Thay vì giữ lối canh tác truyền thống trên những mảnh đất kém hiệu quả, nhiều mô hình sản xuất mới đã ra đời, biến những vùng đất sình lầy, bãi bồi thành những mô hình kinh tế mang lại giá trị cao.
Hiệu quả từ mô hình đại điền đa canh tuần hoàn trên đất bỏ hoang
Từ những thửa ruộng manh mún, sình lầy cho hiệu quả kinh tế thấp, anh Lại Văn Thành tại phường Hồng Quang, tỉnh Ninh Bình đã chủ động thuê lại quyền sử dụng đất của hơn 300 hộ dân với tổng diện tích 32 ha để tổ chức sản xuất theo mô hình lúa tập trung kết hợp đa canh quy mô lớn. Cách làm này không chỉ giải quyết bài toán lãng phí tài nguyên đất đai tại địa phương mà còn mang lại nguồn thu nhập bền vững, trở thành gương điển hình về tư duy đổi mới trong sản xuất nông nghiệp.
Nhớ lại những ngày đầu đầy gian nan, anh Lại Văn Thành chia sẻ, bản thân vốn là người yêu công việc đồng áng, nhìn cánh đồng rộng lớn bị cỏ dại phủ kín, chuột bọ sinh sôi mà xót xa. Từ việc tiếc đất đai của cha ông bị lãng phí nên anh nghĩ ra cách lặn lội đi gõ cửa từng nhà để thuyết phục người dân cho thuê lại, gom đất làm cánh đồng mẫu lớn. Lúc đầu bắt tay vào làm cũng có nhiều người bàn ra tán vào nhưng vì tiếc đất và quyết tâm, anh Thành vẫn kiên định với con đường đã chọn.
Trên toàn bộ đại điền này, anh không chọn cách độc canh cây lúa truyền thống mà quy hoạch bài bản cấu trúc vùng đa canh gồm phân khu trồng lúa với diện tích 25 ha, chuyên canh các giống lúa chất lượng cao, ứng dụng cơ giới hóa đồng bộ từ khâu gieo cấy đến gặt hái, cho tổng sản lượng ổn định đạt 100 tấn lúa/năm và phân khu thủy sản nuôi ếch và thả cá có diện tích 7 ha.
Anh Thành tận dụng triệt để những chân ruộng trũng khó canh tác trước đây để thiết kế vùng nuôi ếch kết hợp thả cá. Riêng đối với hạng mục nuôi ếch thương phẩm, anh Thành bố trí quy mô 100 tráng (giai nuôi), với mật độ khoảng 3.000 con/tráng/lứa. Nhờ áp dụng quy trình kỹ thuật nghiêm ngặt đã cho thu hoạch đều đặn từ 4 - 5 lứa ếch/năm.
Điểm sáng của mô hình là ứng dụng chu trình kinh tế tuần hoàn, toàn bộ nguồn nước và lượng chất thải hữu cơ giàu dinh dưỡng từ ao nuôi ếch, nuôi cá được xử lý kỹ thuật rồi dẫn thẳng vào ruộng để làm phân bón tự nhiên cho lúa. Giải pháp này giúp gia đình giảm thiểu chi phí phân bón hóa học, bảo vệ hệ sinh thái đồng ruộng và tạo ra dòng nông sản sạch.
Đến nay, mô hình sản xuất đa canh của anh Lại Văn Thành đã mang lại hiệu quả kinh tế cao, cho tổng lợi nhuận đạt 300 triệu đồng/năm sau khi trừ chi phí. Không chỉ làm giàu cho gia đình, đại điền này còn giải quyết việc làm thường xuyên cho nhiều lao động nông thôn tại địa phương với mức thu nhập ổn định.
Ông Lại Viết Thắng, Chủ tịch Hội Nông dân phường Hồng Quang đánh giá, mô hình của anh Lại Văn Thành đã chứng minh những diện tích đất trũng, sản xuất kém hiệu quả vẫn có thể tạo ra giá trị kinh tế cao nếu người dân chủ động tìm hướng đi phù hợp, mạnh dạn thay đổi phương thức sản xuất. Thành công từ sự năng động, dám nghĩ dám làm này là minh chứng rõ nét cho thấy hướng đi đúng đắn của chủ trương tích tụ, tập trung ruộng đất, góp phần quan trọng vào chuỗi giá trị nông nghiệp tuần hoàn và hạn chế tình trạng đồng ruộng bỏ hoang tại địa phương.
Hồi sinh đất bãi bồi bằng sắc hoa
Tại phường Tây Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình, Hợp tác xã Minh Hoa từng đối mặt với bài toán nan giải khi chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên diện tích hơn 4ha đất bãi bồi. Đây vốn là khu vực trồng lúa nhưng năng suất và hiệu quả kinh tế rất thấp do đặc thù địa hình không bằng phẳng, nhấp nhô lồi lõm. Trước thực trạng đó, Ban quản trị Hợp tác xã đã quyết định chuyển đổi toàn bộ diện tích sang trồng hoa. Để hiện thực hóa mục tiêu này, khâu cải tạo đất được đặt lên hàng đầu. Hợp tác xã đã chủ động thuê máy móc, xe cẩu để san lấp toàn bộ mặt bằng, xóa bỏ những vùng mấp mô. Sau khi có được cốt nền bằng phẳng, hệ thống máy cày được đưa vào xới tơi xốp đất, tạo điều kiện lý tưởng để rắc giống và chăm sóc hoa.
Ông Nguyễn Trọng Khiêm, thành viên Hợp tác xã Minh Hoa cho biết, đến nay, mô hình này đã cho hiệu quả kinh tế rõ rệt, lượng khách du lịch đổ về ngày một đông để chụp ảnh, thưởng thức không gian thơ mộng giúp thu nhập từ trồng hoa cao hơn gấp nhiều lần so với trồng lúa trước đây. Mô hình này không chỉ làm thay đổi diện mạo vùng đất bãi bồi cằn cỗi mà còn mở ra hướng đi đầy triển vọng cho du lịch nông nghiệp địa phương.
Những năm qua, để giải quyết triệt để bài toán lãng phí tài nguyên, ngành nông nghiệp địa phương đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm khuyến khích người dân đưa đất bỏ hoang trở lại sản xuất. Trong đó có Nghị quyết số 21/2026/NQ-HĐND tỉnh quy định nguyên tắc, phạm vi, định mức hỗ trợ và việc sử dụng kinh phí hỗ trợ sản xuất, bảo vệ đất trồng lúa trên địa bàn tỉnh. Theo đó, tỉnh có hỗ trợ cải tạo đất, hỗ trợ giống và công nghệ và đầu tư hạ tầng thủy lợi. Các cơ chế này đã trở thành điểm tựa vững chắc, tiếp thêm động lực cho các hợp tác xã và hộ kinh doanh mạnh dạn đầu tư quy mô lớn.
Câu chuyện của Hợp tác xã Minh Hoa và anh Lại Văn Thành là những minh chứng rõ nét cho thấy hiệu quả vượt trội khi tư duy đổi mới của người nông dân gặp gỡ với các chính sách hỗ trợ đúng đắn, kịp thời của nhà nước. Dù tiếp cận theo cách chuyển đổi cơ cấu sang trồng hoa làm du lịch hay tích tụ ruộng đất để sản xuất lúa quy mô lớn, cả hai mô hình đều thành công trong việc biến "sỏi đá thành cơm", tạo động lực mạnh mẽ cho phong trào làm giàu bền vững trên chính mảnh đất quê hương Ninh Bình.
