Để hiểu rõ hơn những khó khăn, vất vả của lực lượng tìm kiếm, quy tập, cất bốc, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, phóng viên báo Tin tức và Dân tộc (TTXVN) đã có cuộc phỏng vấn Đại tá Đinh Xuân Hướng, Phó Chủ nhiệm Chính trị, Bộ Tư lệnh Quân khu 4 về những kết quả này.
Thưa đồng chí, chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ đã được Quân khu 4 triển khai với những mục tiêu, nhiệm vụ trọng tâm như thế nào?
“Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” là chủ trương có ý nghĩa chính trị, xã hội sâu sắc, thể hiện sự quan tâm đặc biệt của Đảng, Nhà nước đối với công tác “Đền ơn đáp nghĩa”, tri ân các anh hùng liệt sĩ.
Quân khu 4 là địa bàn có vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng. Trong đấu tranh giành độc lập, bảo vệ Tổ quốc và làm nhiệm vụ quốc tế, Quân khu 4 vừa là tiền tuyến, vừa là hậu phương của các chiến trường; số lượng liệt sĩ hy sinh, an táng trên địa bàn nhiều, phạm vi tìm kiếm, quy tập rộng, cả trong nước và trên địa bàn 10 tỉnh của nước bạn Lào. Địa bàn chủ yếu là rừng núi, vùng sâu, vùng xa, hiểm trở; khí hậu, thời tiết phức tạp, thường xuyên chịu ảnh hưởng của mưa, lũ.
Theo hồ sơ, trên địa bàn Quân khu có 138.911 liệt sĩ hy sinh, an táng ban đầu; còn 30.824 liệt sĩ chưa tìm kiếm, quy tập và 43.474 liệt sĩ chưa rõ thông tin để tìm kiếm, quy tập; chủ yếu tập trung ở Quảng Trị và Thành phố Huế. Đối với liệt sĩ Quân tình nguyện và Chuyên gia Việt Nam hy sinh tại Lào, dự kiến còn khoảng gần 1.500 hài cốt liệt sĩ cần tìm kiếm, quy tập. Trên địa bàn Quân khu có 377 nghĩa trang liệt sĩ, trong đó 236 nghĩa trang cần lấy mẫu; tổng số 116.901 mộ liệt sĩ, trong đó 36.253 mộ cần lấy mẫu phục vụ giám định ADN xác định danh tính HCLS.
Quân khu 4 được Ban Chỉ đạo Quốc gia lựa chọn tỉnh Quảng Trị để tổ chức phát động “Chiến dịch 500 ngày đêm”; lựa chọn tỉnh Nghệ An tổ chức làm trước việc lấy mẫu phục vụ Hội nghị rút kinh nghiệm toàn quốc. Quá trình triển khai luôn nhận được sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của Ban Chỉ đạo Quốc gia, Bộ Quốc phòng và các cơ quan chức năng; sự vào cuộc của cấp ủy, chính quyền địa phương; phối hợp của các cơ quan, đơn vị, lực lượng vũ trang và sự đồng thuận, hưởng ứng của các tổ chức chính trị xã hội, cựu chiến binh, nhân chứng lịch sử và nhân dân. Đây là những thuận lợi quan trọng để Quân khu triển khai Chiến dịch thống nhất, đồng bộ, quyết liệt.
Tuy nhiên, quá trình triển khai thực hiện còn nhiều khó khăn: Số lượng liệt sĩ cần tìm kiếm, quy tập và mộ chưa xác định được thông tin cần lấy mẫu nhiều; thời gian hy sinh đã lâu, hồ sơ, tài liệu thiếu đồng bộ, thông tin ngày càng ít, độ chính xác hạn chế, nhân chứng lịch sử ngày càng tuổi cao; các khu vực cần tìm kiếm phân tán, địa hình hiểm trở, nhiều nơi đã thay đổi do phát triển kinh tế - xã hội, đô thị hóa.
Công tác lấy mẫu gặp khó khăn do hài cốt phân hủy, nghĩa trang và phần mộ qua nhiều lần di chuyển, tu bổ, tôn tạo, kết cấu mộ phức tạp. Những đặc điểm trên đòi hỏi cấp ủy, chỉ huy, chính quyền, Ban Chỉ đạo các cấp và cơ quan, đơn vị phải nêu cao trách nhiệm, chủ động, quyết liệt, huy động sức mạnh tổng hợp, phấn đấu hoàn thành các mục tiêu, nhiệm vụ của Chiến dịch.
