Phức tạp chuyện tái định cư ở Tân Uyên - Bài 1: Bỏ bản mới về bản cũ

Tái định cư là để người dân có nơi ở mới tốt hơn hoặc ít nhất là bằng nơi ở cũ, nhưng thực tế ở huyện Tân Uyên, tỉnh Lai Châu một số điểm tái định cư lại chưa được như vậy.

Bài 1: Bỏ bản mới về bản cũ

Cho rằng việc kiểm đếm, đền bù đất đai không hợp lý, một số hộ dân ở bản tái định cư Tân Muôn, thị trấn Tân Uyên, huyện Tân Uyên, tỉnh Lai Châu đã bỏ bản mới về nơi ở cũ để sản xuất.

Thiếu thốn đủ đường

Là một trong những hộ đã quay về vị trí bản cũ Pắc Muôn, xã Tà Mít (cũ) được một thời gian, ông Lò Văn Đói cho biết: ‘‘Nếu ở khu tái định cư Tân Muôn mà mọi việc không giải quyết được thì gia đình sẽ chuyển về bản cũ luôn vì tất cả bà con đều không muốn ở lại do cán bộ kiểm đếm không hợp lý’’.

Sáng 11/11/2013, học sinh bỏ học hàng loạt, thầy cô giáo điểm trường tiểu học Tân Muôn, trường tiểu học Tô Hiệu, thị trấn Tân Uyên phải đi vận động mới có gần 20 trên hơn 200 học sinh tới trường.

Bản Tân Muôn có gần 119 hộ với 646 khẩu, 100% là đồng bào Khơ Mú. Theo chương trình di dân thủy điện Bản Chát, bà con thuộc bản Pắc Muôn (xã Tà Mít cũ) tái định cư lên vị trí mới từ đầu năm 2011. Tuy nhiên, vì chưa nhất trí với các phương án đền bù, nên việc di dời dân của chương trình này gặp nhiều khó khăn.

Có tình trạng này là do người dân thắc mắc chính quyền huyện Tân Uyên kiểm đếm giá trị tài sản của bà con ở bản cũ không cụ thể, vị trí sắp xếp nhà ở bị đảo lộn. Hơn nữa, việc áp giá mức ban đầu về đền bù đất đai không thỏa đáng, cán bộ cũng không giải thích rõ tại sao lại trừ tiền đền bù của dân. Một trong những nguyên nhân khiến họ rời bỏ bản tái định cư là do đất sản xuất chỉ làm được một vụ, có ruộng thiếu nước nên năng suất thấp.

Ông Lò Văn Lếch, một hộ tái định cư bức xúc: “Gia đình có 9 nhân khẩu mà đất chỉ canh tác một vụ, trung bình chỉ làm ra 20 bao thóc một năm, nên cuộc sống thiếu thốn. Đã có nhiều hộ quay về bản cũ, nếu tất cả bà con về thì nhà tôi cũng về”.

Trưởng bản Hoàng Văn Páo cho biết: Do thiếu đất sản xuất, đất cằn cỗi nên thường xuyên có khoảng 80 hộ dân rời bỏ nhà cửa ở bản tái định cư để về khu vực bản cũ ở xã Tà Mít (huyện Tân Uyên). Họ nói rằng sẽ đưa con cháu mình đi cùng để dựng lán, phát nương trồng trọt và chăn nuôi. Hiện tại chỉ còn một số ít người dân ở lại nơi bản mới. Không những thế, bức xúc vì chưa được đền bù tái định cư, trong 2 ngày 10 và 11/3 toàn bộ học sinh điểm trường mầm non Tân Muôn và điểm trường tiểu học Tân Muôn, trường tiểu học Tô Hiệu thị trấn Tân Uyên đã đồng loạt bỏ học. Trước đó, ngày 11/11/2013, các gia đình bắt con cháu mình ở nhà, không cho đến trường.

Cô giáo Đỗ Thị Hồng, điểm trường mầm non Tân Muôn kể: ‘‘Mỗi lần học sinh nghỉ học theo gia đình, các cô giáo lại phải đến tận nhà để vận động các em đến trường, nhưng đến nơi nhiều hộ không mở cửa. Người dân nói dối là con họ không có nhà. Mỗi lần như vậy phải mất một tuần sau mới ổn định được sĩ số’’.

