Phát triển đội ngũ luật sư tại địa bàn khó khăn
Về tiêu chuẩn, điều kiện trở thành luật sư, đại biểu Hồ Thanh Tuấn (Vĩnh Long) bày tỏ thống nhất chủ trương nâng cao chất lượng đầu vào, coi trọng kiến thức pháp luật, kỹ năng nghề nghiệp, đạo đức cũng như bản lĩnh của luật sư. Tuy nhiên, việc quy định người có bằng thạc sĩ luật, tiến sĩ luật nhưng không có bằng cử nhân luật vẫn có thể trở thành luật sư nếu đáp ứng các điều kiện nhất định và quy định các trường hợp được miễn, giảm thời gian đào tạo nghề luật sư là vấn đề cần được cân nhắc thận trọng. Bởi, nghề luật sư không chỉ đòi hỏi chuyên sâu mà còn cần nền tảng pháp luật toàn diện và khả năng đáp ứng yêu cầu hành nghề, các kỹ năng tranh tụng, tư vấn, hướng dẫn người dân. Do đó, đại biểu đề nghị bổ sung quy định phải qua lớp bồi dưỡng kỹ năng nhằm bảo đảm chất lượng luật sư.
Về chính sách phát triển đội ngũ luật sư tại địa bàn khó khăn, đại biểu Hồ Thanh Tuấn ghi nhận đây là chính sách thiết thực, góp phần bảo đảm bình đẳng trong tiếp cận dịch vụ pháp lý. Thực tế cho thấy, tại một số địa bàn người dân gặp khó khăn trong việc tiếp cận luật sư, đặc biệt là người nghèo, người yếu thế, đồng bào dân tộc thiểu số ở vùng sâu, vùng xa. Để chính sách phát huy hiệu quả, đại biểu đề nghị có chính sách cụ thể hơn như: chính sách hỗ trợ kinh phí đào tạo, bồi dưỡng luật sư tại địa bàn khó khăn; chính sách hỗ trợ phát triển và duy trì tổ chức hành nghề luật sư đối với các địa phương còn thiếu luật sư; chính sách hỗ trợ về cơ sở vật chất, ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số; chính sách theo cơ chế đặt hàng và hỗ trợ kinh phí với những dịch vụ pháp lý phục vụ nhiệm vụ công ích theo quy định của pháp luật.
Nghiên cứu chính sách thu hút luật sư là người dân tộc thiểu số
Đại biểu Thạch Phước Bình (Vĩnh Long) bày tỏ sự quan tâm đến chính sách phát triển đội ngũ luật sư là người dân tộc thiểu số và luật sư hành nghề tại miền núi, biên giới, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn. Theo đại biểu, nhu cầu ở những địa bàn này không chỉ là số lượng, điều rất quan trọng là cần có những luật sư hiểu ngôn ngữ, văn hóa, phong tục, tập quán và đặc điểm của đồng bào dân tộc thiểu số. Trong các vụ việc về đất đai, hôn nhân gia đình, hình sự, tranh chấp dân sự hoặc các vấn đề có liên quan đến tập quán cộng đồng, một luật sư hiểu tiếng nói và đời sống của người dân có thể giúp giải thích pháp luật tốt hơn, xây dựng niềm tin tốt hơn và bảo vệ quyền, lợi ích của người dân thiết thực hơn.
Đại biểu cho rằng, để thực hiện được điều này, cơ quan soạn thảo cần nghiên cứu bốn nhóm chính sách. Thứ nhất, hỗ trợ tạo nguồn: Có thể nghiên cứu cơ chế hỗ trợ chi phí đào tạo nghề luật sư, tập sự, kỳ thi quốc gia đối với người dân tộc thiểu số thuộc hộ nghèo, cận nghèo, người dân tộc thiểu số rất ít người hoặc người cam kết hành nghề tại địa bàn đặc biệt khó khăn trong thời gian nhất định.
Thứ hai, hỗ trợ quá trình học tập, quá trình tập sự và phát triển nghề nghiệp: Liên đoàn Luật sư Việt Nam, các đoàn luật sư và tổ chức hành nghề luật sư có cơ chế khuyến khích tiếp nhận người tập sự là người dân tộc thiểu số, xây dựng chương trình cố vấn nghề nghiệp, hỗ trợ kỹ năng và tạo cơ hội tham gia vụ việc thực tế.
Thứ ba, khuyến khích luật sư hành nghề tại địa bàn thiếu luật sư, nghiên cứu chính sách hỗ trợ phù hợp về chi phí hoạt động, cơ sở hành nghề hoặc cơ chế đặt hàng cung cấp dịch vụ pháp lý, trợ giúp pháp lý tại miền núi, biên giới và vùng đặc biệt khó khăn.
