Nhật Bản đang đứng trước nguy cơ thiếu hụt chuối, một trong những loại trái cây phổ biến nhất tại nước này, khi tác động từ căng thẳng Trung Đông tiếp tục lan rộng sang các lĩnh vực đời sống thường nhật.
Nguyên nhân không nằm ở sản lượng chuối nhập khẩu, mà xuất phát từ sự thiếu hụt khí ethylene, loại khí đóng vai trò then chốt trong quá trình làm chín chuối trước khi đưa ra thị trường. Nhật Bản thường nhập chuối khi còn xanh, sau đó đưa vào các phòng xử lý chứa ethylene để kích thích trái chín đồng đều.
Tuy nhiên, ethylene lại được sản xuất từ naphtha - chế phẩm dầu mỏ mà Nhật Bản phụ thuộc gần như hoàn toàn vào nhập khẩu. Trong bối cảnh eo biển Hormuz tiếp tục bị gián đoạn bởi xung đột Trung Đông, nguồn cung dầu toàn cầu bị siết chặt, kéo theo tình trạng thiếu hụt nguyên liệu hóa dầu tại Nhật Bản.
Theo Bloomberg, tồn kho naphtha tại Nhật Bản đã giảm khoảng 25% từ đầu năm tới nay, trong khi khoảng 1/5 nguồn cung dầu mỏ thế giới đang bị ảnh hưởng bởi tình trạng ách tắc vận tải qua eo biển Hormuz.
Ông Eiji Akashi, Tổng thư ký Hiệp hội Nhập khẩu Chuối Nhật Bản, cho biết đây là cuộc khủng hoảng nguồn cung nghiêm trọng nhất trong vòng 50 năm qua.
“Giá có thể tăng, nhưng chúng tôi đang làm mọi cách để tránh xảy ra tình trạng thiếu hàng”, ông Akashi nói. “Toàn bộ ngành công nghiệp chuối đang nỗ lực để duy trì nguồn cung ổn định”.
Dù chuối vẫn xuất hiện trên các kệ siêu thị, nhiều doanh nghiệp nhập khẩu cho biết lượng ethylene dự trữ hiện chỉ đủ dùng trong khoảng hai đến ba tháng tới. Trong khi đó, chi phí liên quan đến hóa dầu như nhiên liệu, bao bì và vận chuyển đều tăng mạnh, tạo áp lực lớn lên các nhà bán lẻ.
Số liệu chính phủ Nhật Bản cho thấy giá chuối bán lẻ tại Tokyo đã tăng 4,4% trong năm ngoái và tăng hơn 30% kể từ năm 2022. Trung bình mỗi hộ gia đình Nhật chi khoảng 5.200 yen (33 USD) cho chuối trong năm 2025.
Các chuyên gia cho biết chuối cắt khỏi buồng cần được xử lý bằng ethylene để chín tự nhiên. Nếu thiếu loại khí này, trái sẽ không mềm và không đạt độ ngọt cần thiết trước khi hư hỏng. Một số loại trái cây khác như bơ hay kiwi cũng cần ethylene để làm chín, song lượng sử dụng thấp hơn nhiều so với chuối.
Farmind - doanh nghiệp xử lý khoảng 30% lượng chuối nhập khẩu tại Nhật Bản - cảnh báo lượng ethylene tồn kho của công ty đang giảm nhanh và doanh nghiệp phải gấp rút tìm kiếm nguồn cung thay thế cả trong và ngoài nước. Đại diện công ty cho biết một số chi phí liên quan đã tăng gần gấp 10 lần.
“Nếu tình trạng này tiếp diễn, chuối có thể biến mất khỏi bàn ăn của người Nhật”, đại diện Farmind cảnh báo.
Không chỉ ngành trái cây chịu ảnh hưởng, tình trạng thiếu naphtha còn lan sang nhiều lĩnh vực sản xuất khác tại Nhật Bản. Hãng snack Calbee đã phải chuyển sang bao bì in đen trắng cho khoai tây chiên và nhiều sản phẩm khác do thiếu nguồn mực in có thành phần nhựa resin từ naphtha.
Giới phân tích cho rằng Nhật Bản đặc biệt dễ tổn thương trước cú sốc này vì nước này gần như không có nguồn dầu nội địa và phụ thuộc lớn vào vận tải biển để nhập năng lượng.
Trong nỗ lực trấn an dư luận, Thủ tướng Sanae Takaichi khẳng định Nhật Bản hiện vẫn có đủ nguồn cung naphtha để đáp ứng nhu cầu trong nước cho tới năm sau.
Dù vậy, nhiều doanh nghiệp đã bắt đầu tìm kiếm giải pháp thay thế. Catalytic Generators - công ty Mỹ chuyên sản xuất thiết bị tạo ethylene từ ngô và nguyên liệu sinh học thay vì hóa dầu - cho biết họ đã bắt đầu xuất khẩu máy sang Nhật Bản để hỗ trợ các doanh nghiệp đang thiếu nguồn khí này.
