Trong một văn bản công bố ngày 14/1, ông Trump cho rằng việc Mỹ phụ thuộc vào khoáng sản quan trọng đã qua chế biến ở nước ngoài đang tạo ra mối đe dọa đối với an ninh quốc gia. Ông chỉ đạo Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer và Bộ trưởng Thương mại Howard Lutnick đàm phán các thỏa thuận mới hoặc mở rộng nhằm điều chỉnh nhập khẩu khoáng sản chiến lược và các sản phẩm phái sinh.
Tổng thống Trump tuyên bố các bên có thời hạn đến ngày 13/7/2026 để đạt được các cam kết mang tính ràng buộc. Nếu không có thỏa thuận, Tổng thống được phép áp dụng các biện pháp khắc phục như thuế quan cao, hạn ngạch hoặc mức giá nhập khẩu tối thiểu bắt buộc mà không cần thêm các bước rà soát.
Dù không yêu cầu các quốc gia phải chứng minh khoáng sản được khai thác và chế biến hoàn toàn ngoài các nước bị xem là đối thủ, nội dung văn bản nhấn mạnh mục tiêu đa dạng hóa chuỗi cung ứng, giảm phụ thuộc vào các nguồn thống trị và có khả năng gây sức ép. Các biện pháp được nêu gồm mở rộng năng lực chế biến tại các nước đồng minh, ký hợp đồng bao tiêu cho thị trường Mỹ, đầu tư vào các cơ sở không thuộc Trung Quốc và áp dụng các công cụ ổn định thương mại như sàn giá.
Trung Quốc hiện kiểm soát khoảng 60% sản lượng khai thác đất hiếm toàn cầu và 90% công suất chế biến, tạo lợi thế đáng kể đối với các vật liệu then chốt như đất hiếm, gallium và graphite. Tuyên bố của Nhà Trắng nhấn mạnh rằng việc khai thác trong nước không đủ để bảo đảm an ninh nếu Mỹ vẫn phụ thuộc vào nước ngoài trong khâu chế biến.
Ông Greer cho biết Mỹ cần các chuỗi cung ứng khoáng sản có khả năng chống chịu cao hơn, đồng thời cho rằng việc xây dựng một thị trường khoáng sản chiến lược khả thi sẽ giúp thúc đẩy cả nguồn cung trong nước lẫn từ các đối tác.
Nhiều đồng minh của Mỹ như Australia và Canada có trữ lượng khoáng sản lớn nhưng phần lớn vẫn phải chuyển sang Trung Quốc để tinh luyện. Malaysia và Indonesia đang nổi lên như các trung tâm chế biến thay thế. Malaysia hiện là nơi đặt nhà máy chế biến đất hiếm lớn nhất thế giới ngoài Trung Quốc, do công ty Australia Lynas Rare Earths vận hành.
Australia và Nhật Bản đã ký thỏa thuận khoáng sản chiến lược với Mỹ vào tháng 10/2025, trong khi Malaysia và Thái Lan cũng có các cơ chế hợp tác tương tự. Một số quốc gia Đông Nam Á khác đang mở rộng các cơ sở chế biến nickel, cobalt và các khoáng sản khác, dù một số dự án vẫn có sự tham gia của vốn Trung Quốc.
Việc đưa các sản phẩm phái sinh, như nam châm vĩnh cửu cho xe điện và lithium đã qua chế biến cho pin vào diện điều chỉnh được xem là bước đi buộc các đối tác phải cân nhắc giữa chuỗi tinh chế Trung Quốc và khả năng tiếp cận thị trường Mỹ. Thời hạn 180 ngày cũng tạo áp lực lên Liên minh châu Âu và Ấn Độ, những bên còn thận trọng với cơ chế sàn giá do lo ngại chi phí tăng.
Động thái này được đưa ra sau cuộc điều tra kéo dài 9 tháng theo Mục 232 của Bộ Thương mại Mỹ, kết luận rằng nước này phụ thuộc nghiêm trọng vào nguồn cung nước ngoài đối với các vật liệu quan trọng cho quốc phòng, hạ tầng năng lượng và sản xuất công nghệ cao. Báo cáo cho biết Mỹ phụ thuộc hoàn toàn vào nhập khẩu đối với 12 khoáng sản chiến lược trong năm 2024 và phụ thuộc ít nhất 50% đối với 29 loại khác.
