Báo New York Times (NYT) ngày 27/10 cho biết, chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đang xem xét đề nghị đưa Quỹ Đầu tư Trực tiếp Nga (RDIF) ra khỏi danh sách trừng phạt, trong bối cảnh Moskva và Washington thảo luận về hợp tác kinh tế song song với các nỗ lực tìm kiếm giải pháp cho xung đột Ukraine.
Theo tờ báo, các quan chức Nga đã thúc đẩy đề xuất này trong các cuộc trao đổi về vai trò của RDIF trong hoạt động xuất khẩu dầu diesel của Nga sang Mỹ. Một quan chức Mỹ giấu tên xác nhận Bộ Tài chính nước này đang xem xét hồ sơ xin gỡ trừng phạt của quỹ theo quy trình thông thường.
RDIF được thành lập năm 2011, theo quyết định của Tổng thống Nga khi đó là Dmitry Medvedev và Thủ tướng Vladimir Putin. Dù được xác định là quỹ đầu tư quốc gia, RDIF từng bị chính quyền Tổng thống Mỹ Joe Biden khi đó áp đặt trừng phạt trong những ngày đầu Nga mở chiến dịch quân sự toàn diện tại Ukraine vào tháng 2/2022.
Khi công bố biện pháp trừng phạt, Bộ Tài chính Mỹ cho rằng quỹ này gắn với hệ thống quyền lực và lợi ích kinh tế của Tổng thống Nga Vladimir Putin.
Theo quan chức Mỹ được NYT dẫn lời, việc xem xét hồ sơ lần này nằm trong nỗ lực cải thiện quan hệ song phương giữa Washington và Moskva. Người đứng đầu RDIF, ông Kirill Dmitriev, cũng được đánh giá là một đầu mối hữu ích trong các nỗ lực hướng tới chấm dứt xung đột Ukraine.
Thỏa thuận dầu diesel và khả năng điều chỉnh trừng phạt
Đề nghị gỡ trừng phạt RDIF có liên quan đến thỏa thuận về dầu diesel mà Tổng thống Trump đạt được với Tổng thống Putin ngày 9/10. Theo tờ Kyiv Post, không lâu sau thông báo về thỏa thuận, Bộ Tài chính Mỹ đã cho phép hoạt động bán và nhập khẩu dầu diesel của Nga tiếp tục đến ngày 7/4/2027.
Động thái này diễn ra chưa đầy một tháng sau khi ông Trump ký ban hành đạo luật trừng phạt Nga và Iran do Thượng nghị sĩ Lindsey Graham thúc đẩy, ngày 18/9. Đạo luật hướng tới các ngành năng lượng, quốc phòng của Nga cũng như những mạng lưới có liên hệ với ông Putin.
Theo NYT, RDIF đề xuất làm trung gian cho các giao dịch giữa bên bán của Nga và bên mua tại Mỹ, đồng thời vận động để được đưa ra khỏi danh sách trừng phạt. Để được gỡ tên, quỹ phải chứng minh rằng những căn cứ dẫn đến quyết định áp đặt trừng phạt ban đầu không còn tồn tại.
Các quan chức Nga cho biết ba tàu chở dầu diesel đã lên đường tới Mỹ trong tháng 10. Ngày 23/10, Phó Thủ tướng Nga Alexander Novak nói RDIF đã hỗ trợ đáng kể cho các chuyến hàng này.
Theo những nguồn tin am hiểu vấn đề được NYT dẫn lại, một phần nhiên liệu đã rời Nga trước khi người mua tại Mỹ thanh toán. Dữ liệu theo dõi hàng hải của Kpler và TankerTrackers.com cho thấy tàu Agioi Fanendes rời cảng Primorsk của Nga ngày 23/10 và dự kiến đến Mỹ vào ngày 7/11. Sau đó, điểm đến được công bố của tàu chuyển từ New York sang trạng thái “chờ chỉ thị”, cho thấy cảng dỡ hàng cụ thể chưa được xác định.
RDIF trở thành đầu mối kinh tế giữa Moskva và Washington
Ông Kirill Dmitriev đang nổi lên như một trong những đầu mối kinh tế chủ chốt của Nga trong quan hệ với chính quyền Tổng thống Trump, trực tiếp làm việc với Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và Jared Kushner.
Ngày 21/10, ông Witkoff công khai xác nhận Washington và Moskva đang thảo luận về khả năng hợp tác kinh tế, thương mại trong tương lai, song song với các cuộc đàm phán nhằm chấm dứt xung đột Ukraine. Ông cũng cho biết Bộ Tài chính Mỹ đang làm việc trực tiếp với ông Dmitriev.
Cùng ngày, Moskva thông báo Nga và Mỹ đang trao đổi về tương lai các tài sản ở nước ngoài của tập đoàn dầu khí Nga Lukoil, ước tính trị giá khoảng 22 tỷ USD.
Tạp chí The Economist ngày 22/10 cũng đưa tin Mỹ đã đề xuất khôi phục nguồn cung khí đốt Nga cho châu Âu, trong đó có khả năng khôi phục hệ thống đường ống Nord Stream. Trong khi đó, báo Le Monde của Pháp ngày 27/10 cho biết Điện Kremlin đang thúc đẩy các thỏa thuận kinh tế với chính quyền ông Trump trong các lĩnh vực năng lượng, hàng không dân dụng, kim loại đất hiếm và trí tuệ nhân tạo (AI).
Ông Eric Green, người từng phụ trách chính sách Nga tại Hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ dưới thời Tổng thống Joe Biden, nhận định với NYT rằng việc gỡ trừng phạt RDIF sẽ phát đi tín hiệu Washington từ bỏ lập trường duy trì sức ép kinh tế đối với Moskva cho đến khi đạt được một thỏa thuận hòa bình tại Ukraine.
Bất đồng giữa Washington và Kiev
Các cuộc thảo luận kinh tế Nga - Mỹ diễn ra trong bối cảnh quan hệ giữa Washington và Kiev xuất hiện những bất đồng về cách tiếp cận cuộc xung đột.
Sau thỏa thuận dầu diesel ngày 9/10, Tổng thống Trump tuyên bố Ukraine cần có một tổng thống mới. Vài ngày sau, những hạn chế liên quan đến Starshield, phiên bản phục vụ mục đích quân sự của mạng vệ tinh Starlink, đã gây gián đoạn hoạt động sử dụng thiết bị bay không người lái (UAV) của Ukraine. Tỷ phú Elon Musk cho rằng các hạn chế này xuất phát từ quyết định của ông Trump, trong khi Tổng thống Mỹ phủ nhận thông tin đó.
