Những công trình được ghi nhận không chỉ thể hiện sức sáng tạo của các nhà khoa học, nhà nông mà còn cho thấy khoa học, công nghệ ngày càng đóng vai trò quan trọng trong phát triển sản xuất. Xuất phát từ những vấn đề thực tế, nhiều giải pháp đã góp phần nâng cao hiệu quả, gia tăng giá trị nông sản, đồng thời mở ra cơ hội để nông dân tiếp cận những thị trường mới.
Gia tăng giá trị mật ong Việt
Mật ong là sản phẩm nông nghiệp có giá trị, được sản xuất tại nhiều địa phương, gắn với nghề nuôi ong và sinh kế của nông dân tại nhiều tỉnh, thành phố. Cùng với mở rộng quy mô nuôi, nhiều người sản xuất đang chủ động tìm tòi, cải tiến kỹ thuật trong các khâu nuôi ong, thu hoạch, tinh lọc và chế biến, từng bước nâng cao chất lượng, đa dạng hóa sản phẩm và gia tăng giá trị từ nguồn nguyên liệu sẵn có.
Ông Nguyễn Mạnh Hùng, ở phường Tĩnh Gia, tỉnh Thanh Hóa, đã tự nghiên cứu, chế tạo máy tinh lọc mật ong NH-10/70, góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm, tạo thêm giá trị cho mật ong và hỗ trợ người nuôi ong hoàn thiện quy trình sản xuất. Ông Hùng chia sẻ, sau nhiều lần đến thăm các hộ nuôi ong lấy mật, ông nhận thấy mật ong sau khi khai thác thủ công thường còn lẫn nhiều tạp chất, dễ sủi bọt, đổi màu trong quá trình bảo quản, ảnh hưởng đến việc tiêu thụ. Từ thực tế đó, ông nảy ra ý tưởng chế tạo máy tinh lọc mật ong nhằm tạo ra sản phẩm sạch tạp chất, giữ nguyên hương vị và dễ bảo quản hơn.
Sau nhiều năm mày mò nghiên cứu, thử nghiệm và cải tiến, năm 2021, máy tinh lọc mật ong NH-10/70 được hoàn thiện để đưa vào sản xuất. Thiết bị được thiết kế phù hợp với điều kiện sản xuất của các hộ gia đình, dễ vận hành, dễ di chuyển và sử dụng nguồn điện dân dụng. Việc ứng dụng thiết bị góp phần cải thiện độ tinh khiết, khả năng bảo quản và chất lượng mật ong. Nếu trước đây mật ong thường được bán với giá khoảng 100.000 đồng/lít thì sau khi tinh lọc, giá bán có thể tăng khoảng 2 - 2,5 lần. Sản phẩm được hoàn thiện theo tiêu chuẩn OCOP, tạo thuận lợi hơn trong tiếp cận thị trường.
Sáng chế máy tinh lọc mật ong NH-10/70 của ông Nguyễn Mạnh Hùng đã giành giải Nhì tại Hội thi Sáng tạo Kỹ thuật tỉnh Thanh Hóa năm 2023 và giải Nhất Cuộc thi Sáng tạo nhà nông do Trung ương Hội Nông dân Việt Nam tổ chức năm 2026.
Cũng xuất phát từ thực tiễn sản xuất, sau 25 năm gắn bó với nghề nuôi ong tại vùng quê thuộc xã Dầu Giây, tỉnh Đồng Nai, ông Lê Lộc Quân đã có nhiều cải tiến, sáng kiến để nâng cao giá trị của mật ong Việt. Ông Quân đã thành lập Cơ sở mật ong Quân Phát với khoảng 1.000 m² nhà xưởng, 2.000 m² trại ong, tạo việc làm cho lao động địa phương và liên kết với nhiều hộ nuôi ong thông qua hướng dẫn kỹ thuật, bao tiêu sản phẩm.
Trong quá trình lập nghiệp, ông Quân có dịp tham quan, học hỏi các mô hình sản xuất mật ong theo tiêu chuẩn châu Âu và nhận thấy công nghệ là yếu tố quan trọng để nâng cao giá trị nông sản. Cuối năm 2023, ông đầu tư nâng cấp hệ thống thiết bị tinh chế mật ong, đồng thời từng bước đa dạng hóa sản phẩm. Từ mật ong bánh tổ, Cơ sở mật ong Quân Phát đã phát triển thêm mật ong tinh luyện, mật ong ly tâm, rượu mật ong và nước màu mật ong; bao bì cũng được đổi mới theo hướng chuyên nghiệp hơn.
Ông Quân còn nghiên cứu công thức sản xuất mật ong tinh luyện dạng bột khô, thuận tiện cho vận chuyển, bảo quản và phù hợp với nhu cầu của một số nhóm khách hàng và chủ trì đề tài “Nghiên cứu cải tạo cầu kế và thùng ong tầng kế để sản xuất Mật ong Bánh Tổ nguyên sáp”, tạo ra sản phẩm đạt tiêu chuẩn OCOP 3 sao. Những sáng tạo của ông Quân đều hướng đến nâng cao chất lượng, giá trị mật ong và mở rộng thị trường tiêu thụ. Ghi nhận những nỗ lực trong nghiên cứu, sản xuất và phát triển sản phẩm, tháng 10/2026, Trung ương Hội Nông dân Việt Nam vinh danh ông Lê Lộc Quân là “Nhà khoa học của Nhà nông”.