Về công tác lãnh đạo, chỉ đạo, quán triệt các văn bản của trên, ngay sau khi có chủ trương của Ban Chỉ đạo Quốc gia về triển khai với "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tỉnh hài cốt liệt sĩ", Đảng ủy, Bộ Tư lệnh; Ban Chỉ đạo Quân khu xác định đây là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng, là "Mệnh lệnh trái tim", thể hiện nghĩa”; tập trung lãnh quyết tâm cao, huy động sức mạnh của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội.
Ban Chỉ đạo các cấp, cấp ủy, chỉ huy, các cơ quan, đơn vị tổ chức quán triệt đầy đủ, kịp thời các chủ trương, nghị quyết, chỉ thị, kế hoạch, hướng dẫn của Đảng, Nhà nước, Ban Chỉ đạo Quốc gia, Bộ Quốc phòng đến cán bộ, chiến sĩ làm rõ mục đích, ý nghĩa, yêu cầu, chỉ tiêu, nhiệm vụ, tiến độ và trách nhiệm của từng cấp, từng cơ quan, đơn vị. Chỉ đạo đưa nội dung thực hiện Chiến dịch vào nghị quyết lãnh đạo, chương trình, kế hoạch công tác; gắn trách nhiệm của cấp ủy người chỉ huy, cán bộ chủ trì với kết quả thực hiện, theo phương châm “6 rõ".
Đồng thời, chỉ đạo Ban Chỉ đạo các tỉnh, thành phố phối hợp với các cơ quan, ban, ngành, đoàn thể đẩy mạnh tuyên truyền, vận động các tầng lớp nhân dân; tập trung vào ý nghĩa của công tác tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ; trách nhiệm của các cấp, các ngành và hướng dẫn nhân dân cung cấp, tiếp nhận, xác minh thông tin về liệt sĩ, mộ liệt sĩ, nhất là từ cựu chiến binh, nhân chứng lịch sử, thân nhân liệt sĩ.
Công tác quán triệt, tuyên truyền góp phần nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền, cán bộ, chiến sĩ và nhân dân; tạo sự đồng thuận, huy động sức mạnh tổng hợp của các cấp, các ngành và toàn xã hội. Nhiều cựu chiến binh, nhân chứng lịch sử, thân nhân liệt sĩ và Nhân dân đã chủ động cung cấp thông tin về địa điểm hy sinh, nơi an táng, đơn vị, phiên hiệu và các thông tin liên quan đến liệt sĩ, tạo nguồn thông tin quan trọng phục vụ khảo sát, xác minh, tìm kiếm, quy tập.
Có thể nói công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ của lực lượng vũ trang Quân khu 4 thời gian qua đã đạt được rất nhiều kết quả nổi bật. Vậy, việc triển khai lực lượng của Quân khu có gặp những khó khăn gì, thưa đồng chí?
Công tác chỉ đạo, hướng dẫn, triển khai thực hiện Ban Chỉ đạo Quân khu chủ động tham mưu với Đảng ủy, Bộ Tư lệnh Quân khu cụ thể hóa chủ trương của trên; tham mưu ban hành các Chỉ thị, Kế hoạch cụ thể. Kịp thời kiện toàn Ban Chỉ đạo Quân khu, chỉ đạo kiện toàn Ban Chỉ đạo các tỉnh, thành phố; đồng thời, rà soát, kiện toàn các Đội tìm kiếm, quy tập; thành lập các tổ công tác, tổ (đội) lấy mẫu, số hóa thông tin, tăng cường lực lượng quân y, công nghệ thông tin phục vụ công tác lấy mẫu, bảo quản, vận chuyển mẫu, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ.
Đối với công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ: Chỉ đạo các đơn vị đầy mạnh thu thập, khai thác, phân tích, xác minh và làm giàu thông tin từ hồ sơ, tài liệu lưu trữ, cựu chiến binh, nhân chứng lịch sử, thân nhân liệt sĩ và nhân dân; kết hợp khảo sát thực địa, đối chiếu bản đồ, tài liệu lịch sử và các nguồn thông tin liên quan.
Đối với nguồn thông tin xác thực, tổ chức hội thảo, kết luận, triển khai tổ chức tìm kiếm, quy tập; đối với nguồn tin phức tạp, chưa đủ cơ sở kết luận, tiếp tục khảo sát, xác minh, lấy ý kiến nhân chứng, chuyên gia và cơ quan chức năng để phân tích, đánh giá, thống nhất kết luận, làm cơ sở xây dựng phương án tìm kiếm, quy tập.
