Dù đã 94 tuổi, cụ Tạ Đăng Thứ (thôn Thống Nhất, xã Song Phượng, Đan Phượng, Hà Nội) vẫn nhớ như in những ngày sôi nổi của tuổi trẻ khi tham gia Cách mạng tháng Tám. Dù lời nói không còn khảng khái, bước đi cũng không còn nhanh nhẹn, nhưng hễ nhắc đến Cách mạng tháng Tám năm 1945, cụ Thứ lại rắn rỏi và minh mẫn lạ thường. Cụ Tạ Đăng Thứ sinh năm 1921, trong gia đình nông dân yêu nước. Khoảng năm 1940, tại thôn Thu Quế, xã Song Phượng có ông giáo Nguyễn Văn Huy, một cán bộ nằm vùng để gây dựng cơ sở cách mạng. Ông giáo Huy đang dạy học tại nhà ông Tạ Đăng Tăng, anh trai ruột của cụ Thứ. “Lúc đó nhìn thấy thầy giáo Huy dạy học, đứng ở ngoài, tôi rất thèm thuồng, muốn gia nhập lớp. Sau đó anh trai tôi đã giới thiệu tôi vào lớp thầy giáo Huy”, cụ Thứ kể lại.Được sự giác ngộ của ông giáo Huy, chàng trai trẻ Tạ Đăng Thứ cùng anh trai Tạ Đăng Tăng và các anh em: Tạ Văn Nhất, Nguyễn Văn Chuông và Bùi Văn Phương đã thành lập nhóm nông dân cứu quốc tại Song Phượng và lấy bí danh lần lượt là Phú, Quý, Thọ, Khang, Ninh. Cụ Thứ vẫn nhớ như in ngày được tham gia Mặt trận Việt Minh vào tháng 3/1942. “Đó là ngày rất thiêng liêng mà tôi không bao giờ quên, nó như là động lực để tôi tích cực tham gia tuyên truyền cách mạng”, cụ Thứ chia sẻ.
 Cụ Tạ Đăng Thứ kể về những ngày Cách mạng tháng Tám. |
Tạ Đăng Thứ đã trở thành đội viên tuyên truyền tích cực nhất của Mặt trận Việt Minh tại xã Song Phượng. Thời gian đầu, nhóm nông dân cứu quốc hoạt động chủ yếu ở khu vực huyện Quốc Oai. Tới tháng 3/1943, đồng chí Hà Hữu Trung - Tỉnh ủy viên tỉnh Hà Đông, Ủy viên Ban Công tác đội Xứ ủy Bắc Kỳ, trực tiếp về dìu dắt nhóm hoạt động và mở rộng tuyên truyền cách mạng. Nhờ sự tuyên truyền vận động, xã Song Phượng đã sớm trở thành an toàn khu ngay sát nội thành Hà Nội. Mặc dù địch khủng bố gắt gao, tổ chức Việt Minh và các hội Cứu quốc bí mật trong xã phát triển nhanh chóng như: Thanh niên Cứu quốc, Phụ nữ Cứu quốc, Nông dân Cứu quốc, Tự vệ Cứu quốc…“Đầu năm 1945, Xứ ủy Bắc Kỳ cử cán bộ về Song Phượng xây dựng an toàn khu, càng tiếp thêm niềm tin và sức mạnh cho quân và dân chúng tôi. Tháng 4/1945, khi cơ sở ở xã Sài Sơn (Quốc Oai) bị lộ, cơ quan báo Cứu quốc về hoạt động bí mật tại thôn Thu Quế, xã Song Phượng do đồng chí Xuân Thủy phụ trách. Trực tiếp tôi đã giới thiệu địa điểm để di chuyển báo về địa phương. Khi ấy, ban biên tập báo đặt tại nhà ông Nguyễn Văn Tề (thôn Thu Quế), xưởng in báo Phan Đình Phùng đặt tại hai buồng nhà ông Nguyễn Văn Bảy (xóm Cống), giấy mực để tại nhà bà Nguyễn Thị Thìn (thôn Thu Quế). Mỗi tờ báo in xong được bí mật phân phát khắp nơi” – cụ Thứ kể. Cụ còn nhớ rất rõ những câu thơ tuyên truyền mà lúc ấy ngày nào cụ cũng đọc cho người dân nghe: “Nước ta bị chiếm đóng/Đã bảy, tám mươi năm/Chúng đè nén giam cầm/ Bắt ta làm nô lệ...”.
 Một góc xã Song Phượng hôm nay. |
Có Mặt trận Việt Minh, có báo Cứu quốc, các đồng chí Trần Huy Liệu, Lê Quang Đạo, Trần Quốc Hoàn, Xuân Thủy... thường xuyên lui tới xã Song Phượng hoạt động, ý thức giác ngộ cách mạng của người dân ngày càng lên cao. Làn sóng cách mạng lan nhanh, ai cũng thuộc lòng lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Hỡi đồng bào, giờ quyết định cho vận mệnh dân tộc ta đã đến, toàn quốc đồng bào hãy đứng dậy đem sức ta mà tự giải phóng cho ta. Nhiều dân tộc đang bị áp bức trên thế giới đang ganh nhau tiến bước giành quyền độc lập. Chúng ta không thể chậm trễ!”. Trong hoàn cảnh kẻ thù ra sức lùng sục, người dân Song Phượng một lòng che chở cán bộ cách mạng, số báo Cứu quốc đăng lời kêu gọi Tổng Khởi nghĩa của Mặt trận Việt Minh được in và phát đi rộng rãi trong dịp tháng 8/1945. “Từ tối ngày 18/8/1945, không khí cách mạng đã sục sôi khắp xã, từ già tới trẻ, đàn ông tới đàn bà, đều nóng lòng được tham gia biểu tình của Việt Minh vào ngày 19/8. Người dân đổ xô đi may cờ Việt Minh. Khắp nội thành đến ngoại thành, ô tô mang cờ đỏ sao vàng phóng nhanh trên đường, dùng loa kêu gọi người dân. Từng tốp xe đạp cắm cờ đỏ sao vàng trên tay lái, vừa đi vừa tung truyền đơn. Nhiều khẩu hiệu dán đỏ chói trên tường - nơi đồng bào dễ xem nhất. Tất cả chờ đợi một sự thay đổi lớn trong vận mệnh dân tộc”. Sáng 19/8/1945, dưới sự lãnh đạo của Mặt trận Việt Minh, đông đảo người dân Song Phượng tập trung biểu dương lực lượng. Người cầm súng, đòn gánh, người vác cuốc, xẻng, gậy gộc… rầm rập kéo đến nhà lý trưởng đòi giao ấn tín, thành lập chính quyền Cách mạng lâm thời. Tiếp đó, hàng ngàn người đã tham gia vào đội ngũ diễu hành, tập trung tại đền Bách Linh (Phượng Trì) giành chính quyền huyện Đan Phượng vào ngày 21/8/1945. Trong “đoàn quân” ấy, luôn có sự xuất hiện của cụ Thứ.