Nước cũng là một vấn đề nan giải ở điểm tái định cư này. Đã nhiều tháng nay, nhiều hộ dân phía trên điểm tái định cư không đủ nước sinh hoạt và hầu như không có nước dùng, mặc dù chủ đầu tư đã xây dựng hệ thống dẫn nước từ khe núi vào bể chứa. Nước không đến được tận nhà, ống dẫn nước thì bị hư hỏng, một số hộ đã phải tự đầu tư mua đường ống, song cũng không ăn thua.

Gia đình anh Lò Văn È, ở bản tái định cư Tân Muôn phải đầu tư một khoản tiền lớn để mua ống dẫn nước về nhà. Bà con còn nghèo, thu nhập chưa ổn định, giờ lại mất thêm tiền để tự mua ống dẫn nước nên cuộc sống càng khó khăn hơn. Anh Lò Văn È chia sẻ: “Người dân rất cần Nhà nước sửa lại bể và hệ thống dẫn nước để có nước dùng. Chúng tôi không có nhiều tiền mà đã phải tự mua đường ống dẫn nước, rồi hàng năm còn phải bỏ chi phí sửa chữa, đấu nối mới có nước về bể’’.

Dân bất bình

Chia sẻ với chúng tôi, trưởng bản Hoàng Văn Páo buồn bã: “Nhiều lần chính quyền tổ chức họp dân, tôi xin trả lại chức trưởng bản, vì cứ làm thì khổ lắm. Dân cho rằng cán bộ bản “thông đồng” với chính quyền huyện để bớt xén tiền đền bù của họ, nên họ ném đá vào nhà. Tết vừa rồi, tôi chỉ quẩn quanh trong nhà, sợ ra đường, mọi người uống rượu say, không làm chủ được thì gây mâu thuẫn, xô xát nhau. Nếu mọi người bỏ bản mới về bản cũ thì gia đình tôi cũng đi theo, làm sao mình ở lại được. Người nào hiểu biết thì tôi động viên cứ bình tĩnh, chờ chính quyền huyện giải quyết thế nào rồi tính”.

Trao đổi với Giám đốc Ban quản lý Dự án xây dựng cơ bản và Hỗ trợ bồi thường di dân tái định cư huyện Tân Uyên về việc người dân tái định cư bỏ về nơi ở cũ để làm ăn sinh sống, học sinh bị cha mẹ bắt nghỉ học, ông Lê Thanh Huy cho biết: ‘‘Vị trí bản cũ của người dân tái định cư Tân Muôn hiện tại đã bị ngập nước, không thể kiểm đếm lại được. Thực tế, Nhà nước đang nợ người dân hai khoản, đó là tiền cân đối chênh lệch đất và hỗ trợ sản xuất. Đầu năm 2013, do nguồn vốn hạn hẹp nên tất cả nguồn lực đều dồn hết cho ổn định đời sống của bà con. Hiện nay đã có tiền, người dân đồng ý thì chúng tôi sẽ chi trả ngay. Với những thắc mắc của người dân, ban quản lý dự án đang cùng với các đoàn thể của huyện tuyên truyền, tiếp tục tháo gỡ’’.

Ông Lê Thanh Huy cho biết thêm: Công trình nước đầu mối không tích được nước là do trời mưa bị cát sỏi bồi lấp, cửa lấy nước bị thu hẹp làm giảm lượng nước dẫn về bể. Còn người dân ở bản tái định cư Tân Muôn cho rằng đường ống nước “có vấn đề”, xây dựng lắp đặt không đảm bảo, đầu mối lấy nước nằm cách xa các hộ được thụ hưởng nên đường ống quá dài, đi qua nhiều địa hình phức tạp, làm cho việc quản lý bảo vệ hết sức khó khăn.

Ngày 28/4/2014, cán bộ Ban quản lý Dự án xây dựng cơ bản và Hỗ trợ bồi thường di dân tái định cư huyện Tân Uyên lên bản Tân Muôn để tuyên truyền, vận động bà con nhận tiền đền bù. Người dân đã tập trung lại ngăn cản, xịt hơi lốp xe ô tô, rải đá tảng không cho xe đi, lấy bùn đất trét lên kính và không cho cán bộ ra khỏi bản. Chính quyền huyện phải cử công an lên giải tán để cán bộ Ban quản lý Dự án mới ra được khỏi bản Tân Muôn.

Bài và ảnh:Việt Hoàng - Trọng Thủy

Bài 2: Mâu thuẫn giải phóng mặt bằng