Quá trình thực hiện, luôn làm tốt công tác kiểm tra, rút kinh nghiệm, hướng dẫn, đôn đốc cơ sở theo từng giai đoạn, từng nhiệm vụ, từng địa bàn, từng đơn vị... kịp thời chấn chỉnh những hạn chế, vướng mắc trong tổ chức thực hiện, qua đó, công tác chỉ đạo, hướng dẫn, tổ chức thực hiện từng bước đi vào nền nếp, thống nhất từ Quân khu đến cơ sở, góp phần đẩy nhanh tiến độ, nâng cao chất lượng tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.
Trong công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ: Tập trung chỉ đạo các cơ quan, đơn vị, địa phương khai thác, tổng hợp, phân tích các nguồn thông tin; phân loại, xác minh, đối chiếu, đánh giá; tổ chức khảo sát tại thực địa; phát huy vai trò của cựu chiến binh, nhân chứng lịch sử, thân nhân liệt sĩ và Nhân dân trong cung cấp thông tin, làm cơ sở xây dựng phương án tìm kiếm, quy tập.
Các Đội tìm kiếm, quy tập trên cơ sở thông tin được tiếp nhận, xây dựng kế hoạch, khảo sát, xác minh: (333 thông tin với 2.444 mộ; tổ chức 2 cuộc Hội thảo quy mô cấp tỉnh (khu vực Câu Nhi, xã nam Hải Lăng; Căn cứ Cồn Tiên, xã Cổn Tiên, tỉnh Quảng Trị); chủ động điều chỉnh lực lượng, phương tiện phù hợp, kết hợp giữa lực lượng chuyên trách với cấp ủy, chính quyền, lực lượng vũ trang và Nhân dân địa phương.
Thực hiện đúng quy trình các bước; hồ sơ, di vật, hài cốt liệt sĩ được quản lý, bảo quản chặt chẽ, đồng thời, nghiên cứu, áp dụng các phương tiện, phương pháp kỹ thuật phù hợp, trong đó có sử dụng ra đa xuyên đất tại một số khu vực có thông tin về mộ liệt sĩ tập thể, bước đầu đạt hiệu quả tích cực.
Tính đến ngày 20/9, Quân khu đã hoàn thành lấy mẫu 35.983/35983 mộ và đến ngày 22/9 đã quy tập 322 mộ, tại Lào 160 mộ và trong nước là 162 mộ. Nhất là các khu vực trọng điểm (phường Quảng Trị, xã Dân Hóa, Nam Hải Lăng, Khe Sanh, Hướng Lập... tỉnh Quảng Trị) đã tập trung tìm kiếm và đạt kết quả tốt.
Tổ chức Lễ viếng, truy điệu và an táng hài cốt liệt sĩ trang nghiêm, chu đáo, trọng thị, đúng nghi lễ Quân đội và phong tục, tập quán tại các địa phương; thành phần tham dự lễ đầy đủ, theo đúng quy định, được các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước dự, chỉ đạo, ghi nhận và đánh giá cao, tạo sức lan tỏa sâu sắc trong các tầng lớp nhân dân.
Trong công tác lấy mẫu hài cốt liệt sĩ: Toàn Quân khu có 236 nghĩa trang với 36.253 mộ cần lấy mẫu để phục vụ giám định ADN. Quân khu đã chỉ đạo các địa phương rà soát, thống kê, xác định cụ thể số mộ đủ điều kiện, chưa đủ điều kiện lấy mẫu; làm tốt công tác tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ cho các lực lượng lấy mẫu; trong đó, chú trọng quy trình lấy mẫu, số hóa thông tin, bảo quản, bàn giao mẫu, tổ chức kiểm đếm, đối soát đảm bảo chính xác, an toàn theo Quyết định số 1973/QĐ-BQP ngày 22/4/2026 của BQP; thực hiện nghiêm quy định về bảo đảm an ninh, an toàn trong thực hiện nhiệm vụ và các quy định về quản lý, cung cấp, sử dụng thông tin.
Tập trung chỉ đạo các địa phương nhanh chóng thành lập các tổ công tác, tổ (đội) lấy mẫu hài cốt liệt sĩ, các tổ chuyên trách; tăng cường lực lượng chuyên môn (quân y, công nghệ thông tin) phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ, thực tiễn địa bàn. Lựa chọn cán bộ, nhân viên, chiến sĩ có phẩm chất đạo đức tốt, bản lĩnh chính trị vững vâng, tinh thần trách nhiệm cao, nhiệt huyết, tận tụy, sức khỏe tốt, chuyên môn phù hợp để phân công nhiệm vụ theo phương châm “6 rõ” và bảo đảm đủ phương tiện, trang bị, vật chất, điều kiện làm việc cho các lực lượng.