Thứ tư, ưu tiên huy động đúng người trong hoạt động trợ giúp pháp lý: Khi lựa chọn luật sư thực hiện vụ việc cho người dân tộc thiểu số nên ưu tiên người biết tiếng dân tộc, am hiểu văn hóa, tập quán địa phương hoặc là người dân tộc thiểu số nếu đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn chuyên môn.
Từ những vấn đề trên, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu bổ sung vào dự thảo Luật một nguyên tắc hoặc một khoản về chính sách phát triển nghề luật sư theo hướng: Nhà nước có chính sách hỗ trợ, khuyến khích đào tạo, tập sự, phát triển và thu hút luật sư là người dân tộc thiểu số, luật sư biết tiếng dân tộc thiểu số và luật sư hành nghề thường xuyên tại miền núi, biên giới, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn. Ưu tiên huy động các luật sư này tham gia hỗ trợ pháp lý và cung cấp dịch vụ pháp lý cho người dân tại địa bàn. Các nội dung cụ thể về đối tượng, mức hỗ trợ, địa bàn và thời gian cam kết hành nghề có thể giao Chính phủ quy định.
Bảo đảm thống nhất về quy định liên quan đến luật sư tập sự
Qua rà soát, đại biểu Nguyễn Thị Hồng Hạnh (TP Hồ Chí Minh) nhận thấy, dự thảo Luật Luật sư (sửa đổi) và dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) chưa có sự thống nhất về quy định liên quan đến luật sư tập sự. Cụ thể, dự thảo Luật Luật sư (sửa đổi) quy định luật sư tập sự “được đi cùng với luật sư hướng dẫn gặp gỡ người bị tạm giữ, tạm giam, bị can, bị cáo, bị hại…liên quan đến vụ án hình sự”, nhưng dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) chỉ ghi nhận sự tham gia bào chữa của luật sư, không đề cập đến luật sư tập sự.
Để thống nhất giữa các quy định pháp luật, đại biểu đề nghị bổ sung sự tham gia của luật sư tập sự cùng với luật sư hướng dẫn vào dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi), để luật sư tập sự có cơ sở đi cùng luật sư hướng dẫn vào các nơi tạm giam, tạm giữ, thực hiện quyền tập sự của mình.
Phát biểu giải trình, làm rõ thêm ý kiến của các đại biểu Quốc hội tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, việc sửa đổi Luật Luật sư nhằm nâng cao tiêu chuẩn chất lượng luật sư, phát triển thị trường dịch vụ pháp lý minh bạch, kịp thời thể chế hóa định hướng của Đảng, nhất là Chỉ thị số 11-CT/TW của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng và phát huy vai trò của các hội quần chúng trong giai đoạn phát triển mới.
Về tiêu chuẩn đầu vào, Bộ trưởng cho biết, dự thảo đã được chỉnh lý theo hướng chỉ áp dụng ngoại lệ có điều kiện đối với người có văn bằng sau đại học ngành luật tại các quốc gia không đào tạo cử nhân luật theo mô hình Việt Nam. Quy định này nhằm thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt là người Việt Nam ở nước ngoài, am hiểu sâu về pháp luật quốc tế, đáp ứng yêu cầu hội nhập. Để bảo đảm chất lượng, các đối tượng này vẫn phải hoàn thành 12 tháng đào tạo nghề, 12 tháng tập sự và vượt qua kỳ thi quốc gia về luật sư; không được hưởng chính sách miễn, giảm.
Về tập sự hành nghề luật sư, cơ quan soạn thảo đang phối hợp với Viện Kiểm sát nhân dân tối cao nghiên cứu hoàn thiện quy định, bảo đảm đồng bộ với pháp luật tố tụng, tạo điều kiện để người tập sự tham gia một số hoạt động tố tụng dưới sự hướng dẫn chặt chẽ của luật sư, qua đó nâng cao kỹ năng thực tiễn và chất lượng dịch vụ pháp lý; đồng thời, tiếp tục nghiên cứu, rà soát quy định liên quan đến việc người tập sự gặp người bị tạm giữ, tạm giam.
Bộ trưởng Bộ Tư pháp khẳng định, Bộ sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cùng các bộ, ngành liên quan để nghiên cứu, tiếp thu đầy đủ, giải trình thấu đáo ý kiến của các đại biểu Quốc hội; trên cơ sở đó, hoàn thiện dự thảo Luật, báo cáo Chính phủ và Ủy ban Thường vụ Quốc hội xin ý kiến chỉ đạo trước khi trình Quốc hội xem xét, thông qua.
