Kết quả nghiên cứu công bố trên tạp chí Nature cho thấy, ngoài các thụ thể đã biết trước đây, một số coronavirus có thể sử dụng một “cửa ngõ” hoàn toàn mới để xâm nhập tế bào cơ thể người.
Nhóm nghiên cứu tập trung vào các alphacoronavirus – một họ virus ít được chú ý hơn so với betacoronavirus (bao gồm các virus gây hội chứng SARS hay MERS), nhưng có số lượng rất lớn với hàng chục nghìn chủng đã được ghi nhận. Một số chủng trong nhóm này đã được biết đến như virus 229E gây cảm lạnh hay NL63 gây bệnh hô hấp nhẹ ở trẻ sơ sinh, trong khi phần lớn lưu hành ở động vật, đặc biệt là dơi.
Do không thể thử nghiệm toàn bộ hàng nghìn protein gai của virus, các nhà khoa học đã chọn 40 mẫu đại diện và gắn chúng vào các “giả virus” – những hạt nano không thể tự nhân lên, nhằm kiểm tra khả năng bám vào thụ thể tế bào mà không gây rủi ro phát tán. Khi thử nghiệm với các thụ thể đã biết, họ nhận thấy rất ít protein có khả năng giúp virus xâm nhập tế bào cơ thể người.
Tuy nhiên, một chủng virus mang tên KY43, được phát hiện ở loài dơi ăn côn trùng tại Đông Phi, lại có thể xâm nhập vào tế bào phổi người dù không sử dụng các thụ thể đã biết. Qua phân tích sâu hơn, nhóm nghiên cứu xác định virus này xâm nhập tế bào cơ thể người bằng cách bám vào một “cửa ngõ” mới có tên CEACAM6 – một loại protein giúp các tế bào tương tác với nhau và thường được dùng làm dấu hiệu nhận biết trong một số bệnh ung thư.
Các nhà khoa học cũng phát hiện nhiều alphacoronavirus khác tại Kenya, Nga và Trung Quốc có khả năng sử dụng cùng thụ thể này, cho thấy cơ chế nói trên có thể phổ biến trong họ virus từ dơi.
Tuy vậy, các chuyên gia nhấn mạnh nguy cơ bùng phát đại dịch từ các virus này hiện vẫn rất thấp. Phân tích các mẫu máu thu thập trong suốt 20 năm từ những người sống gần khu vực có loài dơi mang virus KY43 không phát hiện dấu vết lây nhiễm sang người. Theo ông Stephen Graham, Giáo sư Đại học Cambridge và là đồng chủ trì nghiên cứu, khả năng gắn với thụ thể CEACAM6 đã xuất hiện từ 150-200 năm trước, nhưng virus này “chưa từng được phát hiện ở người”.
Các nhà nghiên cứu lưu ý rằng việc xâm nhập được vào tế bào cơ thể người chỉ là bước đầu, chưa đủ để gây bệnh hay hình thành dịch. Virus còn phải vượt qua hệ miễn dịch, nhân lên và gây tổn thương cho cơ thể.
Dù vậy, phát hiện mới cho thấy các alphacoronavirus – vốn thường bị đánh giá là ít nguy hiểm – có thể tiềm ẩn rủi ro chưa được nhận diện đầy đủ. Bà Huan Yan thuộc Đại học Vũ Hán cảnh báo cần xem xét lại mức độ nguy hiểm của nhóm virus này.
Ông Olivier Schwartz, Trưởng bộ phận nghiên cứu virus và miễn dịch tại Viện Pasteur (Pháp), nhấn mạnh rằng việc xác định sớm các tác nhân có nguy cơ trong tương lai là yếu tố then chốt trong chuẩn bị ứng phó đại dịch, đồng thời cho biết phương pháp nghiên cứu hiện nay cho phép đánh giá nguy cơ mà không cần phân lập toàn bộ virus, qua đó hạn chế rủi ro rò rỉ phòng thí nghiệm.
Trong một diễn biến liên quan, một nghiên cứu tại Uganda được đăng trên tạp chí Current Biology đã làm sáng tỏ con đường lây truyền virus Marburg từ dơi sang người. Các nhà khoa học ghi nhận sự tham gia của nhiều loài động vật trung gian như khỉ, chim săn mồi, thằn lằn và báo trong quá trình tiếp xúc với dơi mang virus.
Đáng chú ý, hơn 200 người, bao gồm du khách và học sinh, đã tiếp cận khu vực hang động có nguy cơ lây nhiễm trong thời gian nghiên cứu, bất chấp các biển cảnh báo. Đây là yếu tố làm gia tăng nguy cơ lây lan của một loại virus gây sốt xuất huyết có tỷ lệ tử vong cao và hiện chưa có thuốc điều trị hay vaccine.