Quá trình thực hiện, đã có nhiều biện pháp, cách làm hay, sáng tạo, hiệu quả như: Sử dụng lực lượng các Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ hoàn thành nhiệm vụ mùa khô 2025 - 2026 tại Lào trở về để tận tận dụng cách làm, kinh nghiệm trong lấy mẫu hài cốt liệt sĩ, phát huy nguồn lực tại chỗ, gồm: Dân quân tự vệ, đoàn viên thanh niên, phụ nữ, người thường xuyên làm việc tại các nghĩa trang cùng tham gia khai quật, lấy mẫu...
Đến nay đã khai quật 35.202 mộ, trong đó 21.184 mộ đủ điều kiện lấy mẫu, 14.036 mộ không đủ điều kiện lấy mẫu; đã bàn giao 15.406 mẫu cho đơn vị giám định. Tính đến thời điểm hiện tại, có 4/5 tỉnh, thành phố đã hoàn thành công tác lấy mẫu (Hà Tĩnh xong trước 30/7 vượt tiến độ 5 tháng; TP Huế xong trước 12/8, vượt tiến độ 4,5 tháng; Nghệ An xong trước ngày 28/8 vượt tiến độ 4 tháng, Thanh Hỏa xong trước ngày 10/9 vượt tiến độ 3,5 tháng so với chỉ tiêu Quân khu giao); riêng tỉnh Quảng Trị đang tập trung lực lượng, phương tiện, tổ chức lấy mẫu, phấn đấu hoàn thành trước ngày 10/10/2026. (So với tiến độ BCĐ Quốc gia giao, Quân khu 4 vượt tiến độ 7 tháng)
Bên cạnh công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ; công tác bảo đảm và thực hiện chế độ, chính sách được Quân khu 4 triển thực hiện như thế nào, thưa đồng chí?
Bộ Tư lệnh Quân khu đã chỉ đạo các cơ quan, đơn vị, địa phương bảo đảm đầy đủ, kịp thời chế độ, chính sách đối với lực lượng trực tiếp làm nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ; thực hiện đúng quy định, bảo đảm công khai, dân chủ, chặt chẽ theo quy định tại Quyết định số 75, 35 và Nghị định số 281 của Thủ tướng Chính phủ; Thông tư số 03 của Bộ Quốc phòng; Nghị quyết số 26/NQ-CP ngày 06/5/2026 về cơ chế, chính sách đặc thù nhằm tháo gỡ khó khăn trong tổ chức lấy mẫu, giám định và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin bằng phương pháp giám định ADN.
Bên cạnh nguồn ngân sách được bảo đảm theo quy định, các địa phương đã chủ động đầu tư, huy động nguồn lực phục vụ nhiệm vụ (Nghệ An đầu tư 7,1 tỷ đồng mua sắm phương tiện cho lực lượng thực hiện nhiệm vụ; Thanh Hóa đầu tư 60 tỷ đồng xây dựng Nhà quàn hài cốt liệt sĩ và doanh trại Đội quy tập tại Lào), các địa phương khác bố trí ngân sách cho hoạt động tổ chức Hội thảo, hỗ trợ có các lực lượng tìm tìm kiếm, quy tập, hồi hương, tổ chức lễ truy điệu và an táng hài cốt liệt sĩ với số tiền hơn 10 tỷ đồng.
Tiếp nhận hỗ trợ từ các tổ chức, cá nhân đối với công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ với số tiền trên 10 tỷ đồng (riêng Tập đoàn VinGroup hỗ trợ tỉnh Quảng Trị: 5 tỷ 378 triệu đồng; Thành phố Huế: 2 tỷ, 689 triệu đồng; tỉnh Hà Tĩnh: 120 triệu đồng); nhiều tổ chức, cá nhân cùng tham gia hỗ trợ các lực lượng trực tiếp lấy mẫu HCLS tại các nghĩa trang nhằm động viên, khích lệ các lực lượng hoàn thành nhiệm vụ. Công tác quản lý, sử dụng kinh phí được thực hiện đúng mục đích, đúng chế độ, tiêu chuẩn; lập dự toán, thanh quyết toán theo quy định, bảo đảm tiết kiệm, hiệu quả.
Xin trân trọng cảm ơn đồng chí!
