Tại Hội nghị Chính sách khu vực lần thứ ba của chương trình AI Ready ASEAN tổ chức ở Manila (Philippines) mới đây, Quỹ ASEAN chính thức giới thiệu Báo cáo Triển vọng số ASEAN (ASEAN Digital Outlook), đồng thời công bố kết quả bước đầu của nghiên cứu đánh giá mức độ sẵn sàng AI tại 10 quốc gia thành viên.
Báo cáo được xây dựng gắn với Hội nghị Quan chức cấp cao số ASEAN (ADGSOM), tập trung đánh giá toàn diện hạ tầng số, năng lực quản trị, mức độ sẵn sàng về an ninh mạng và khả năng ứng dụng AI ở cấp khu vực. Kết quả cho thấy, dù một số quốc gia ASEAN đã đạt tiến bộ trong phát triển hạ tầng và dịch vụ số, mức độ trưởng thành về kỹ năng số, năng lực thể chế và khung quản trị AI giữa các nước vẫn còn chênh lệch đáng kể, phản ánh hạn chế của cách tiếp cận mang tính riêng lẻ ở cấp quốc gia.
Báo cáo cũng đặt vấn đề mức độ sẵn sàng AI trong bối cảnh kinh tế số ASEAN được dự báo tăng từ khoảng 300 tỷ USD hiện nay lên 1.000 tỷ USD vào năm 2030. Cùng với cơ hội tăng trưởng, việc ứng dụng AI ngày càng sâu rộng đang kéo theo các rủi ro về an ninh mạng, lừa đảo trực tuyến, thông tin sai lệch và sử dụng công nghệ thiếu trách nhiệm, đòi hỏi các quốc gia phải tăng cường năng lực quản trị và phối hợp chính sách.
Những nghiên cứu được công bố trong bối cảnh chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo đang diễn ra nhanh chóng tại ASEAN, tác động sâu rộng đến kinh tế, giáo dục và dịch vụ công. Khu vực Đông Nam Á hiện có hơn 660 triệu dân, trong đó gần một phần ba dưới 20 tuổi, khiến việc ứng dụng AI một cách có trách nhiệm trở thành yếu tố then chốt trong phát triển kỹ năng tương lai, tạo việc làm và thúc đẩy hòa nhập xã hội.
Cùng với đó, kinh tế số ASEAN được dự báo tăng từ khoảng 300 tỷ USD hiện nay lên 1.000 tỷ USD vào năm 2030, mở ra dư địa tăng trưởng lớn, song cũng đi kèm nhiều rủi ro mới. Khi AI được triển khai ngày càng rộng rãi, yêu cầu về sử dụng AI theo hướng bao trùm, có trách nhiệm và được quản trị hiệu quả đã trở thành ưu tiên chung của các chính phủ và cộng đồng trong khu vực. Hai nghiên cứu của Quỹ ASEAN tập trung chuyển trọng tâm từ mức độ tiếp cận và ứng dụng sang đánh giá mức độ sẵn sàng, năng lực quản trị và tác động dài hạn của AI.
Tiến sĩ Piti Srisangnam, Giám đốc điều hành Quỹ ASEAN, cho rằng việc sử dụng AI tại ASEAN đang phát triển nhanh hơn khả năng định hướng của các hệ thống quản lý. Theo ông, các khảo sát này đóng vai trò quan trọng trong xây dựng chính sách nhằm củng cố niềm tin, nâng cao kỹ năng và bảo đảm AI phục vụ con người, không chỉ phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế.
Song song đó, nghiên cứu AI Ready ASEAN tập trung vào lĩnh vực giáo dục, lấy học sinh, nhà giáo dục và phụ huynh làm trung tâm đánh giá. Kết quả cho thấy tồn tại khoảng cách nhất quán giữa mức độ sử dụng AI phổ biến và mức độ sẵn sàng thực tế, đặc biệt trong hiểu biết nền tảng về AI, nhận thức đạo đức và sự hỗ trợ từ thể chế. Học sinh là nhóm tiếp cận và sử dụng AI sớm nhất, trong khi nhà trường và phụ huynh thường thiếu sự tự tin, hướng dẫn và cơ hội tiếp cận đào tạo bài bản.
Tại Việt Nam, 89,26% học sinh và 81,85% nhà giáo dục cho biết có sử dụng AI tạo sinh. Tuy nhiên, chỉ khoảng một phần tư học sinh được đào tạo chính quy về AI, cho thấy mức độ sẵn sàng về kiến thức và kỹ năng chưa tương xứng với mức độ ứng dụng trong thực tế.
Theo Quỹ ASEAN, các kết quả nghiên cứu này được kỳ vọng sẽ trở thành nguồn tham chiếu quan trọng cho các nhà hoạch định chính sách, nhà giáo dục và đối tác phát triển trong việc thiết kế giải pháp nâng cao năng lực số, củng cố thể chế và thúc đẩy việc sử dụng AI theo hướng bao trùm, có trách nhiệm trong toàn khu vực ASEAN.
