Đây là minh chứng cho hiệu quả của mô hình "Nhà ở cộng đồng" trong việc giải quyết bài toán phát triển đô thị bền vững.
Thông tin trên được các chuyên gia và nhà hoạt động xã hội từ Thái Lan, Indonesia và Myanmar chia sẻ tại phiên thảo luận chuyên đề trong khuôn khổ Triển lãm Phát triển Bền vững 2026 (SX2026) diễn ra tại Thái Lan.
Khác với mô hình phát triển nhà ở truyền thống - nơi các kiến trúc sư thiết kế và chủ đầu tư xây sẵn để người dân mua mà không có tiếng nói đóng góp, mô hình Nhà ở cộng đồng đặt người dân vào vị trí trung tâm. Theo đó, các hộ gia đình cùng nhau lên kế hoạch, thiết kế, xây dựng và quản lý không chỉ ngôi nhà riêng mà cả không gian chung như sân chơi trẻ em, cơ sở hạ tầng và tiện ích công cộng trong khu phố.
Bà Somsook Boonyabancha, Chủ tịch Liên minh Quyền Nhà ở châu Á (ACHR) kiêm cố vấn Hội đồng Viện Phát triển Tổ chức Cộng đồng Thái Lan (CODI), nhấn mạnh rằng các đô thị chỉ có thể thích ứng nhanh và phát triển bền vững khi chính các cộng đồng dân cư được trao quyền tự chủ. Theo bà, quá trình đô thị hóa thông thường dễ khiến các gia đình bị cô lập ngay giữa những thành phố đông đúc, làm suy yếu tình làng nghĩa xóm. Ngược lại, Nhà ở cộng đồng khơi dậy nét văn hóa sống gắn kết truyền thống của người châu Á và tạo ra tiếng nói tập thể mạnh mẽ hơn cho người nghèo.
Tại Thái Lan, mô hình nhà ở do cộng đồng dẫn dắt đã giúp cải thiện rõ rệt điều kiện sống mà vẫn giữ nguyên cấu trúc khu dân cư lâu đời, tránh làm đứt gãy sinh kế của người dân. Điển hình là các dự án nâng cấp khu dân cư ven đường sắt ở quận Taling Chan (Bangkok), nơi người dân cùng hợp tác cải tạo nhà cửa và hợp thức hóa quyền sử dụng đất; hay dự án dọc kênh Khlong Prem Prachakon, giúp cư dân được ở lại nơi sinh sống cũ đồng thời phối hợp với chính quyền chỉnh trang nhà ở và cải thiện môi trường dòng kênh. Đến nay, CODI đã ghi nhận hơn 50 dự án thành công thuộc chương trình nâng cấp khu dân cư ven đường sắt và các sáng kiến liên quan.
Kinh nghiệm từ Indonesia và Myanmar cũng cho thấy sức mạnh của cộng đồng trong việc tái thiết nhà ở sau thiên tai mà không phụ thuộc hoàn toàn vào cứu trợ của chính phủ. Kiến trúc sư người Indonesia Vidya Tanny chia sẻ rằng sau thảm họa sóng thần, người dân địa phương đã tự phối hợp với chuyên gia để tìm vị trí tái định cư an toàn, góp nguồn lực và xây dựng lại hạ tầng khu phố. Tương tự, tại Myanmar sau cơn bão Nargis năm 2008, các hội phụ nữ đã đứng ra huy động tiết kiệm và điều phối nguồn lực cộng đồng, giúp xây dựng khoảng 1.000 căn nhà chỉ trong vòng hai tháng.
Theo ước tính của Chương trình Định cư con người của Liên hợp quốc (UN-Habitat), hiện có hơn 1,1 tỷ người trên toàn thế giới đang phải sống trong các khu ổ chuột và khu định cư tự phát. Thực trạng này cho thấy quy mô khổng lồ của thách thức nhà ở toàn cầu cũng như sự cấp thiết của các giải pháp phát triển đô thị bao trùm như mô hình Nhà ở cộng đồng.
