Theo phóng viên TTXVN tại Paris, trong bối cảnh đợt nắng nóng khắc nghiệt đang bao trùm gần như toàn bộ nước Pháp cũng như nhiều nước châu Âu khác, các nhà khí tượng cảnh báo về sự xuất hiện của những hiện tượng thời tiết cực đoan có khả năng làm nhiệt độ tăng đột ngột trong thời gian rất ngắn, gây tác động nghiêm trọng đến môi trường và đời sống người dân.
Cơ quan khí tượng Pháp (Météo-France) cho biết đợt nắng nóng hiện nay được dự báo sẽ kéo dài và đạt đỉnh trong những ngày tới. Tính đến ngày 23/6, khoảng 38,8 triệu người tại 54 tỉnh, thành của Pháp đang nằm trong vùng cảnh báo đỏ - mức nghiêm trọng nhất, trong khi hơn 90% dân số nước này phải đối mặt với mức cảnh báo cam trở lên do nhiệt độ cao bất thường. Một trong những hiện tượng đáng lo ngại nhất là “hiệu ứng máy sấy tóc” - hiện tượng xảy ra khi nhiệt độ rất cao kết hợp với độ ẩm cực thấp và gió tương đối mạnh, tạo nên quá trình làm khô thực vật diễn ra cực kỳ nhanh chóng.
Ông Guillaume Trichaud, chuyên gia khí tượng và cháy rừng của Météo-France, cho biết các loại cây thân mềm như cỏ, ngũ cốc, lá cây và thậm chí một số loài cây thân gỗ sẽ tăng cường quá trình thoát hơi nước dưới tác động của sức nóng. Tuy nhiên, do không khí khô nóng cùng với gió mạnh liên tục lấy đi độ ẩm, thực vật không thể bù đắp lượng nước đã mất. Hiệu ứng này được ví như một “cú tát nhiệt”, có thể khiến cây cối bị cháy khô chỉ trong vài giờ. Đồng thời, nguy cơ cháy rừng và cháy thảm thực vật cũng tăng lên đáng kể.
Các nhà khoa học còn gọi hiện tượng này là “hạn hán chớp nhoáng”. Không giống các đợt hạn hán truyền thống vốn gắn liền với tình trạng thiếu mưa kéo dài, hạn hán chớp nhoáng chủ yếu ảnh hưởng đến lớp đất bề mặt do quá trình bốc hơi diễn ra quá nhanh. Theo nhà thủy văn Yves Tramblay thuộc Viện Nghiên cứu Phát triển Pháp (IRD), đây là một trong những dấu hiệu rõ ràng của biến đổi khí hậu và nhiều kịch bản khí hậu trong tương lai cho thấy loại hạn hán này sẽ không có xu hướng giảm bớt.
Bên cạnh hiệu ứng “máy sấy tóc”, các chuyên gia còn cảnh báo về khả năng xuất hiện hiện tượng “heat burst”, còn được gọi là “luồng khí nóng giáng xuống” hoặc “cú sốc nhiệt từ trên cao”. Đây là hiện tượng tương đối hiếm gặp nhưng có thể khiến nhiệt độ tăng đột biến tới 10°C chỉ trong vòng vài chục phút. Hiện tượng này thường được ghi nhận nhiều nhất tại khu vực đồng bằng trung tâm Bắc Mỹ vào mùa Xuân và mùa Hè.
Để một đợt “heat burst” hình thành, cần có sự kết hợp của hai yếu tố: một cơn giông đang suy yếu và một lớp không khí nóng, khô ở tầng trung của khí quyển. Khi lượng mưa từ cơn giông đi vào lớp không khí khô này, các hạt nước bốc hơi nhanh chóng, làm khối không khí trở nên đặc hơn và lao mạnh xuống mặt đất.
Trong quá trình hạ xuống, không khí bị nén lại, khiến nhiệt độ tăng cao và độ ẩm giảm mạnh. Kết quả là khu vực bên dưới bất ngờ hứng chịu một luồng khí nóng khô với nhiệt độ tăng vọt trong thời gian rất ngắn.
Tại Pháp, hiện tượng “heat burst” hiếm gặp hơn nhiều so với Bắc Mỹ. Tuy nhiên, một trường hợp xảy ra vào tháng 6/2022 cho thấy mức độ cực đoan của hiện tượng này. Trong đêm 14 rạng sáng 15/6/2022, thành phố Port-Vendres ở vùng Pyrénées-Orientales ghi nhận nhiệt độ tăng từ 22°C lúc nửa đêm lên tới 37°C vào lúc 2h26’ sáng. Chỉ sau đó vài chục phút, nhiệt độ lại nhanh chóng giảm trở về mức bình thường. Sự kiện này được xem là một trong những minh chứng rõ nét nhất cho khả năng tạo ra các biến động nhiệt độ cực đoan của hiện tượng “heat burst”, đặc biệt trong bối cảnh các đợt nắng nóng ngày càng thường xuyên và dữ dội do biến đổi khí hậu.
Các chuyên gia nhận định rằng khi nhiệt độ toàn cầu tiếp tục tăng, những hiện tượng thời tiết cực đoan như hiệu ứng “máy sấy tóc” hay “heat burst” có thể xuất hiện với tần suất cao hơn, đặt ra nhiều thách thức đối với công tác phòng chống thiên tai, bảo vệ hệ sinh thái và sức khỏe cộng đồng.
