Vượt “giao thời” bằng phân cấp thực chất và tinh thần phục vụ
Ngày 1/7/2025 đánh dấu bước chuyển lớn khi Phú Thọ chính thức vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp sau hợp nhất. Việc kết thúc hoạt động của cấp huyện khiến hàng trăm nhiệm vụ quản lý nhà nước, thẩm quyền giải quyết thủ tục hành chính được chuyển trực tiếp xuống cơ sở. Địa bàn rộng hơn, dân số đông hơn, khối lượng công việc tăng nhanh trong khi yêu cầu đặt ra là bộ máy phải vận hành liên tục, không để gián đoạn việc phục vụ người dân và doanh nghiệp.
Ở xã Lương Sơn, Chủ tịch UBND xã Chu Văn Thắng cho biết thời điểm đầu chuyển đổi, khối lượng công việc tăng gấp nhiều lần, từ đất đai, xây dựng, an sinh xã hội đến đơn thư, khiếu nại. Nhưng áp lực “giao thời” cũng buộc bộ máy cơ sở trưởng thành nhanh hơn; sau một năm, phối hợp giữa xã với các sở, ngành dần đi vào nền nếp, tính chủ động của cán bộ được nâng lên.
Sự thay đổi còn thể hiện ở cách tổ chức bộ máy. Sau hợp nhất, số cơ quan chuyên môn cấp tỉnh giảm từ 91 xuống 26; toàn tỉnh giảm 489 đầu mối đơn vị sự nghiệp công lập, tương đương 17,4%. Tuy nhiên, tinh gọn không chỉ là giảm đầu mối. Phú Thọ gắn sắp xếp tổ chức với tăng thẩm quyền và trách nhiệm cho cấp xã, theo phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.
Tại Thanh Thủy, nhiều thủ tục trước đây phải chuyển lên cấp huyện nay được giải quyết ngay tại xã. Quy trình được công khai, người dân được hướng dẫn từ đầu, hạn chế đi lại nhiều lần. Chủ tịch UBND xã Nguyễn Minh Tân cho rằng phân cấp rõ ràng giúp cơ sở chủ động hơn, nhưng quyền hạn tăng cũng đòi hỏi cao hơn về chuyên môn và trách nhiệm.
Ở Tân Sơn, nhiều hồ sơ hộ tịch, chứng thực, chính sách xã hội nay được giải quyết ngay tại xã, giảm quãng đường đi lại của người dân miền núi. Chủ tịch UBND xã Trần Tấn Giang cho rằng cán bộ cần chủ động hướng dẫn, giải thích dễ hiểu và hỗ trợ từng bước; thực hiện đúng quy định phải đi cùng thái độ gần dân, sát dân và tôn trọng người dân.
Phú Thọ cụ thể hóa văn hóa phục vụ bằng quy tắc “4 xin” gồm xin chào, xin lỗi, xin cảm ơn, xin phép và “4 luôn” gồm luôn mỉm cười, luôn nhẹ nhàng, luôn lắng nghe, luôn giúp đỡ. Đồng thời, tỉnh siết kỷ luật hành chính, không gây phiền hà, kéo dài xử lý hay đùn đẩy trách nhiệm. Những quy định này tác động trực tiếp đến trải nghiệm của người dân, góp phần chuyển tinh thần “quản lý” sang “phục vụ”.
Cách làm gần dân từ công nghệ số đến “lắng nghe nhân dân”
Một dấu ấn nổi bật sau hợp nhất là Trung tâm Phục vụ hành chính công cấp xã được triển khai đồng bộ. Phú Thọ đã chuẩn hóa hơn 2.092 thủ tục hành chính, triển khai tiếp nhận hồ sơ không phụ thuộc địa giới. Tỷ lệ hồ sơ giải quyết đúng và trước hạn đạt khoảng 99,98%; hồ sơ trực tuyến trên 90%. Cơ chế “luồng xanh” đối với một số thủ tục góp phần rút ngắn thời gian xử lý cho người dân, doanh nghiệp và nhà đầu tư.
Tại phường Hùng Vương, nhiều khâu thẩm định hồ sơ được thực hiện ngay tại cơ sở; người dân có thể theo dõi tiến độ bằng mã QR hoặc nhận kết quả qua bưu chính. Ở nhiều địa phương, thay đổi dễ thấy là thủ tục được hướng dẫn cụ thể hơn, giảm khâu trung gian và thời gian đi lại.
Chuyển đổi số không chỉ là đưa hồ sơ lên môi trường điện tử. Tại Minh Đài, cán bộ phải học thêm kỹ năng công nghệ, thích ứng với phần mềm chuyên ngành và xử lý vướng mắc khi dữ liệu chưa liên thông. Việc hướng dẫn người dân làm quen với phương thức mới cũng trở thành công việc thường xuyên.
