Việc điều chỉnh xuất phát từ sự phân bổ lao động chưa đồng đều giữa các ngành. Chính phủ Nhật Bản triển khai chương trình “Kỹ năng đặc định” từ năm 2019 nhằm giải quyết tình trạng thiếu hụt lao động. Chương trình quy định hạn ngạch tiếp nhận trong 5 năm cho từng ngành nghề, dựa trên nhu cầu nhân lực sau khi tính đến khả năng tuyển dụng lao động trong nước và các biện pháp nâng cao năng suất. Tổng hạn ngạch của 19 ngành nghề thuộc chương trình là 805.700 người đến hết tháng 3/2029.
Theo số liệu tính đến tháng 7/2026, Nhật Bản có 432.010 người nước ngoài đang lưu trú theo diện Kỹ năng đặc định, thấp hơn đáng kể so với mức trần chung. Tuy nhiên, số lượng lao động phân bổ không đồng đều giữa các ngành. Chẳng hạn như trong lĩnh vực dịch vụ ăn uống, số lao động đã gần chạm mức trần 50.000 người, khiến Nhật Bản phải tạm dừng tiếp nhận hồ sơ mới từ tháng 4/2026. Điều này buộc các doanh nghiệp trong ngành cạnh tranh tuyển dụng lao động nước ngoài đã có tư cách lưu trú theo diện Kỹ năng đặc định.
Để khắc phục vấn đề này, Cục Quản lý Xuất nhập cảnh và Lưu trú Nhật Bản cùng các cơ quan liên quan đang phối hợp xây dựng phương án theo hướng tạo điều kiện tiếp nhận trở lại lao động nước ngoài làm công việc cung cấp suất ăn tại các cơ sở y tế và phúc lợi, đồng thời tránh phải tạm dừng tiếp nhận lao động theo chương trình “Kỹ năng đặc định” trong lĩnh vực điều dưỡng.
Cụ thể, Chính phủ Nhật Bản đề xuất chuyển công việc cung cấp suất ăn tại bệnh viện, viện dưỡng lão và các cơ sở phúc lợi từ nhóm ngành “Dịch vụ nhà hàng” vốn đang bị đình chỉ sang nhóm ngành “Sản xuất thực phẩm và đồ uống”. Nhóm ngành này hiện vẫn còn dư địa trong hạn ngạch 133.500 người và chưa bị đình chỉ tiếp nhận. Tuy nhiên, phương án trên cũng có thể khiến hạn ngạch của ngành sản xuất thực phẩm và đồ uống sớm được sử dụng hết. Luật sư Shohei Sugita, chuyên gia về việc làm của người nước ngoài, dự báo ngành này có thể chạm mức trần vào tháng 8/2028.
Đối với lĩnh vực điều dưỡng, Chính phủ Nhật Bản dự kiến chuyển 20.000 chỉ tiêu từ chương trình “Đào tạo và Phát triển Kỹ năng” sang chương trình Kỹ năng đặc định. Trước đó, Chính phủ dự kiến phải tạm dừng tiếp nhận lao động theo diện Kỹ năng đặc định trong lĩnh vực điều dưỡng vào nửa cuối tài khóa 2027. Nếu điều chỉnh được thông qua, hạn ngạch của ngành theo chương trình này sẽ tăng khoảng 15%, qua đó giúp trì hoãn thời điểm phải dừng tiếp nhận. Tuy nhiên, việc điều chuyển cũng sẽ làm giảm khoảng 60% số chỉ tiêu dành cho lĩnh vực điều dưỡng trong chương trình Đào tạo và Phát triển Kỹ năng.
Theo kế hoạch, một hội đồng chuyên gia sẽ thảo luận chi tiết đề xuất trên vào giữa tháng 10 này, trước khi trình Nội các Nhật Bản phê duyệt vào cuối năm. Nếu được thông qua, việc cấp mới Giấy chứng nhận tư cách lưu trú (COE) cho lao động dịch vụ cấp dưỡng y tế có thể được nối lại sớm nhất từ tháng 4/2027.
Giới chuyên gia cho rằng việc điều chỉnh hạn ngạch giữa các ngành và chương trình có thể làm suy giảm mục tiêu ban đầu của cơ chế tiếp nhận lao động, vốn dựa trên nhu cầu nhân lực riêng của từng lĩnh vực. Giáo sư Masao Manjome thuộc Đại học Tokai, chuyên nghiên cứu về di cư lao động quốc tế, nhận định việc đặt giới hạn tiếp nhận lao động nước ngoài nhằm khuyến khích doanh nghiệp nâng cao năng suất là điều có thể hiểu được. Tuy nhiên, việc điều chuyển hạn ngạch giữa các ngành và chương trình có thể làm mất đi ý nghĩa ban đầu của cơ chế này. Ông cho rằng rất khó dự báo chính xác cung - cầu lao động trong ngắn hạn. Vì vậy, Chính phủ Nhật Bản cần xây dựng hạn ngạch với dư địa phù hợp, đồng thời linh hoạt điều hành và thường xuyên theo dõi số lượng lao động thực tế được tiếp nhận.
