Phát biểu với các phóng viên tại North Carolina, Tổng thống Trump cho biết, việc Canada trở thành thành viên liên kết của EU có thể được Mỹ xem là “hành động thù địch”, tùy thuộc vào mục đích của kế hoạch. Ông cảnh báo, nếu EU tiến hành kế hoạch, Mỹ sẽ áp thuế rất cao đối với hàng hóa châu Âu hoặc ngừng giao thương với EU trong một số lĩnh vực.
Cảnh báo của Tổng thống Trump được đưa ra chỉ vài giờ sau khi Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen đề xuất Canada trở thành “thành viên liên kết” đầu tiên của EU trong bài phát biểu thường niên trước Nghị viện châu Âu tại Strasbourg.
Bà von der Leyen cho biết, EU muốn đưa quan hệ với Canada “lên mức cao nhất có thể” và xây dựng một hình thức quan hệ mới, vượt ra ngoài hợp tác thương mại hiện nay. Theo đề xuất, EU và Canada sẽ tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực sản xuất, công nghệ, năng lượng, trí tuệ nhân tạo (AI), quốc phòng, an ninh mạng, khoáng sản quan trọng và Bắc Cực.
Thủ tướng Canada Mark Carney có mặt tại Strasbourg khi bà von der Leyen đưa ra đề xuất. Trước đó, ông Carney cho biết, Canada muốn xây dựng một “liên minh an ninh và kinh tế độc đáo” với châu Âu, trong bối cảnh Canada tìm cách mở rộng các quan hệ thương mại và an ninh ngoài Mỹ. Đề xuất của EU nhận được sự hoan nghênh về mặt biểu tượng từ phía Canada, song ông Carney chưa trực tiếp bình luận về khả năng Canada trở thành thành viên liên kết.
Theo các nguồn tin châu Âu, quy chế “thành viên liên kết” hiện không tồn tại trong các hiệp ước của EU. Vì vậy, nếu được triển khai, EU sẽ phải xây dựng một cơ chế mới, trong đó cần có sự tham gia của các quốc gia thành viên và các thể chế liên quan của khối. Nội dung về quyền lợi, nghĩa vụ và mức độ tiếp cận thị trường chung của một thành viên liên kết cũng chưa được xác định.
EU và Canada hiện đã có Hiệp định Kinh tế và Thương mại Toàn diện (CETA), tạo khuôn khổ thương mại tự do giữa hai bên. Bà von der Leyen cho biết thương mại hàng hóa EU - Canada đã tăng mạnh kể từ khi CETA được áp dụng. Đề xuất mới nhằm mở rộng quan hệ sang các lĩnh vực chiến lược như quốc phòng, công nghệ, năng lượng và an ninh kinh tế, thay vì chỉ tập trung vào thương mại.
Động thái của EU diễn ra trong bối cảnh quan hệ thương mại Mỹ - Canada tiếp tục căng thẳng. Chính quyền Tổng thống Trump đã áp dụng các mức thuế bổ sung đối với một số sản phẩm của Canada, đồng thời công bố các biện pháp hạn chế đối với một số mặt hàng sữa, đồ uống có cồn và ô tô của nước này. Một số biện pháp mới dự kiến có hiệu lực trong tháng 9.
Cũng trong ngày 16/9, Tổng thống Trump ký bản ghi nhớ yêu cầu các cơ quan liên bang Mỹ xác định và tiến hành các bước loại bỏ hoặc hạn chế việc mua hàng hóa có xuất xứ Canada trong hệ thống mua sắm dân sự của chính phủ liên bang. Nhà Trắng cho biết, biện pháp này nhằm đáp trả chính sách “Buy Canadian” mà Mỹ cho rằng đã tạo ra những rào cản đối với doanh nghiệp nước này tiếp cận thị trường mua sắm công của Canada.
Đề xuất về quy chế thành viên liên kết cho Canada hiện vẫn ở giai đoạn ban đầu và chưa tạo ra thay đổi về tư cách pháp lý của Canada đối với EU. Tuy nhiên, động thái này cho thấy Brussels và Ottawa đang tìm cách mở rộng quan hệ kinh tế và an ninh trong bối cảnh môi trường thương mại xuyên Đại Tây Dương có nhiều biến động.
Việc Tổng thống Trump cảnh báo, áp thuế hoặc hạn chế thương mại với EU cho thấy đề xuất của Brussels có thể trở thành một vấn đề mới trong quan hệ thương mại Mỹ - EU, bên cạnh những tranh chấp hiện nay giữa Mỹ và Canada. Truyền thông Mỹ nhận định, đề xuất này phản ánh nỗ lực của EU và Canada nhằm tăng cường quan hệ trong bối cảnh các chính sách thương mại của Mỹ đang tạo thêm sức ép đối với các đồng minh.