Mở rộng ứng dụng những sáng kiến khoa học nhà nông
Trên những thửa ruộng vùng cao thường xuyên thiếu nước ở thôn An Tiến, xã Bảo Thắng, tỉnh Lào Cai, chị Đặng Thị Kim Oanh đã mạnh dạn chuyển từ trồng lúa sang trồng quất theo hướng hữu cơ. Không sử dụng thuốc trừ sâu, thuốc diệt cỏ, chị Oanh đã dành nhiều công sức chăm sóc, cải tạo đất và theo dõi từng giai đoạn sinh trưởng của cây. Hợp khí hậu, thổ nhưỡng, cây quất sinh trưởng tốt, sai quả, được thương lái tìm đến tận vườn thu mua.
Từ hiệu quả bước đầu, chị Oanh tiếp tục mở rộng diện tích trồng quất. Tuy nhiên, bán quất tươi cũng đồng nghĩa với việc phụ thuộc vào thương lái và biến động thị trường. Nhận thấy nguồn nguyên liệu dồi dào chưa đồng nghĩa với giá trị kinh tế cao, chị Oanh bắt đầu tìm cách chế biến sâu, tạo thêm sản phẩm từ quả quất. Với sự hỗ trợ của cơ quan chuyên môn, chị cùng gia đình nghiên cứu, sản xuất ba sản phẩm là siro quất gừng mật ong, ô mai quất gừng mật ong và nước chấm quất sả ớt.
Theo chị Đặng Thị Kim Oanh, để tạo được chỗ đứng trên thị trường, chất lượng nguyên liệu và sự khác biệt của sản phẩm là yếu tố quan trọng. Cơ sở kiên trì sử dụng nguyên liệu tự nhiên, giữ hương vị vốn có của quả quất, không sử dụng chất bảo quản và phụ gia trong quá trình chế biến.
Giải pháp “Chế biến sâu quả quất VietGAP thành sản phẩm OCOP nhằm nâng cao giá trị gia tăng, giảm tổn thất sau thu hoạch và phát triển chuỗi giá trị bền vững” của chị Đặng Thị Kim Oanh mới đây được Trung ương Hội Nông dân Việt Nam trao giải Khuyến khích “Sáng tạo kỹ thuật nhà nông”. Hiệu quả của mô hình này cũng đang tạo thêm lựa chọn sinh kế cho người dân địa phương. Một số hộ trong xã đã chuyển đổi diện tích vườn, ruộng kém hiệu quả sang trồng quất. Chính quyền địa phương cũng định hướng nhân rộng mô hình, xây dựng liên kết giữa các hộ sản xuất và cơ sở chế biến, từng bước mở rộng thị trường tiêu thụ.
Câu chuyện của những cá nhân được ghi nhận thông qua chương trình tôn vinh “Nhà khoa học của Nhà nông” và Cuộc thi “Sáng tạo kỹ thuật nhà nông” cho thấy nhiều sáng kiến xuất phát từ yêu cầu thực tế, khi được ứng dụng phù hợp đã mang lại hiệu quả thiết thực trong sản xuất, đồng thời tạo sức lan tỏa, khuyến khích người nông dân chủ động đổi mới, sáng tạo.
Phó Chủ tịch Trung ương Hội Nông dân Việt Nam Bùi Thị Thơm chia sẻ, vinh danh “Nhà khoa học của Nhà nông” và trao giải thưởng “Sáng tạo kỹ thuật nhà nông” là hai hoạt động của Hội Nông dân Việt Nam nhằm tôn vinh những nhà khoa học, trí thức và nông dân có công trình, sáng chế, giải pháp kỹ thuật được ứng dụng hiệu quả. Qua đó, chương trình góp phần khuyến khích cán bộ, hội viên nông dân đổi mới tư duy, phương thức sản xuất, tăng cường ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số; các mô hình sản xuất hữu cơ, tuần hoàn, những sản phẩm có chất lượng và giá trị gia tăng cao có thêm điều kiện phát triển, nâng sức cạnh tranh của nông sản Việt Nam.
Thời gian tới, Hội Nông dân Việt Nam sẽ chú trọng đưa các công trình, sáng kiến đã được ghi nhận đến gần hơn với người sản xuất và thị trường; đẩy mạnh tuyên truyền, quảng bá sản phẩm, hỗ trợ tác giả đăng ký thương hiệu, xác lập quyền sở hữu trí tuệ và từng bước thương mại hóa các sáng chế. Đồng thời, Hội tăng cường kết nối nhà khoa học, nhà sáng chế với doanh nghiệp và nông dân, thúc đẩy chuyển giao các giải pháp khoa học, công nghệ phù hợp để những sáng kiến hình thành từ thực tiễn tiếp tục phát huy hiệu quả trong sản xuất và đời sống.
