Trong bối cảnh yêu cầu bảo đảm an ninh, trật tự ngày càng đặt ra nhiều nhiệm vụ mới, công tác dân vận của lực lượng Công an nhân dân cần đổi mới theo hướng thiết thực, gắn với nhu cầu người dân. Mô hình Dân vận khéo “Gắn kết đào tạo - phục vụ cộng đồng” của Khoa Nghiệp vụ Điều tra hình sự, Học viện Cảnh sát nhân dân đã phát huy kiến thức chuyên môn trong tuyên truyền pháp luật, phòng ngừa tội phạm, gắn đào tạo với thực tiễn cơ sở. Báo Tin tức và Dân tộc đã trao đổi với Đại tá, PGS.TS Lê Quang Toàn, Trưởng khoa Nghiệp vụ Điều tra hình sự, Học viện Cảnh sát nhân dân, Trưởng ban Chỉ đạo mô hình, về cách làm này.
Thưa Đại tá, xuất phát từ thực tiễn nào Khoa Nghiệp vụ Điều tra hình sự xây dựng mô hình Dân vận khéo “Gắn kết đào tạo - phục vụ cộng đồng”?
Từ thực tiễn giảng dạy, nghiên cứu khoa học và phối hợp với Công an các đơn vị, địa phương, chúng tôi nhận thấy người dân ngày càng có nhu cầu tiếp cận thông tin pháp luật chính xác, thiết thực. Các phương thức, thủ đoạn phạm tội liên tục biến đổi; nhiều hành vi vi phạm xuất phát từ thiếu hiểu biết pháp luật, tâm lý chủ quan hoặc hạn chế kỹ năng nhận diện, phòng ngừa tội phạm. Trong khi đó, tuyên truyền pháp luật ở một số nơi vẫn thiên về truyền đạt quy định, chưa chú trọng những tình huống người dân thường gặp.
Ý tưởng xây dựng mô hình còn xuất phát từ trải nghiệm của tôi khi tham gia trả lời phỏng vấn trên ANTV từ năm 2018. Qua phân tích các vụ án có thật và đưa ra khuyến cáo, tôi nhận thấy cần đẩy mạnh tuyên truyền pháp luật, trang bị kỹ năng phòng, chống tội phạm cho người dân. Ý tưởng được ấp ủ nhiều năm và có điều kiện triển khai khi tôi được bổ nhiệm làm Trưởng khoa Nghiệp vụ Điều tra hình sự.
Với thế mạnh đào tạo nghiệp vụ điều tra hình sự, Khoa có đội ngũ giảng viên am hiểu pháp luật, phương thức, thủ đoạn phạm tội và thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm. Chúng tôi đặt ra yêu cầu chuyển hóa tri thức trong giảng đường, nghiên cứu khoa học thành kiến thức, kỹ năng hữu ích cho cộng đồng.
Được sự quan tâm, tạo điều kiện của Đảng ủy, Ban Giám đốc Học viện Cảnh sát nhân dân, Khoa xây dựng mô hình và được Học viện công nhận, báo cáo Bộ Công an theo quy định; Bộ Công an ghi nhận, đánh giá cao công tác lãnh đạo, chỉ đạo xây dựng, triển khai.
Mô hình hướng tới ba mục tiêu: đưa kiến thức pháp luật, kỹ năng phòng ngừa tội phạm đến gần người dân; tạo môi trường thực tiễn để giảng viên, học viên rèn luyện chuyên môn, kỹ năng vận động quần chúng; góp phần củng cố mối quan hệ gắn bó, tin cậy giữa lực lượng Công an với Nhân dân. Hiệu quả dân vận được đo bằng những chuyển biến trong nhận thức, kỹ năng và khả năng tự bảo vệ của người dân.
Mô hình đã vận dụng kiến thức chuyên môn điều tra hình sự vào hoạt động tuyên truyền, phổ biến pháp luật và phòng ngừa tội phạm như thế nào, thưa Đại tá?
Điểm đặc trưng của mô hình là lấy tri thức chuyên ngành điều tra hình sự làm nền tảng đổi mới nội dung, phương pháp dân vận. Những kiến thức về dấu hiệu pháp lý, phương thức phạm tội và biện pháp điều tra được chuyển hóa thành tình huống dễ nhận biết, dấu hiệu cảnh báo và kỹ năng ứng xử phù hợp.
Thay vì chỉ giới thiệu quy định pháp luật, giảng viên phân tích những hành vi có thể dẫn đến hậu quả pháp lý nghiêm trọng, dấu hiệu nhận diện hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe, tài sản và cách phòng tránh, trình báo cơ quan Công an. Qua đó, người nghe hiểu bản chất vấn đề và biết vận dụng kiến thức vào thực tế.
Khoa phối hợp với các cơ sở giáo dục, y tế, bảo trợ xã hội, đơn vị Công an và tổ chức xã hội triển khai tuyên truyền, giải đáp pháp luật, tập huấn kỹ năng cho nhiều nhóm đối tượng, từ học sinh, sinh viên, trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt đến cán bộ cơ sở và người dân. Nội dung được lựa chọn phù hợp với từng nhóm, tập trung vào phòng ngừa tội phạm, bảo đảm trật tự xã hội và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của công dân.
