Theo nhà khảo cổ học Octavio del Río, cộng tác viên của Viện Nhân chủng học và Lịch sử Quốc gia Mexico, đây là bộ xương thứ 11 được tìm thấy trong các hang động trong 3 thập kỷ qua tại các điểm du lịch Tulum và Playa del Carmen. Trước đó, các nhà khoa học đã tìm thấy một số hài cốt người cổ ở Bắc Mỹ trong các hang động ngập nước, trong đó bộ xương cổ nhất có niên đại khoảng 13.000 năm.
Bộ xương mới được tìm thấy nằm ở độ sâu khoảng 8 mét dưới mặt nước và cách cửa hang khoảng 200 mét. Theo ông Del Río, với khoảng cách và độ sâu như vậy, bộ xương chỉ có thể xuất hiện ở đó vào giai đoạn hang khô ráo, ít nhất là 8.000 năm trước. Ngay cả hiện nay, chỉ những thợ lặn chuyên nghiệp với thiết bị chuyên dụng mới có thể tiếp cận và làm việc trong những hang động đó. Hơn nữa, bộ xương nằm trên một cồn trầm tích trong phần hẹp hơn tại một khoang bên trong hang. Đó có lẽ là một nơi chôn cất, nơi thi thể được đặt một cách có chủ ý, như một phần của nghi lễ.
Về phần mình, ông Luis Alberto Martos, Giám đốc nghiên cứu khảo cổ học tại Viện Nhân chủng học và Lịch sử Quốc gia Mexico, cho biết phát hiện mới này giúp hiểu rõ hơn về cách con người đến bán đảo Yucatan của Mexico, nơi từng là một vùng đồng bằng với những vách đá, chứ không phải rừng rậm và bãi biển như hiện nay, cũng như cách họ sử dụng các hang động. Ngoài ra, dữ liệu ADN ngày càng củng cố ý kiến cho rằng một số người đến từ châu Á dọc theo một dải đất liền mà ngày nay là eo biển Bering, mặc dù cũng có một số manh mối cho thấy đã tồn tại một tuyến đường khác từ Nam Mỹ. Ông Martos nhấn mạnh “bí ẩn về thời tiền sử của Yucatán đang dần được hiểu rõ hơn”.
Hiện ở khu vực này, các thợ lặn đam mê khám phá hang động ngập nước cũng tìm thấy những hóa thạch, nhưng các nhà khảo cổ học vẫn chưa thể triển khai khai quật chúng.
Bên dưới bờ biển Caribe vẫn tồn tại hàng trăm dặm sông ngầm và hệ thống hang động. Với những giá trị về tự nhiên và văn hóa, chính quyền Mexico đang nỗ lực để toàn bộ khu vực này được công nhận là khu bảo tồn quốc gia vào năm 2026.
