Theo trang Daily Mail (Anh), các nhà khoa học đã sử dụng hệ thống kính thiên văn vô tuyến MeerKAT quy mô lớn tại Nam Phi để ghi nhận những đợt sóng vô tuyến ngắn, lặp lại. Quan trọng hơn, họ có thể xác định nguồn tín hiệu là một hành tinh cụ thể, thay vì chỉ khoanh vùng được cả hệ sao chứa hành tinh đó.
Các nhà nghiên cứu thuộc Trung tâm Vật lý thiên văn Harvard-Smithsonian (Mỹ) cho biết tín hiệu được phát hiện từ Beta Pictoris b, một hành tinh khí khổng lồ còn rất trẻ, cách Trái Đất khoảng 63,4 năm ánh sáng.
Tuy nhiên, đây không phải tín hiệu do một nền văn minh ngoài Trái Đất gửi tới chúng ta. Các nhà nghiên cứu cho rằng tín hiệu là dấu hiệu của một từ trường cực mạnh bao quanh hành tinh. Từ trường này tạo ra cực quang tương tự cực quang trên Trái Đất, nhưng mạnh hơn hàng nghìn lần.
Trước đây, các nhà thiên văn từng quan sát những đợt bùng phát vô tuyến do cực quang trên các hành tinh trong hệ Mặt Trời và một số sao lùn siêu lạnh. Tuy nhiên, chưa có tín hiệu nào được xác định rõ ràng là phát ra từ một hành tinh ngoài hệ Mặt Trời thay vì ngôi sao chủ.
Trong năm 2025 và 2026, nhóm nghiên cứu đã hướng kính thiên văn vô tuyến về Beta Pictoris trong 4 đợt quan sát. Hệ sao này được biết có 4 hành tinh quay quanh, gồm Beta Pictoris a, b, c và d.
Thách thức lâu nay là tín hiệu từ các hành tinh rất khó tách khỏi nhiễu do ngôi sao chủ phát ra. Trong trường hợp Beta Pictoris, đặc điểm của ngôi sao và tính chất đặc biệt của tín hiệu đã giúp các nhà khoa học lần đầu tiên vượt qua trở ngại này.
Tín hiệu có mức phân cực tròn rất cao, một dấu hiệu đặc trưng của bức xạ vô tuyến do cực quang trên hành tinh tạo ra.
Beta Pictoris thuộc nhóm sao kiểu sớm, lớn và nóng hơn Mặt Trời. Quan trọng là những ngôi sao này không có cơ chế vật lý đã biết nào có thể tạo ra loại tín hiệu vô tuyến được quan sát. Vì vậy, các nhà nghiên cứu kết luận nguồn phát phải là một trong những hành tinh quay quanh ngôi sao, chứ không phải bản thân ngôi sao.
Sử dụng các chuẩn tinh (những lõi thiên hà cực sáng) làm điểm tham chiếu, nhóm nghiên cứu xác định tín hiệu phát ra từ Beta Pictoris b, hành tinh thứ hai tính từ ngôi sao trung tâm. Các nghiên cứu trước đó cho thấy hành tinh này có khối lượng khoảng 10 lần Sao Mộc.
Phát hiện này đặc biệt đáng chú ý bởi nó mở ra một phương pháp mới để tìm hiểu các hành tinh ngoài hệ Mặt Trời.
Cực quang trên Beta Pictoris b hình thành thông qua một quá trình gọi là bất ổn định maser cyclotron electron, cũng là cơ chế tạo ra cực quang trên các hành tinh như Sao Mộc và Sao Hỏa. Do đã hiểu khá rõ quá trình này, các nhà khoa học có thể dựa vào tín hiệu vô tuyến để suy ra những đặc điểm của hành tinh phát tín hiệu.
Các phép đo mới cho thấy Beta Pictoris b có từ trường cực mạnh, mạnh hơn từ trường Trái Đất hàng nghìn lần. Tốc độ tự quay nhanh của hành tinh cũng làm tăng cường tín hiệu. Nhóm nghiên cứu ước tính một ngày trên Beta Pictoris b chỉ kéo dài khoảng 8 - 9 giờ.
Việc tín hiệu không phải thông điệp từ một nền văn minh ngoài Trái Đất có thể gây thất vọng, nhưng phát hiện này vẫn có ý nghĩa quan trọng đối với việc tìm kiếm sự sống ngoài hệ Mặt Trời.
Từ trường có thể bảo vệ bề mặt hành tinh trước các bức xạ có hại, vốn có khả năng phá hủy những dạng sống sơ khai, đồng thời giúp duy trì bầu khí quyển trước tác động của gió sao.
Nếu có thể xác định tín hiệu cực quang từ các hành tinh ngoài hệ Mặt Trời, các nhà thiên văn học có thể đánh giá hành tinh nào có những điều kiện thuận lợi hơn cho sự sống.
Nhóm nghiên cứu dự kiến áp dụng phương pháp này với 7 hành tinh ngoài hệ Mặt Trời khác thuộc 5 hệ sao. Cùng với sự ra đời của các đài quan sát vô tuyến thế hệ mới có độ nhạy cao hơn, những quan sát như vậy có thể giúp mở rộng đáng kể hiểu biết của con người về các thế giới bên ngoài hệ Mặt Trời.
