Phim Việt tìm sức bật từ những góc khuất

Đưa những góc khuất lên màn ảnh

Chỉ trong tháng 9, ít nhất 5 phim Việt liên tiếp ra rạp, từ “Lên hương”, “Mãi nợ một lời tạm biệt” đến “Trại buôn người”, “Út Lan 2”. Không còn đơn thuần là lựa chọn giải trí, nhiều tác phẩm đi vào những góc khuất xã hội, để lại suy ngẫm về thân phận, gia đình và lòng người. Điểm nhấn nổi bật trong bức tranh này là sự xuất hiện của "Trại buôn người", tác phẩm vừa có buổi ra mắt tại TP Hồ Chí Minh vào tối 22/9.

Tại sự kiện Premiere, Tổ chức Kỷ lục Việt Nam (VietKings) đã chính thức trao Bằng xác lập Kỷ lục Việt Nam cho Công ty TNHH Nghệ thuật Giải trí Chói (Chói Entertainment). Kỷ lục ghi nhận đây là bộ phim điện ảnh Việt chiếu rạp về đề tài xã hội hiện đại có các đại cảnh quy mô lớn, quy tụ số lượng thành viên đoàn làm phim và diễn viên tham gia đông nhất với hơn 10.000 người. Tham dự và trao quyết định xác lập kỷ lục có Tiến sĩ Nguyễn Hoàng Anh - Tổng thư ký Liên minh Kỷ lục Thế giới, Phó Chủ tịch Hội đồng Xác lập VietKings và bà Nguyễn Thị Quỳnh Ngọc - Phó Viện trưởng Viện Kỷ lục Việt Nam.

Đây là thành quả xứng đáng cho nỗ lực 5 năm ròng rã của ê-kíp trước khi phim khởi chiếu toàn quốc vào ngày 25/9. Đạo diễn Toni Dương Bảo Anh cùng nhà sản xuất Mèo Bích Trang cho biết, dự án dành khoảng 3 năm để xây dựng kịch bản và 2 năm cho quá trình quay, hậu kỳ. Phim đưa người xem đến một nơi được giới thiệu là “đâu đó trên Trái đất”, nơi một cỗ máy lừa đảo vận hành bằng lời hứa đổi đời, nhưng thực chất là cảnh giam giữ, bạo lực và truy đuổi.

Để tái hiện chân thực quy mô của trại giam giữ, ê-kíp đã huy động khoảng 700 diễn viên quần chúng. Khi hàng trăm người xuất hiện trong một khung hình, câu chuyện không dừng lại ở bi kịch cá nhân mà mở rộng thành nỗi bất an của cả một cộng đồng. Dàn diễn viên trải dài nhiều thế hệ như NSND Như Quỳnh, NSƯT Tuyết Thu, Quách Ngọc Ngoan, Quách Ngọc Tuyên, Steven Nguyễn, La Thành cùng nhiều gương mặt trẻ đã tái hiện sắc nét những số phận bị tước đoạt quyền lựa chọn.

Đáng chú ý, lực lượng diễn viên quần chúng không chỉ xuất hiện để lấp đầy khuôn hình. Trong những cảnh bạo loạn, truy đuổi, cháy nổ hoặc tháo chạy, họ tạo nên cảm giác về một cộng đồng đang cùng bị giam giữ và kiểm soát. Mỗi nhóm người có vị trí, nhịp chuyển động và phản ứng riêng, buộc bộ phận đạo diễn, quay phim, phục trang, hóa trang và điều phối hiện trường phải phối hợp chặt chẽ.

Khi hàng trăm người cùng chen chúc, hoảng loạn hoặc tìm đường thoát thân, không gian trại buôn người hiện lên không còn như phông nền cho hành trình của một nhân vật chính. Đó trở thành một thế giới khép kín với nhiều số phận, nơi mỗi người đều mang theo một câu chuyện, một gia đình và mong muốn được trở về.

Nói đề tài của “Trại buôn người” mới thì không hẳn, bởi điện ảnh nhiều quốc gia đã khai thác nạn buôn người, cưỡng bức lao động và các trung tâm lừa đảo xuyên biên giới. Nhưng nói đây là câu chuyện cũ cũng không đúng, khi những lời mời “việc nhẹ, lương cao” vẫn tiếp tục xuất hiện trên mạng xã hội và ngày càng được che giấu bằng những kịch bản tinh vi.

Vì thế, sự tàn khốc trên phim hoàn toàn có cơ sở thực tế khi năm 2025, cơ quan chức năng đã khởi tố 116 vụ với 319 bị can về tội mua bán người; 74 vụ với 255 bị can về tội mua bán người dưới 16 tuổi. Trong đợt cao điểm từ ngày 1/7 - 30/9/2025, lực lượng Công an phát hiện, điều tra 50 vụ, xác định 206 nạn nhân.

Sang năm 2026, nhiều đường dây lừa đảo xuyên quốc gia tiếp tục bị triệt phá. Có những người ban đầu bị dụ dỗ ra nước ngoài nhưng sau đó bị ép tham gia lừa đảo; cũng có trường hợp chủ động gia nhập các đường dây vì thu nhập. Sự đan xen giữa nạn nhân và người thực hiện hành vi phạm pháp khiến bức tranh phía sau các trung tâm lừa đảo trở nên phức tạp hơn những lời quảng cáo tuyển dụng ban đầu.

