Lãnh đạo xã Vụ Bản đón nhận Bằng xếp hạng Di tích lịch sử cấp Quốc gia. Ảnh: Thái Thuần/TTXVN
Phát biểu tại buổi lễ, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Ninh Bình Trần Song Tùng khẳng định, việc Nhà lưu niệm Giáo sư, Viện sĩ Trần Huy Liệu được xếp hạng Di tích quốc gia là sự ghi nhận, tôn vinh đối với một “địa chỉ đỏ” gắn liền với cuộc đời và sự nghiệp của nhà lãnh đạo cách mạng tiền bối, nhà khoa học có nhiều đóng góp cho đất nước.
Ông Trần Song Tùng đề nghị địa phương thường xuyên quan tâm thực hiện tốt công tác quản lý, bảo vệ, tu bổ và tôn tạo di tích; tiếp tục sưu tầm, lưu giữ, số hóa và giới thiệu các tư liệu, hiện vật liên quan đến cuộc đời, sự nghiệp của đồng chí Trần Huy Liệu; từng bước xây dựng Nhà lưu niệm trở thành “địa chỉ đỏ” để giáo dục truyền thống yêu nước, tinh thần hiếu học và trách nhiệm đối với quê hương, đất nước đối với thế hệ trẻ.
Bí thư Đảng ủy xã Vụ Bản Trần Minh Hoan cho biết, Hội thảo khoa học và Lễ đón nhận Bằng xếp hạng Di tích quốc gia Nhà lưu niệm Giáo sư, Viện sĩ Trần Huy Liệu được tổ chức nhân dịp kỷ niệm 60 năm thành lập Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam (1966-2026) - tổ chức khoa học do đồng chí Trần Huy Liệu sáng lập và giữ cương vị Chủ tịch đầu tiên. Đây là sự kiện có ý nghĩa chính trị, lịch sử và văn hóa sâu sắc, thể hiện sự tri ân đối với những đóng góp to lớn của một trí thức lớn, nhà hoạt động cách mạng, nhà báo, nhà văn hóa và người đặt nền móng cho nền sử học cách mạng Việt Nam.
Giáo sư, Viện sĩ Trần Huy Liệu sinh ngày 5/11/1901 tại xã Vụ Bản trong một gia đình nhà nho nghèo, giàu truyền thống yêu nước. Sớm giác ngộ tinh thần dân tộc, năm 1924, ông rời quê hương vào Nam lập nghiệp, tích cực tham gia phong trào yêu nước và đấu tranh dân chủ. Năm 1928, ông bị thực dân Pháp bắt, kết án 5 năm tù và đày ra Côn Đảo. Trong những năm tháng bị giam cầm tại “địa ngục trần gian”, qua tiếp xúc với các chiến sĩ cộng sản, ông từng bước tiếp cận và giác ngộ chủ nghĩa Mác - Lênin. Năm 1936, ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương. Sau đó, ông được Đảng giao đảm nhiệm cương vị chủ bút báo Tin Tức - cơ quan ngôn luận công khai quan trọng của Đảng tại Hà Nội.
Tháng 3/1945, ông tham gia cuộc nổi dậy phá nhà giam Nghĩa Lộ, vượt ngục trở về Hà Nội và hòa mình vào cao trào kháng Nhật, cứu nước. Tại Đại hội Quốc dân Tân Trào tháng 8/1945, ông được bầu làm Phó Chủ tịch Ủy ban Dân tộc giải phóng Việt Nam. Đặc biệt, ông là người trực tiếp soạn thảo Quân lệnh số 1, phát lệnh Tổng khởi nghĩa, góp phần quan trọng vào thắng lợi của Cách mạng tháng Tám năm 1945.
Sau Cách mạng tháng Tám thành công, ông được Chính phủ giao nhiệm vụ thay mặt Chính phủ cách mạng vào Huế tiếp nhận sự thoái vị của Hoàng đế Bảo Đại và thu nhận ấn, kiếm của triều đình nhà Nguyễn. Sự kiện lịch sử này đánh dấu sự chấm dứt của chế độ quân chủ ở Việt Nam, mở ra kỷ nguyên độc lập, tự do của dân tộc. Ông tiếp tục đảm nhiệm cương vị Bộ trưởng Bộ Tuyên truyền và Cổ động trong Chính phủ lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, sau đó giữ nhiều trọng trách trong các cơ quan của Đảng và Nhà nước, đóng góp tích cực vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước.
Không chỉ là nhà cách mạng kiên trung, đồng chí Trần Huy Liệu còn có những đóng góp đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển của khoa học xã hội và nền sử học Việt Nam hiện đại. Từ năm 1953, nhận thức sâu sắc vai trò của công tác nghiên cứu lịch sử đối với sự nghiệp cách mạng, ông chủ động đề xuất với Trung ương Đảng thành lập Ban Nghiên cứu Văn - Sử - Địa và được giao làm Trưởng ban. Đây là tổ chức nghiên cứu khoa học xã hội đầu tiên của nước ta, tiền thân của Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam ngày nay. Trên cương vị nhà nghiên cứu, ông đã dành nhiều tâm huyết cho công tác sưu tầm, nghiên cứu, biên soạn và truyền bá tri thức lịch sử dân tộc.
Tại hội thảo, các nhà nghiên cứu lịch sử, nhà khoa học tập trung thảo luận, làm rõ cuộc đời, sự nghiệp và những đóng góp nổi bật của Giáo sư, Viện sĩ Trần Huy Liệu đối với sự nghiệp cách mạng, nền báo chí, văn hóa và sự phát triển của ngành sử học Việt Nam. Nhiều tư liệu, hồi ức và góc nhìn khoa học được trao đổi, góp phần bổ sung, làm sâu sắc hơn nhận thức về thân thế, sự nghiệp và di sản của ông. Hội thảo đồng thời hướng tới đề xuất các giải pháp bảo tồn, giới thiệu và phát huy giá trị di tích gắn với hoạt động nghiên cứu, giáo dục lịch sử và xây dựng đời sống văn hóa tại địa phương.
Thông qua sự kiện, các đại biểu nhấn mạnh ý nghĩa của việc đưa những giá trị lịch sử, văn hóa gắn với cuộc đời và sự nghiệp của đồng chí Trần Huy Liệu đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ. Qua đó, góp phần giáo dục lòng yêu nước, bồi đắp niềm tự hào về truyền thống quê hương, khơi dậy tinh thần hiếu học, ý thức trách nhiệm và khát vọng cống hiến của thế hệ hôm nay đối với sự nghiệp xây dựng, phát triển đất nước.