Ở xã vùng cao Mường Vang, bài toán được giải bằng cách huy động cả hệ thống chính trị. Xã hình thành từ ba xã cũ, có hơn 20.900 nhân khẩu, đồng bào dân tộc Mường chiếm gần 98,5%; đảm nhiệm 938 nhiệm vụ quản lý, trong đó 174 nhiệm vụ được phân cấp trực tiếp từ tỉnh. Các đoàn thể, trưởng xóm, người có uy tín và Tổ công nghệ số cộng đồng cùng hướng dẫn người dân sử dụng dịch vụ công, đồng thời phản ánh tâm tư, nguyện vọng từ cơ sở.
Từ tháng 7/2025 đến nay, Mường Vang tổ chức trên 130 cuộc tiếp công dân, giải quyết dứt điểm gần 60 kiến nghị, phản ánh về an sinh xã hội, môi trường và đời sống dân sinh. Trong hơn một năm, xã tiếp nhận hơn 3.500 hồ sơ thủ tục hành chính, toàn bộ được giải quyết đúng hạn, tỷ lệ hài lòng đạt 100%. Riêng sáu tháng đầu năm 2026, xã kích hoạt hơn 13.600 tài khoản định danh điện tử mức độ 2, đạt gần 83%.
Theo Chủ tịch UBND xã Mường Vang Quách Tuấn Phong, chìa khóa để mô hình vận hành tốt ở miền núi là sự đồng thuận của nhân dân và vai trò của hệ thống chính trị cơ sở. Người dân tin tưởng thì chủ trương đi vào cuộc sống thuận lợi hơn; vì vậy chính quyền phải thực sự gần dân, hiểu dân và phục vụ dân.
Tinh thần ấy được cụ thể hóa tại Lương Sơn bằng mô hình “lắng nghe nhân dân”. Chủ tịch Ủy ban MTTQ xã Thúy Hòa cho biết mô hình được triển khai từ sớm, giúp tiếp nhận ý kiến để xử lý công việc kịp thời hơn. Có thời điểm cán bộ phải làm thêm giờ, làm cả ngày nghỉ. Ở Võ Miếu, tinh thần “làm hết việc chứ không làm hết giờ” cũng trở thành yêu cầu thường xuyên.
Không chờ người dân tìm đến cơ quan hành chính, tỉnh thành lập 26 đoàn công tác thường xuyên làm việc tại các xã, phường để tháo gỡ khó khăn, lắng nghe phản ánh. Tại Vân Phú, cán bộ được yêu cầu nắm chắc địa bàn, giải quyết công việc ngay từ nơi phát sinh, hạn chế tồn đọng. Cách làm này tăng kết nối giữa tỉnh và xã, giúp nhận diện sớm vướng mắc thực tiễn.
Sau hơn một năm, bộ máy mới cơ bản vượt qua những bỡ ngỡ ban đầu, song Phú Thọ vẫn xác định phải tiếp tục tháo gỡ các điểm nghẽn về nhân lực, hạ tầng số, liên thông dữ liệu và cơ chế phối hợp.
Tại Hội nghị sơ kết một năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị và chính quyền địa phương hai cấp, Bí thư Tỉnh ủy Phú Thọ Phạm Đại Dương ghi nhận tinh thần chủ động, đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, nhất là lực lượng ở cơ sở; đồng thời nhấn mạnh kết quả mới chỉ là bước đầu. Tỉnh xác định năm 2026 là “Năm nâng cao chất lượng đội ngũ cơ sở”, tập trung chuẩn hóa cán bộ, bố trí đúng người, đúng việc, tăng đào tạo chuyên sâu và nghiên cứu cơ chế thu hút nhân lực chất lượng cao.
Cùng với đó, tỉnh tiếp tục hoàn thiện hạ tầng số, tăng liên thông dữ liệu, đẩy mạnh phân cấp gắn với kiểm tra, giám sát và trách nhiệm người đứng đầu. Việc sắp xếp bộ máy được gắn với xử lý dự án chậm tiến độ, công trình dở dang, quỹ nhà, đất dôi dư nhằm hạn chế lãng phí; cải cách hành chính gắn với Quy hoạch tỉnh giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050.
Nhìn từ phường Hùng Vương đến các xã vùng khó như: Tân Sơn, Mường Vang, Lương Sơn, Võ Miếu…, nét đáng chú ý của Phú Thọ sau hợp nhất không chỉ là bộ máy mới vận hành thông suốt. Quan trọng hơn, cách tiếp cận quản trị đang thay đổi: quyền được đưa gần nơi phát sinh công việc, cán bộ được yêu cầu gần dân, công nghệ được dùng để giảm khoảng cách hành chính và tiếng nói của người dân được coi trọng hơn. Đó là nền tảng để tỉnh xây dựng nền hành chính hiện đại, hiệu lực, hiệu quả và biết lắng nghe, phục vụ nhân dân./.