Hoạt động chú trọng tương tác thông qua hình ảnh, phân tích tình huống, lựa chọn phương án xử lý và trao đổi trực tiếp với giảng viên. Khoa cũng ghi nhận phản hồi, khảo sát mức độ tiếp thu để đánh giá hiệu quả. Tại Làng Trẻ em Birla Hà Nội trong năm 2025–2026, các buổi tuyên truyền về nhận diện vũ khí, công cụ nguy hiểm và tình huống có dấu hiệu vi phạm pháp luật về trật tự xã hội được tổ chức bằng hình thức trực quan, tương tác, nhận phản hồi tích cực từ các em.
Xin Đại tá cho biết, Khoa đã làm thế nào để các sản phẩm tuyên truyền pháp luật trên không gian mạng vừa chính xác, dễ hiểu, vừa tạo sức lan tỏa trong cộng đồng?
Chuyển đổi số đang làm thay đổi cách người dân tiếp cận thông tin. Vì vậy, công tác dân vận của lực lượng Công an cần thích ứng với môi trường truyền thông mới, chủ động cung cấp thông tin chính xác, kịp thời. Không gian mạng là địa bàn quan trọng để tuyên truyền pháp luật, định hướng nhận thức và xây dựng niềm tin của Nhân dân.
Truyền thông pháp luật trên mạng xã hội phải cân bằng giữa tính hấp dẫn và độ chính xác. Nội dung cần ngắn gọn, dễ tiếp nhận, nhưng thông tin về hành vi phạm tội, trách nhiệm pháp lý và biện pháp phòng ngừa phải được kiểm soát chặt chẽ về chuyên môn, tránh đơn giản hóa hoặc gây hiểu nhầm.
Chúng tôi lựa chọn vấn đề từ thực tiễn đời sống, những thủ đoạn phạm tội cần cảnh báo; xác định thông điệp pháp luật rồi xây dựng thành tình huống ngắn, gần gũi. Phần giải thích quy định và kỹ năng phòng ngừa được thể hiện bằng ngôn ngữ dễ hiểu.
Một video có sức lan tỏa phải bảo đảm ba yêu cầu: đúng pháp luật, phù hợp nhu cầu công chúng và có hình thức hấp dẫn. Lượt xem, lượt chia sẻ phản ánh khả năng tiếp cận, nhưng hiệu quả cuối cùng phải thể hiện ở giá trị giáo dục, nhận thức và hành vi phòng ngừa của người dân.
Một số sản phẩm truyền thông của mô hình đã thu hút hàng triệu lượt xem, tạo tương tác tích cực trên mạng xã hội. Nội dung về trách nhiệm pháp lý, hành vi xâm phạm tài sản, thủ đoạn lừa đảo và kỹ năng phòng ngừa được thể hiện gần gũi; một số sản phẩm còn được các đơn vị, cơ sở giáo dục sử dụng trong hoạt động tuyên truyền.
Việc giảng viên, học viên trực tiếp tham gia hoạt động phục vụ cộng đồng góp phần nâng cao chuyên môn và tinh thần trách nhiệm như thế nào, thưa Đại tá?
Đối với cơ sở đào tạo cán bộ Công an, chất lượng giáo dục không chỉ thể hiện qua kết quả học tập mà còn ở khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn và ứng xử với Nhân dân. Vì vậy, hoạt động phục vụ cộng đồng là một phương thức giáo dục thực tiễn quan trọng.
Với giảng viên, hoạt động dân vận giúp tiếp xúc với những vấn đề pháp lý trong đời sống, lắng nghe băn khoăn của người dân và nhận diện hạn chế về kiến thức, kỹ năng phòng ngừa tội phạm. Đây là nguồn tư liệu để cập nhật bài giảng, xây dựng tài liệu trực quan, phục vụ nghiên cứu khoa học và đổi mới đào tạo.
Với học viên, mỗi hoạt động tuyên truyền là môi trường rèn luyện kỹ năng. Để giải thích pháp luật cho người dân, học viên phải hiểu đúng bản chất vấn đề, lựa chọn ngôn ngữ phù hợp, biết lắng nghe, đối thoại và xử lý câu hỏi phát sinh. Đây là những năng lực cần thiết đối với cán bộ điều tra hình sự trong tương lai.
Quan trọng hơn, quá trình tiếp xúc, hỗ trợ người dân giúp học viên nhận thức rõ quyền hạn của người cán bộ Công an luôn gắn với trách nhiệm phục vụ Nhân dân, tôn trọng pháp luật và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của công dân. Qua trải nghiệm thực tế, đạo đức nghề nghiệp, văn hóa ứng xử và tinh thần trách nhiệm được bồi đắp.
Kiến thức chuyên môn tạo nền tảng cho hoạt động phục vụ cộng đồng; thực tiễn giúp kiểm nghiệm, bổ sung tri thức được giảng dạy. Qua đó, mô hình góp phần hình thành ở học viên ý thức phục vụ Nhân dân và khả năng tiếp cận công việc từ nhu cầu thực tiễn của cơ sở.
Xin trân trọng cảm ơn Đại tá, PGS.TS Lê Quang Toàn!
Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu. Trong tinh thần đó, mô hình Dân vận khéo “Gắn kết đào tạo - phục vụ cộng đồng” của Khoa Nghiệp vụ Điều tra hình sự, Học viện Cảnh sát nhân dân đã phát huy kiến thức chuyên môn, ứng dụng phương thức truyền thông số trong tuyên truyền pháp luật, phòng ngừa tội phạm, gắn đào tạo với thực tiễn cơ sở.
