Hai quan chức Mỹ và một quan chức phương Tây được thông báo về vụ việc cho biết các lãnh đạo tại Bộ Quốc phòng Mỹ đã nhận được thông điệp yêu cầu làm chậm dịch vụ Starshield dành cho quân đội Ukraine. Tuy nhiên, những người này không tiết lộ ai trong Nhà Trắng đưa ra quyết định hoặc cơ quan, cá nhân nào chịu trách nhiệm thực thi.
Theo truyền thông Mỹ, một quan chức cấp cao của Mỹ khẳng định Tổng thống Trump không đưa ra yêu cầu này, nhưng Nhà Trắng chưa trả lời câu hỏi liệu một quan chức khác trong chính quyền có đứng sau quyết định hay không.
Starshield là hệ thống liên lạc vệ tinh được SpaceX phát triển riêng cho các cơ quan chính phủ và khách hàng trong lĩnh vực an ninh quốc gia, đặc biệt là Bộ Quốc phòng Mỹ. Dịch vụ này sử dụng mạng lưới vệ tinh Starlink làm nền tảng, nhưng được thiết kế phục vụ các nhiệm vụ quân sự và chính phủ. Lầu Năm Góc hiện là khách hàng lớn nhất của Starshield.
Ukraine gặp khó trong tác chiến bằng UAV
Thông tin về lệnh hạn chế xuất hiện sau khi các quan chức Ukraine cho biết những thiết bị thu tín hiệu Starlink phiên bản quân sự ngừng hoạt động khi được lắp trên các phương tiện di chuyển tốc độ cao. Sự cố ảnh hưởng đến thiết bị bay không người lái (UAV) của Ukraine, vốn sử dụng kết nối vệ tinh để hỗ trợ hệ thống dẫn đường trong quá trình tác chiến.
Một quan chức thuộc Bộ Quốc phòng Ukraine ngày 15/10 cho biết các thiết bị đã hoạt động trở lại khi phương tiện di chuyển, nhưng chỉ ở tốc độ tối đa khoảng 160 km/h.
Những hạn chế này gây trở ngại cho các chiến dịch tập kích lực lượng Nga và hệ thống hậu cần tại những vùng lãnh thổ Ukraine đang bị Moskva kiểm soát. Chúng cũng làm chậm hoạt động của các UAV đánh chặn được sử dụng để tiêu diệt UAV Shahed của Nga.
Giám đốc điều hành SpaceX Elon Musk hôm 14/10 cho biết trên mạng xã hội X rằng Starshield thuộc quyền sở hữu và kiểm soát của chính phủ Mỹ. Do đó, mọi giới hạn về tốc độ hoặc cách sử dụng hệ thống đều do quân đội Mỹ hoặc tổng thống quyết định.
SpaceX, Bộ Quốc phòng Mỹ và Đại sứ quán Ukraine tại Washington chưa phản hồi các yêu cầu bình luận về vụ việc.
Mỹ gia tăng sức ép về các cuộc tập kích
Động thái hạn chế hệ thống liên lạc quan trọng của Ukraine diễn ra khi ông Trump liên tục gây sức ép buộc Kiev chấm dứt các cuộc tấn công vào nhà máy lọc dầu Nga. Tổng thống Mỹ quy trách nhiệm cho những cuộc tập kích này đối với đà tăng giá năng lượng, vốn có thể gây bất lợi cho đảng Cộng hòa trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11.
Tuy nhiên, giới chuyên gia cho rằng nguyên nhân chính khiến chi phí năng lượng tăng mạnh là cuộc chiến giữa Mỹ, Israel và Iran. Xung đột kéo theo các cuộc tấn công của Iran nhằm vào cơ sở năng lượng, đồng thời khiến eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển dầu khí trọng yếu của thế giới, gần như bị đóng cửa.
Quan hệ giữa Washington và Kiev xấu đi trong những ngày gần đây, sau cuộc họp ngày 9/10 tại Miami với sự tham gia của đại diện Mỹ, Ukraine, châu Âu và Ngân hàng Thế giới.
Theo một nguồn tin am hiểu cuộc họp, Jared Kushner, con rể ông Trump và Steve Witkoff, đặc phái viên của chính quyền Mỹ về Trung Đông, đã thể hiện thái độ cứng rắn với phía Ukraine. Hai người nói Washington thất vọng vì Kiev tiếp tục tập kích các nhà máy lọc dầu Nga, bất chấp nhiều lần Mỹ đề nghị chấm dứt hoạt động này.
Phái đoàn Mỹ cũng giải thích quyết định đạt thỏa thuận dầu diesel với Nga, cho rằng Nhà Trắng hy vọng thỏa thuận có thể khiến Moskva mềm mỏng hơn trong đàm phán hòa bình.
Theo thỏa thuận, Nga sẽ cung cấp hơn 2,25 triệu thùng dầu diesel cho thị trường Mỹ và toàn cầu. Động thái này vấp phải phản ứng từ một số nghị sĩ Mỹ, những người lo ngại nguồn thu từ dầu diesel sẽ giúp Moskva tiếp tục tài trợ cho chiến sự mà không cần nhượng bộ để chấm dứt xung đột.
Trong những ngày tiếp theo, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky và ông Trump liên tục chỉ trích lẫn nhau. Ông Zelensky gọi quyết định đạt thỏa thuận dầu diesel với Nga của Washington là biểu hiện của sự yếu đuối, trong khi ông Trump kêu gọi Ukraine tổ chức bầu cử và yêu cầu ông Zelensky rời nhiệm sở.
Kiev yêu cầu Nhà Trắng giải thích
Đằng sau những phát ngôn công khai, các quan chức Mỹ còn cảnh báo có thể ngừng cung cấp cho Ukraine thông tin tình báo về các vụ phóng tên lửa của Nga, nguồn dữ liệu giúp Kiev phát hiện và ứng phó với những đợt tấn công sắp xảy ra. Reuters trước đó đưa tin về sức ép này. Tuy nhiên, ông Trump ngày 13/10 khẳng định Washington vẫn chia sẻ thông tin tình báo với Ukraine.
Sau khi xuất hiện các hạn chế đối với Starshield, giới chức Ukraine đã liên hệ với những quan chức cấp cao tại Nhà Trắng, Bộ Ngoại giao và Bộ Quốc phòng Mỹ trong hai ngày 13 và 14/10 để tìm lời giải thích. Một quan chức cấp cao Ukraine cho biết Kiev được thông báo rằng quyết định xuất phát từ Nhà Trắng.
Lầu Năm Góc đã chi hàng tỷ USD cho các dịch vụ Starlink và Starshield. Ngoài việc sử dụng mạng lưới vệ tinh hiện có, Bộ Quốc phòng Mỹ còn đặt mua các vệ tinh Starshield chuyên dụng, bao gồm vệ tinh liên lạc phục vụ nhiệm vụ cảnh báo tên lửa và một mạng lưới vệ tinh do thám dành cho Cơ quan Trinh sát Quốc gia Mỹ.
Việc hạn chế Starshield vì thế không chỉ ảnh hưởng đến năng lực liên lạc và tác chiến của Ukraine, mà còn làm nổi bật mức độ phụ thuộc của Kiev vào hạ tầng công nghệ do Mỹ kiểm soát, trong lúc quan hệ giữa hai đồng minh ngày càng căng thẳng.
