Tỉnh Đắk Lắk có đường bờ biển dài gần 200 km với địa hình đồi núi đa dạng, hình thành nên hệ thống đầm, vịnh đan xen cùng các gành đá nhô ra biển. Ở khu vực phía Đông của tỉnh Đắk Lắk (tỉnh Phú Yên cũ) còn sở hữu vùng nước lợ ven biển rộng khoảng 21.000 ha, có chất lượng và nhiệt độ nước ít thay đổi. Ngoài ra, hệ sinh thái rạn san hô phát triển mạnh cũng là môi trường lý tưởng cho các loài thủy sinh phát triển.
Với tỷ lệ chiếm từ 80 - 90% lượng cung cấp toàn quốc, Đắk Lắk đang là địa phương dẫn đầu cả nước về nguồn giống cá chình bông tự nhiên. Người dân khai thác loại cá này dọc theo hạ lưu sông Bàn Thạch, đập Tam Giang. Những con cá chình con trong suốt được đánh bắt từ tự nhiên trở thành nguồn giống cung cấp cho các vùng nuôi trong và ngoài tỉnh. Do chưa thể nhân tạo giống hoàn toàn, nguồn giống tự nhiên này quyết định thương hiệu cá chình bông Phú Yên.
Nhiều người nuôi cá chình bông tại tỉnh Đắk Lắk đã phát triển đa dạng các mô hình nuôi trong ao đất, nuôi dưới bùn và trong lồng, bè trên sông, đầm, vịnh. Ông Nguyễn Văn Phú (phường Phú Yên) cho biết, nghề nuôi cá chình bông mang lại hiệu quả kinh tế cao. Với chu kỳ nuôi từ 18 - 24 tháng, năng suất thu hoạch khoảng 20 - 22 tấn cá/ha. Với giá sản phẩm cá chình thu mua ngoài thị trường hiện nay từ 400.000 - 450.000 đồng/kg, người nuôi thu được lợi nhuận khoảng 30 - 40% tổng giá trị thu hoạch.
Do giá trị kinh tế cao, sản phẩm cá chình Phú Yên đối mặt với nguy cơ đánh tráo thương hiệu hoặc trộn lẫn với các loại cá chình khác không rõ nguồn gốc. Trước thực trạng này, từ tháng 12/2021, Viện thổ nhưỡng Nông Hóa (thuộc Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam, Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đã phối hợp với UBND tỉnh Phú Yên cũ (nay là tỉnh Đắk Lắk) triển khai đăng ký bảo hộ và quản lý chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm cá chình bông Phú Yên. Sau nhiều nỗ lực kiểm nghiệm, khảo sát và lập hồ sơ, mới đây, Cục Sở hữu trí tuệ đã chính thức cấp giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm cá chình bông Phú Yên. Việc xây dựng chỉ dẫn địa lý được thực hiện trên cơ sở nghiên cứu, đánh giá khoa học về điều kiện tự nhiên, thổ nhưỡng, chất lượng nguồn nước và quy trình nuôi đặc thù, tạo nên chất lượng riêng biệt của cá chình bông tại khu vực.
Ông Nguyễn Hoàng Giang, Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ nhấn mạnh, việc xác lập chỉ dẫn địa lý sản phẩm cá chình bông Phú Yên không chỉ bảo vệ quyền lợi của người sản xuất, kinh doanh mà còn là cam kết về chất lượng sản phẩm đối với người tiêu dùng trong nước và quốc tế; qua đó mở ra hành trình mới cho địa phương trong việc quản lý, khai thác và phát triển thương hiệu bền vững và năng lực cạnh tranh của ngành nuôi trồng thủy sản.
Theo ông Bùi Thanh Toàn, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Đắk Lắk, việc được cấp văn bằng bảo hộ chỉ dẫn địa lý mới là bước khởi đầu. Thời gian tới, Sở Khoa học và Công nghệ sẽ phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường cùng các địa phương tăng cường quản lý, phát triển chỉ dẫn địa lý; đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong chọn giống, kỹ thuật nuôi, chế biến sâu; nâng cao chất lượng sản phẩm theo các tiêu chuẩn khắt khe; hỗ trợ doanh nghiệp xúc tiến thương mại, xây dựng chuỗi cung ứng, mở rộng thị trường tiêu thụ trong nước và hướng tới xuất khẩu. Ngành khoa học và công nghệ tỉnh sẽ tiếp tục đồng hành, hỗ trợ các tổ chức, cá nhân khai thác hiệu quả giá trị của chỉ dẫn địa lý, góp phần phát triển kinh tế - xã hội bền vững của địa phương.
Đến nay, tỉnh Đắk Lắk có 4 sản phẩm được Cục Sở hữu trí tuệ cấp văn bằng bảo hộ chỉ dẫn địa lý, gồm: sò huyết Ô Loan, tôm hùm bông Phú Yên, cà phê Buôn Ma Thuột và cá chình bông Phú Yên.
