Liên minh quân sự ba nước thường được ví như khối “NATO Hồi giáo” đã kích hoạt các cam kết phòng thủ tập thể và yêu cầu nhanh chóng triển khai lực lượng, khí tài tới Saudi Arabia, trong bối cảnh cuộc đối đầu giữa Riyadh và lực lượng Houthi ở Yemen ngày càng căng thẳng.
Theo RT, Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan đưa ra quyết định tại cuộc họp khẩn của Ủy ban Chính trị - Quốc phòng Chiến lược của Liên minh Phòng thủ Makkah ở Riyadh ngày 5/10, sau một loạt cuộc tấn công của Houthi nhằm vào Saudi Arabia.
Trong tuyên bố chung, ba nước lên án các vụ “nhắm mục tiêu” vào hai thành phố linh thiêng Mecca và Medina, cũng như các cuộc tấn công nhằm vào các thành phố, cơ sở dân sự và cơ sở kinh tế của Saudi Arabia.
Ủy ban quyết định “ngay lập tức triển khai trên thực tế các cam kết phòng thủ tập thể”, đồng thời thực hiện các biện pháp cần thiết để cung cấp những lực lượng và năng lực quân sự đã thống nhất, bảo đảm khả năng “triển khai nhanh chóng” tại Saudi Arabia.
Theo tuyên bố, các biện pháp này nhằm tăng cường khả năng sẵn sàng chiến đấu, hội nhập quân sự và năng lực chung của ba nước trong ứng phó với các mối đe dọa.
Cơ chế phòng thủ chung lần đầu được kích hoạt
Liên minh Phòng thủ Makkah được Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan thành lập theo Hiệp ước Phòng chủ chung ký tại Mecca (Makkah Joint Defence Agreement) ngày 7/8.
Hiệp ước này quy định một cuộc tấn công vũ trang nhằm vào bất kỳ thành viên nào sẽ được coi là cuộc tấn công nhằm vào cả ba nước, tương tự nguyên tắc phòng thủ tập thể trong Điều 5 của NATO. Pakistan nhấn mạnh thỏa thuận mang tính phòng thủ và không nhằm vào bất kỳ quốc gia nào.
Tại cuộc họp đầu tiên của Ủy ban Chính trị - Quốc phòng Chiến lược ở Istanbul ngày 31/8, ba nước cũng thống nhất tiếp tục thể chế hóa hợp tác, bao gồm thành lập ban thư ký tại Saudi Arabia, tăng cường hợp tác công nghiệp quốc phòng, phát triển và sản xuất chung công nghệ quốc phòng.
Cuộc họp ngày 5/10 đánh dấu bước chuyển quan trọng khi cơ chế phòng thủ tập thể được đưa vào thực tế lần đầu tiên.
Ba nước đồng thời bổ nhiệm Trung tướng Pakistan đã nghỉ hưu Nauman Mahmood làm Tổng Thư ký đầu tiên của liên minh, với nhiệm kỳ ba năm.
100 máy bay chiến đấu tham gia chiến dịch ở Yemen
Động thái của liên minh diễn ra cùng lúc Saudi Arabia tăng cường chiến dịch quân sự tại Yemen.
Ngày 5/10, liên minh do Saudi Arabia dẫn đầu cho biết 100 máy bay chiến đấu đã tham gia giai đoạn đầu của chiến dịch mang tên “Bình minh Yemen” (Operation Dawn of Yemen), nhằm hỗ trợ lực lượng chính phủ Yemen trong cuộc tiến công chống Houthi.
Thiếu tướng Turki al-Maliki, người phát ngôn của liên minh, nói 324 “mục tiêu có giá trị cao” đã bị phá hủy kể từ khi chiến dịch bắt đầu. Liên minh cũng cho biết đang cung cấp không kích yểm trợ liên tục cho lực lượng Yemen trên mặt đất và bảo đảm an ninh cho hoạt động hàng hải qua eo biển Bab el-Mandeb.
