Dấu ấn lịch sử và không gian văn hóa bản địa
Tháng 6/1947, đồng chí Phạm Văn Đồng khi đó là đại diện Trung ương Đảng và Chính phủ tại miền Nam Trung Bộ đã đặt chân đến làng Trá (xã Sơn Linh, tỉnh Quảng Ngãi). Nhận thấy tiềm năng của vùng đất màu mỡ ven sông Trà Khúc, đồng chí đã chỉ đạo khai hoang, xây dựng nông trại sản xuất tập thể đầu tiên ở khu vực trung du, miền núi Nam Trung Bộ. Trong giai đoạn 1947 - 1949, nông trại đã trở thành hậu phương vững chắc, góp phần quan trọng vào kinh tế vùng tự do Liên khu 5 và phục vụ các chiến trường miền Nam, Tây Nguyên.
Bên cạnh giá trị lịch sử, nơi đây còn là mảnh đất hội tụ không gian văn hóa đặc sắc của đồng bào dân tộc H’rê. Trước khi trở thành “trại ông Đồng”, vùng đất này đã chứng kiến quá trình khai hoang, lập làng của cha ông từ bao đời. Sự hòa quyện giữa văn hóa canh tác lúa nước của người Kinh và tập quán sản xuất của người H’rê đã tạo nên diện mạo văn hóa nông thôn đặc trưng. Tinh thần cần cù, hiếu khách của người dân Làng Trá chính là di sản phi vật thể quý báu, gắn liền với những câu chuyện về một thời “vừa sản xuất, vừa chiến đấu” hào hùng.
Hiện nay, với việc được công nhận là Di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh, Nông trại Phạm Văn Đồng đã mở ra một chương mới cho sự phát triển của xã Sơn Linh. Không gian rộng hơn 3ha của nông trại vẫn lưu giữ nhiều yếu tố cảnh quan tự nhiên cùng dấu tích của một thời sản xuất tập thể.
Với định hướng phát triển bền vững, xã Sơn Linh đang chủ động chuyển đổi cơ cấu cây trồng, đưa vào các giống cây ăn quả như, ổi, bưởi, dừa, cau... kết hợp cải tạo đất tạo thành những vườn cây kiểu mẫu. Đây không chỉ là giải pháp nâng cao thu nhập trực tiếp cho người dân mà còn tạo nên “lá phổi xanh” bao bọc di tích.
Ông Đinh Văn Sối, Trưởng thôn Làng Trá bày tỏ, việc được công nhận là di tích cấp tỉnh giúp người dân yên tâm hơn trong công tác bảo tồn và khai thác. Khi không gian nông trại được quy hoạch bài bản, kết hợp du lịch, chắc chắn sẽ tạo ra nhiều việc làm, từ dịch vụ ăn uống, trải nghiệm nông nghiệp đến văn nghệ cộng đồng cho người dân thôn Làng Trá.
Sự kết hợp giữa du lịch lịch sử và trải nghiệm nông nghiệp tại đây đang bắt đầu thu hút nhiều đoàn khách trong và ngoài tỉnh.
Du khách đến đây không chỉ tìm hiểu về cuộc đời và sự nghiệp của đồng chí Phạm Văn Đồng mà còn được đắm mình vào thiên nhiên, thưởng thức đặc sản địa phương và trải nghiệm nhịp sống bình dị của đồng bào H’rê. Ông Đinh Văn Trờ, một người dân địa phương chia sẻ, thấy du khách tới thăm di tích của quê mình ngày một đông, bà con ai cũng phấn khởi, tự tin hơn trong việc giới thiệu nét văn hóa của quê hương.
Tầm nhìn chiến lược cho tương lai
Xã Sơn Linh đang tích cực phối hợp các cấp, ngành xây dựng phương án khai thác di tích một cách chuyên nghiệp. Ông Bùi Đức Thọ, Bí thư Đảng ủy xã Sơn Linh nhấn mạnh, địa phương đã xác định đây là mũi nhọn trong phát triển du lịch của xã.
Theo đó, kế hoạch bảo tồn và tôn tạo đã được đưa ra với tổng kinh phí dự kiến khoảng 40 tỷ đồng từ nguồn vốn đầu tư công và xã hội hóa. Nội dung trọng tâm gồm: Phục dựng các mô hình nhà sàn truyền thống của người H’rê, xây dựng khu dịch vụ nông nghiệp gắn liền với lịch sử, thiết lập tuyến tham quan nội khu và kết nối các điểm du lịch khác.
“Ngoài bảo tồn các giá trị vật thể, xã chú trọng bảo tồn giá trị phi vật thể, đó là tinh thần đoàn kết, những câu chuyện lịch sử hào hùng đã diễn ra tại đây. Sự tham gia trực tiếp của người dân trong việc xây dựng và quản lý các mô hình dịch vụ sẽ là chìa khóa để di tích thực sự trở thành nguồn sinh kế bền vững cho bà con xã Sơn Linh”, ông Thọ khẳng định.
Trong tương lai, Nông trại Phạm Văn Đồng hứa hẹn sẽ trở thành điểm nhấn quan trọng trên bản đồ du lịch Quảng Ngãi. Đây là nơi giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ, đồng thời là minh chứng sống động cho tinh thần kiên cường, sáng tạo của quân và dân Quảng Ngãi trong công cuộc kháng chiến, xây dựng quê hương.
Với sự đồng thuận cao từ lòng dân đến chủ trương đúng đắn của chính quyền, Nông trại Phạm Văn Đồng không chỉ giữ gìn “hồn cốt” của quá khứ mà còn là bệ phóng cho khát vọng đổi mới, khẳng định sức sống mãnh liệt của vùng đất cách mạng giữa đại ngàn Quảng Ngãi. Kế hoạch trên không chỉ đơn thuần là phục dựng một di tích mà là hành trình viết tiếp những trang sử mới, nơi giá trị lịch sử và hơi thở hiện đại cùng hòa nhịp, hướng tới tương lai thịnh vượng, bền vững.
