Những bức tượng Lenin độc đáo ở Moskva

Giữa hàng trăm công trình tưởng niệm, có những bức tượng đặc biệt không chỉ bởi quy mô, tư thế mà còn bởi khoảnh khắc đời thường được các nhà điêu khắc lựa chọn để khắc họa. Phần lớn tượng Lenin được đặt tại những vị trí nổi bật như quảng trường, công viên, nhà ga, nhưng cũng có những bức tượng nằm ở những địa điểm ít ai ngờ tới.

Vào các dịp kỷ niệm ngày sinh 22/4, ngày mất 21/1 và đặc biệt là ngày Cách mạng Tháng Mười 7/11, nhiều người dân vẫn mang hoa tươi đến đặt dưới chân tượng. Những bông cẩm chướng thắm đỏ như bừng lên giữa ngày đông giá, như ngọn lửa trường tồn của tinh thần cách mạng. Phóng viên TTXVN đã tìm đến những bức tượng độc đáo và có ý nghĩa nhất của lãnh tụ V.I.Lenin tại Moskva vào đúng ngày 7/11.

Nổi bật nhất là tượng đài Vladimir Ilyich Lenin tại Quảng trường Kaluga, gần ga metro Oktyabrskaya (Tháng Mười). Đây là tượng đài Lenin lớn nhất Moskva, được khánh thành ngày 5/11/1985. Công trình do các nhà điêu khắc L.E. Kerbel, V.A. Fedorov và các kiến trúc sư G.V. Makarevich, A.B. Samsonov thực hiện. Tượng đồng Lenin cao 22 mét, đặt trên bệ đá granite đồ sộ. Nhà lãnh đạo được khắc họa trong tư thế đứng, ánh mắt hướng về phía trước, như đang dõi theo thành quả của cuộc cách mạng.

Dưới chân bệ tượng là nhóm tượng nhiều nhân vật đại diện cho các lực lượng tham gia cách mạng, gồm binh sĩ, thủy thủ, công nhân, trí thức và những người hoạt động cách mạng. Các nhóm tượng ở những mặt khác của công trình khắc họa đại diện các dân tộc thuộc Liên Xô trước đây, cùng hình ảnh người phụ nữ bế con và cậu bé bán báo, thể hiện sự tham gia của nhiều tầng lớp nhân dân trong phong trào cách mạng. Trải qua hơn bốn thập kỷ, công trình vẫn là một trong những điểm nhấn kiến trúc và tượng đài đáng chú ý của Moskva.

Ngày nay, khu Yakimanka, nơi có Quảng trường Kaluga, đã trở thành khu vực sầm uất với nhiều điểm tham quan. Không xa đó là Công viên Văn hóa mang tên Gorky, địa điểm quen thuộc với nhiều người Việt Nam từng học tập và làm việc tại Nga.

Trái ngược với vẻ uy nghi của tượng đài tại Quảng trường Kaluga, tượng Lenin và vợ là Nadezhda Krupskaya nằm lặng lẽ trong một vườn hoa nhỏ tại khu vực giao nhau giữa Đại lộ Lenin và phố Krupskaya. Tác phẩm của nhà điêu khắc Oleg Komov khắc họa hai nhân vật khi còn trẻ, cùng ngồi trên một chiếc ghế dài. Krupskaya đang đọc báo cách mạng "Iskra" cho chồng nghe, còn Lenin chăm chú lắng nghe. Tư thế gần gũi, ánh mắt và cử chỉ của hai người tạo nên một khung cảnh đời thường, khác hẳn hình ảnh vị lãnh tụ thường thấy trong những tượng đài hoành tráng.

Được khánh thành ngày 21/4/1989, nhân kỷ niệm 119 năm ngày sinh Lenin, đây là tượng đôi Lenin - Krupskaya duy nhất tại Moskva. Tác phẩm không chỉ tái hiện mối quan hệ vợ chồng mà còn gợi lên tình đồng chí, sự gắn bó giữa hai nhân vật trong những năm tháng hoạt động cách mạng.

Một công trình khác đáng chú ý là tượng Lenin tại Quảng trường Tverskaya. Được dựng năm 1940, nhân kỷ niệm 70 năm ngày sinh của Lenin, tượng đài do nhà điêu khắc S.D. Merkurov thực hiện, với sự tham gia của kiến trúc sư I.A. Frantsuz. Khác với nhiều tượng đài Lenin trong tư thế đứng, tác phẩm này khắc họa vị lãnh tụ trong tư thế ngồi, hơi nghiêng người về phía trước, một tay cầm sổ ghi chép, tay kia đặt phía sau ghế. Tượng được tạc bằng đá granite đỏ, tạo cảm giác gần gũi, như thể Lenin đang chăm chú lắng nghe người đối diện. Đây là một di tích có giá trị lịch sử, văn hóa của thủ đô Moskva.

Trong ngày 7/11/2026, khu vực quảng trường đang được chỉnh trang để chuẩn bị đón Năm Mới, nhưng dưới chân tượng Lenin vẫn có những bó hoa tươi đỏ thắm.

Độc đáo hơn cả có lẽ là tượng Lenin tại khu vực xưởng đường sắt gần ga Leningrad. Công trình thường được gọi là "Lenin cơ khí" hay "Lenin trên bánh xe". Tượng khắc họa Lenin đứng trên một bệ đỡ đặc biệt được lắp ghép từ các bộ phận cơ khí của đầu máy xe lửa như thanh truyền, mắt xích, bộ đảo chiều và bánh răng. Toàn bộ bệ tượng đặt trên bốn bánh xe lấy từ một toa xe chở than đã ngừng hoạt động. Tác phẩm do nhà điêu khắc I.A. Mendelevich thực hiện, được dựng ngày 5/11/1925, là một trong những tượng đài Lenin sớm nhất tại Moskva.

Ý tưởng về công trình xuất phát từ chính những công nhân đường sắt. Trong quá trình chuẩn bị kỷ niệm 8 năm Cách mạng Tháng Mười, họ đề xuất xây dựng một tượng đài Lenin dành riêng cho ngành đường sắt. Theo ý tưởng ban đầu, tượng có thể di chuyển dọc đường ray và xoay quanh trục để hướng về phía nhà ga tại những nơi chưa có tượng đài. Nhờ đó, hình ảnh Lenin có thể hiện diện trong các cuộc mít tinh và sự kiện kỷ niệm của công nhân đường sắt ở nhiều địa điểm khác nhau. Dù ý tưởng di chuyển tượng đài trên phạm vi rộng không trở thành hiện thực, công trình vẫn là một dấu ấn đặc biệt trong lịch sử nghệ thuật tượng đài tại Moskva.

Hiện nay, do nằm trong khuôn viên cơ sở hạ tầng đường sắt có kiểm soát an ninh, tượng đài không còn dễ dàng tiếp cận đối với khách tham quan. Phóng viên TTXVN cũng phải mất gần hai giờ tìm kiếm mới đến được địa điểm này. May mắn, người bảo vệ tên Sergey từng có 1,5 năm phục vụ tại Cam Ranh vào đầu những năm 1980. Có lẽ những kỷ niệm đẹp về Việt Nam vẫn còn nguyên vẹn, ông đã gọi người thay ca để đích thân dẫn phóng viên đến tận nơi chiêm ngưỡng bức tượng độc đáo. Vịnh Cam Ranh, Đảo Bình Ba vẫn là những địa danh in đậm trong ký ức của người quân nhân Nga đã nghỉ hưu, một cuộc gặp gỡ tình cờ nhưng đầy ý nghĩa giữa hai người đến từ hai đất nước có nhiều dấu ấn lịch sử gắn bó.