Virus Nipah là bệnh lây truyền từ động vật sang người, chủ yếu tồn tại trong quần thể dơi ăn quả tại các khu rừng nhiệt đới. Con người có thể nhiễm bệnh khi ăn trái cây bị nhiễm dịch cơ thể của động vật mang virus hoặc tiếp xúc trực tiếp với máu và nước bọt của người bệnh. Tỷ lệ tử vong của Nipah được ước tính từ 40% đến 70%, trong khi hiện chưa có vaccine hay thuốc kháng virus đặc hiệu được cấp phép sử dụng.
Nhóm nghiên cứu tại Trung tâm Nghiên cứu Khoa học và Công nghệ Tiên tiến thuộc Đại học Tokyo cho biết một loại vaccine đang được phát triển bằng cách đưa một phần thông tin di truyền của virus Nipah vào virus sởi. Khi được tiêm vào cơ thể người, virus sởi biến đổi này sẽ tạo ra các protein kháng nguyên tương tự Nipah, từ đó kích hoạt phản ứng miễn dịch và giúp tăng cường khả năng phòng vệ của cơ thể trước nguy cơ phát bệnh.
Virus sởi được sử dụng trong nghiên cứu là chủng đã được triển khai rộng rãi trong các chương trình tiêm chủng toàn cầu và được chứng minh có độ an toàn cao. Trước khi tiến tới thử nghiệm trên người, nhóm nghiên cứu đã xác nhận tính an toàn và hiệu quả của vaccine thông qua các thử nghiệm trên động vật, bao gồm chuột hamster.
Thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 1 tại Bỉ sẽ có sự tham gia của 60 tình nguyện viên, tập trung đánh giá mức độ an toàn của vaccine trên người. Chương trình này được triển khai với sự hợp tác của Sáng kiến vaccine châu ÂU (EVI), một tổ chức phi lợi nhuận có trụ sở tại Đức chuyên thúc đẩy nghiên cứu và phát triển vaccine cho các bệnh truyền nhiễm có nguy cơ cao.
Song song với nỗ lực của Đại học Tokyo, một loại vaccine Nipah khác do nhóm nghiên cứu có sự tham gia của Đại học Oxford đã bước vào thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 2 tại Bangladesh từ tháng 12/2026. Dự kiến khoảng 300 người trong độ tuổi từ 18 đến 55 sẽ tham gia thử nghiệm này.
Các bước tiến trong nghiên cứu vaccine diễn ra trong bối cảnh Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho biết nguy cơ virus Nipah lan rộng ra ngoài Ấn Độ hiện ở mức thấp. WHO khẳng định chưa có bằng chứng cho thấy gia tăng lây truyền từ người sang người, đồng thời không khuyến nghị áp dụng các biện pháp hạn chế đi lại hay thương mại.
WHO cho biết đã phối hợp chặt chẽ với cơ quan y tế Ấn Độ để theo dõi tình hình, đồng thời đánh giá rằng nước này có đủ năng lực để kiểm soát các ổ dịch nhỏ lẻ. Tuy nhiên, tổ chức này không loại trừ khả năng tiếp tục xuất hiện các ca phơi nhiễm mới, do virus Nipah vẫn lưu hành trong quần thể dơi tại một số khu vực của Ấn Độ và quốc gia láng giềng Bangladesh.
Theo WHO, virus Nipah được xếp vào danh sách mầm bệnh ưu tiên do chưa có vaccine hay phương pháp điều trị được cấp phép, tỷ lệ tử vong cao và nguy cơ đột biến theo hướng dễ lây truyền hơn. Các đợt bùng phát nhỏ khá phổ biến, song các nhà virus học nhận định rủi ro đối với cộng đồng nói chung hiện vẫn ở mức thấp.
Ấn Độ thời gian vừa qua tiếp tục ghi nhận các ca nhiễm Nipah rải rác, đặc biệt tại bang Kerala ở miền nam, nơi được coi là một trong những khu vực có nguy cơ cao nhất thế giới đối với loại virus này. Đợt bùng phát gần đây được xác định là lần thứ bảy tại Ấn Độ và là lần thứ ba tại bang West Bengal.