Chiến dịch Bình minh Yemen được chính quyền Yemen công bố một ngày trước đó, nhằm giành lại các khu vực do Houthi kiểm soát. Theo Reuters, lực lượng chính phủ Yemen được Saudi Arabia hậu thuẫn đã tiến công nhanh nhằm giành lại khu vực quanh eo biển Bab el-Mandeb và các vùng ven biển dẫn tới thành phố cảng Mocha.
Bab el-Mandeb có vị trí đặc biệt quan trọng vì nằm giữa biển Đỏ và vịnh Aden, là một trong những tuyến hàng hải chiến lược của thế giới.
Trong những tuần gần đây, Houthi đã giành thêm một số khu vực chiến lược, trong đó có các vùng ven Biển Đỏ. Động thái này làm gia tăng sức ép đối với Saudi Arabia và đe dọa tuyến vận tải qua Bab el-Mandeb.
Houthi đáp trả, chiến sự lan sang Saudi Arabia
Houthi cáo buộc Saudi Arabia tiến hành các cuộc không kích trên diện rộng và nhằm vào mục tiêu dân sự. Trong khi đó, Riyadh cáo buộc lực lượng này gia tăng các cuộc tấn công bằng tên lửa, UAV nhằm vào lãnh thổ Saudi Arabia cũng như hoạt động hàng hải trên Biển Đỏ.
Ngày 5/10, Houthi tuyên bố tiến hành các cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình và UAV nhằm vào các sân bay, cơ sở dầu mỏ và mục tiêu quân sự ở Saudi Arabia. Các tuyên bố về kết quả tấn công cần được thận trọng do chưa phải tất cả đều được kiểm chứng độc lập.
Sang ngày 6/10, các cuộc tấn công nhằm vào hai sân bay ở miền Nam Saudi Arabia khiến ít nhất ba người bị thương, theo giới chức Saudi Arabia và các hãng tin quốc tế.
Những diễn biến này cho thấy cuộc xung đột Yemen đang bước sang giai đoạn nguy hiểm hơn. Không chỉ các lực lượng bên trong Yemen giao tranh, lãnh thổ và cơ sở hạ tầng của Saudi Arabia cũng trở thành mục tiêu trong cuộc đối đầu.
Saudi Arabia bắt đầu can thiệp quân sự vào Yemen từ năm 2015, đứng đầu liên minh hỗ trợ chính phủ được quốc tế công nhận sau khi Houthi chiếm thủ đô Sanaa. Giao tranh giảm đáng kể sau lệnh ngừng bắn do LHQ làm trung gian năm 2022, nhưng căng thẳng chưa bao giờ được giải quyết triệt để.
Làn sóng giao tranh mới trong tháng 9 đã phá vỡ giai đoạn tương đối yên ắng này. Theo Reuters, đợt leo thang mới đã khiến ít nhất 184.000 người phải rời bỏ nhà cửa tại Yemen.
Các quốc gia khác hỗ trợ Chính phủ Yemen
Riyadh không phải đồng minh duy nhất tăng cường hỗ trợ trong bối cảnh chiến sự leo thang.
Anh đã đồng ý hỗ trợ tiếp dầu trên không cho các máy bay chiến đấu Saudi Arabia, trong khi Pháp được cho là đưa quân, radar và hệ thống phòng không tới hỗ trợ bảo vệ trung tâm dầu mỏ Yanbu bên bờ Biển Đỏ.
Trong khi đó, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan – hai thành viên của Liên minh Phòng thủ Makkah - cũng đang chuẩn bị triển khai các lực lượng, năng lực quân sự tới Saudi Arabia.
Mức độ tham gia cụ thể của hai nước vẫn chưa được công bố đầy đủ. Tuyên bố chung chỉ nói các lực lượng và năng lực quân sự “đã thống nhất” sẽ được triển khai nhanh chóng theo các thỏa thuận được phê duyệt và phù hợp với luật pháp của mỗi nước.