Trí tuệ nhân tạo, công nghệ giả giọng nói, khuôn mặt và video càng khiến chiếc bẫy khó nhận diện. Một cuộc gọi từ “người quen”, một buổi phỏng vấn trực tuyến hoặc hợp đồng được trình bày chuyên nghiệp đều có thể trở thành lớp vỏ dẫn nạn nhân đến nơi xa lạ. Bởi vậy, sự tàn khốc được tái hiện trong “Trại buôn người” không chỉ phục vụ kịch tính. Những cảnh phim ấy có thể giúp người xem hình dung rõ hơn cái giá phía sau lời hứa kiếm tiền dễ dàng.

Phim Việt tìm cách kể riêng

Nếu “Trại buôn người” hướng máy quay vào thế giới của những người bị mắc kẹt trong đường dây tội phạm, “Lên hương” lại bước vào một không gian gần gũi nhưng ít khi xuất hiện trên màn ảnh: nghề mai táng.

Phim của Khương Ngọc và Tấn Hoàng Thông bắt đầu bằng một tình huống vừa lạ lùng, vừa trớ trêu. Tâm, một thanh niên làm nghề giao vịt quay, nhận công việc nằm trong quan tài để cầu vận cho trại hòm đang ế khách. Từ giao kèo ấy, câu chuyện dẫn người xem qua bốn đám tang, nơi những bất hòa, mất mát và điều giấu kín trong mỗi gia đình lần lượt hiện ra.

Sự mới lạ của “Lên hương” trước hết nằm ở cách chọn điểm nhìn. Thay vì né tránh sự chết chóc, bộ phim đưa máy quay vào trại hòm, nhà vãng sanh, lò thiêu và nhà tang lễ đang hoạt động. Những địa điểm vốn tạo cảm giác lạnh lẽo trở thành nơi soi chiếu đời sống của những người mưu sinh bằng công việc tiễn đưa người khác.

Trong không gian ấy, màu sắc hài đen được sử dụng để làm nhẹ câu chuyện nhưng không xóa đi nỗi buồn. Phía sau nghi thức “nằm hòm cầu vận” là ước muốn đổi đời của những người đang bị tiền bạc, bệnh tật và trách nhiệm gia đình bủa vây. Mỗi đám tang không chỉ khép lại một cuộc đời mà còn mở ra những khoảng lặng để người ở lại nhìn lại cách họ đã yêu thương, giận hờn hoặc bỏ quên nhau.

Tính đến sáng 20/9, “Lên hương” đạt doanh thu gần 70 tỷ đồng và dẫn đầu phòng vé trong nhiều ngày. Kết quả ban đầu cho thấy khán giả sẵn sàng bước vào một thế giới khác lạ nếu câu chuyện vẫn chạm đến những cảm xúc quen thuộc như tình mẫu tử, nỗi sợ chia lìa và mong muốn được thấu hiểu.

Sức hút của “Lên hương” hay sự chú ý dành cho “Trại buôn người” nằm trong một chuyển động rộng hơn của điện ảnh Việt. Sáu tháng đầu năm 2026, thị trường phòng vé trong nước đạt khoảng 3.198 tỷ đồng với 35,13 triệu lượt vé. Phim Việt mang về hơn 2.076 tỷ đồng, chiếm 65,3% doanh thu. Trong 20 phim dẫn đầu có 16 tác phẩm Việt Nam, trong đó 10 phim vượt mốc 100 tỷ đồng; “Thỏ ơi!!” đứng đầu với gần 450 tỷ đồng.

Những con số ấy cho thấy phim Việt đang dần rời khỏi vị trí của một lựa chọn mang tính ủng hộ. Khán giả đến rạp vì muốn xem câu chuyện của mình, được kể bằng không gian văn hóa quen thuộc nhưng với cách nhìn mới. Đó có thể là một trại hòm, một khu giam giữ bên kia biên giới, một gia đình nhiều thế hệ hoặc những con người đứng trước lựa chọn khó khăn trong đời sống hiện đại.

Khoảng cách với các nền điện ảnh lớn không thể được xóa đi chỉ bằng một đại cảnh đông người hoặc vài khung hình đẹp. Tuy nhiên, việc các ê-kíp Việt dám dành nhiều năm cho kịch bản, sử dụng bối cảnh thật, tổ chức hàng trăm diễn viên và tìm đến những vấn đề xã hội phức tạp cho thấy tư duy làm phim đã có sự thay đổi.

Sự thay đổi ấy cần được tiếp sức bằng một thế hệ đạo diễn, biên kịch, quay phim và thiết kế sản xuất được đào tạo bài bản. Năm 2026, hơn 700 thí sinh đăng ký dự thi vào Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh TP Hồ Chí Minh, trong khi trường tuyển 25 chỉ tiêu đạo diễn điện ảnh - truyền hình và 15 chỉ tiêu quay phim. Dự án phim ngắn CJ mùa thứ 7 cũng dành 1,5 tỷ đồng hỗ trợ 5 đạo diễn trẻ thực hiện tác phẩm và làm việc với mạng lưới cố vấn.

Từ trường học đến phim trường vẫn còn một khoảng cách dài. Những người trẻ cần thêm cơ hội thực hành, va chạm với quy trình sản xuất chuyên nghiệp và được thử sức ở những dự án đủ lớn. Điện ảnh Việt chỉ có thể đi xa khi sự đầu tư cho thiết bị, bối cảnh và kỹ xảo được đặt song song với đầu tư cho con người.

Khán giả chưa bao giờ quay lưng hoàn toàn với phim Việt. Điều họ chờ đợi là những tác phẩm được làm bằng thái độ nghiêm túc, kể câu chuyện đủ gần để nhận ra mình nhưng cũng đủ mới để muốn bước vào rạp. Mỗi bộ phim chỉn chu sẽ góp thêm một phần niềm tin, để phim Việt không còn phải kêu gọi sự ủng hộ mà được đón chờ như một lựa chọn tự nhiên.