Kết quả nghiên cứu mới của Viện Shoresh về Nghiên cứu Kinh tế - Xã hội Israel cho biết nghề nghiệp của cha mẹ có mối liên hệ với kết quả các bài kiểm tra PISA của con cái mạnh hơn gấp hơn 2 lần so với trình độ học vấn của cha mẹ.
Nghiên cứu cho thấy việc biết cha mẹ làm nghề gì giúp các nhà nghiên cứu giải thích sự khác biệt về điểm số của học sinh nhiều hơn gấp đôi so với việc chỉ biết cha mẹ có trình độ học vấn đến đâu.
Các nghiên cứu đã phân tích dữ liệu của 10.336 học sinh 15 tuổi tham gia các kỳ đánh giá PISA bằng tiếng Hebrew vào các năm 2012, 2015, 2018 và 2022, với điều kiện cả cha và mẹ đều có việc làm. PISA là chương trình đánh giá học sinh quốc tế của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), kiểm tra năng lực của học sinh 15 tuổi về đọc hiểu, toán học và khoa học. Các nhà nghiên cứu sử dụng điểm trung bình của học sinh ở cả ba lĩnh vực để phân tích mối liên hệ với nghề nghiệp của cha mẹ.
Ngoài nghề nghiệp và trình độ học vấn của cha mẹ, nghiên cứu còn tính đến nơi sinh, giới tính, số lượng sách trong gia đình, khả năng tiếp cận máy tính và Internet cùng một số điều kiện vật chất khác trong gia đình. Tuy nhiên, nghiên cứu không trực tiếp tính đến thu nhập hộ gia đình.
Kết quả cho thấy nghề nghiệp của người cha có mối liên hệ với thành tích của con trong cả 3 lĩnh vực đọc hiểu, toán và khoa học, trong khi nghề nghiệp của người mẹ có mối liên hệ rõ nhất với kết quả đọc hiểu. Đối với trình độ học vấn, xu hướng lại ngược lại: trình độ học vấn của người mẹ có mối liên hệ với thành tích của con mạnh hơn so với trình độ học vấn của người cha.
Để so sánh, các nhà nghiên cứu trước tiên nhóm những nghề nghiệp có con đạt kết quả tương đồng, sau đó đối chiếu các nhóm nghề nghiệp khác với nhóm tham chiếu. Do cha và mẹ thường làm việc trong những lĩnh vực khác nhau, nhóm tham chiếu được xây dựng riêng cho nam giới và phụ nữ và không đại diện cho nghề nghiệp trung bình của các bậc cha mẹ Israel.
Đối với người cha, nhóm tham chiếu gồm các nghề trong lĩnh vực bán hàng, vận tải, an ninh, thực thi pháp luật, xây dựng và sản xuất.
So với nhóm tham chiếu này, điểm trung bình của con những người cha làm việc trong lĩnh vực giảng dạy đại học, khoa học hoặc nghiên cứu cao hơn khoảng 7,3%. Nhóm con có cha làm việc trong lĩnh vực công nghệ, thông tin hoặc phần mềm có điểm cao hơn khoảng 6,8%. Con của những người cha làm kỹ thuật chuyên sâu có điểm cao hơn khoảng 5%, trong khi nhóm có cha làm việc trong tài chính, kế toán và kinh tế cao hơn khoảng 4,2%. Đối với lĩnh vực y tế và chăm sóc sức khỏe, mức chênh lệch là khoảng 3,7%.
Đáng chú ý, mối liên hệ tích cực không chỉ xuất hiện ở các ngành khoa học và công nghệ. Con của những người cha làm các nghề được xếp vào nhóm “phổ thông” hoặc “sơ cấp”, trong đó có quản lý văn phòng và phân loại thư từ, cũng có điểm cao hơn khoảng 5,4% so với nhóm tham chiếu.
Đối với người mẹ, nhóm tham chiếu gồm các nghề trong lĩnh vực giảng dạy, dịch vụ cá nhân, bán hàng, hành chính văn phòng và vệ sinh. Con của những bà mẹ làm việc trong lĩnh vực công nghệ, thông tin hoặc phần mềm có điểm cao hơn khoảng 6,8% so với nhóm tham chiếu. Công nghệ là một trong số ít lĩnh vực cho thấy mức chênh lệch tương tự giữa nghề nghiệp của cha và mẹ.
Chỉ có hai nhóm nghề nghiệp của người mẹ có mối liên hệ với điểm số thấp hơn đáng kể so với nhóm tham chiếu. Con của những bà mẹ làm giáo viên mầm non có điểm thấp hơn khoảng 4,6%, trong khi nhóm có mẹ là trợ giảng có điểm thấp hơn khoảng 2,2%.
Giáo sư Ayal Kimhi - Phó Chủ tịch Viện Shoresh, cho rằng để hiểu được điểm xuất phát của một học sinh, không thể chỉ dựa vào trình độ học vấn của cha mẹ mà cần xem xét cả vị trí của cha mẹ trên thị trường lao động, bởi yếu tố này cũng có mối liên hệ đáng kể với thành tích học tập của con.
Theo các tác giả, trẻ em bước vào hệ thống giáo dục với những điểm xuất phát khác nhau. Vì vậy, một trong những vai trò của hệ thống giáo dục là giảm sự phụ thuộc của thành tích học tập vào hoàn cảnh gia đình. Nếu không làm được điều này, việc bảo đảm cơ hội bình đẳng và thúc đẩy khả năng dịch chuyển xã hội giữa các thế hệ sẽ gặp nhiều khó khăn.
