Theo tờ The EurAsian Times, chính quyền Tổng thống Donald Trump đang thúc đẩy một chiến lược không gian đầy tham vọng, trong đó hạt nhân trở thành trụ cột cho mục tiêu chinh phục Mặt Trăng và mở rộng hiện diện của Mỹ ra ngoài Trái Đất. Kế hoạch này không chỉ phục vụ thám hiểm mà còn hướng tới lợi thế thương mại và quân sự trong cuộc đua không gian ngày càng gay gắt.
Đẩy nhanh sau thành công Artemis
Tháng 12 năm ngoái, Tổng thống Mỹ đã ký sắc lệnh “Đảm bảo ưu thế không gian của Mỹ”, đặt ra hai mục tiêu then chốt: đưa con người trở lại Mặt Trăng vào năm 2028 và thiết lập căn cứ lâu dài tại đây, đồng thời khởi động sáng kiến quốc gia về năng lượng hạt nhân trong không gian.
Sau thành công của sứ mệnh Artemis II - chuyến bay có người lái đầu tiên tới Mặt Trăng trong nửa thế kỷ - Mỹ đang chuyển sang giai đoạn tiếp theo: triển khai lò phản ứng hạt nhân ngoài không gian.
Nhà Trắng đã ban hành chỉ thị dài 6 trang gửi tới NASA và Lầu Năm Góc, yêu cầu đưa lò phản ứng hạt nhân lên quỹ đạo Trái Đất sớm nhất vào năm 2028 và lên bề mặt Mặt Trăng vào năm 2030. Văn bản cũng yêu cầu thành lập Sáng kiến quốc gia về năng lượng hạt nhân không gian do Văn phòng Chính sách Khoa học và Công nghệ Nhà Trắng điều phối.
Theo tài liệu này, Mỹ đặt mục tiêu dẫn đầu thế giới trong phát triển và triển khai năng lượng hạt nhân phục vụ thám hiểm, thương mại và quốc phòng trong không gian. Các cơ quan liên bang sẽ phối hợp với khu vực tư nhân nhằm đảm bảo tiến độ và tối ưu chi phí.
Cuộc đua công nghệ hạt nhân trong không gian
Chính phủ Mỹ dự kiến tổ chức một cuộc cạnh tranh thiết kế giữa NASA và Bộ Quốc phòng nhằm phát triển các lò phản ứng công suất thấp đến trung bình, có thể thử nghiệm trong thời gian ngắn cả trên quỹ đạo lẫn bề mặt Mặt Trăng. Xa hơn, mục tiêu là triển khai các lò phản ứng công suất lớn vào thập niên 2030.
Ông Michael Kratsios, Giám đốc Văn phòng Chính sách Khoa học và Công nghệ Nhà Trắng, nhấn mạnh năng lượng hạt nhân sẽ cung cấp điện, nhiệt và lực đẩy ổn định, những yếu tố thiết yếu để duy trì sự hiện diện lâu dài của robot và con người trên Mặt Trăng, sao Hỏa và xa hơn nữa.
Theo các chuyên gia, ứng dụng quân sự của công nghệ này đặc biệt đáng chú ý. Ông Todd Harrison, chuyên gia về chính sách và ngân sách không gian của Viện Doanh nghiệp Mỹ, cho rằng nguồn năng lượng ổn định trong không gian có thể vận hành các hệ thống cảnh báo tên lửa, thông tin chiến lược, thậm chí là trung tâm dữ liệu và vũ khí năng lượng định hướng.
Theo kế hoạch, NASA sẽ phát triển lò phản ứng công suất trung bình có thể tạo ra ít nhất 20 kWe điện trong tối thiểu 3 năm trên quỹ đạo và 5 năm trên Mặt Trăng. Đồng thời, thiết kế phải có khả năng mở rộng lên tối thiểu 100 kWe trong tương lai.
Song song đó, Mỹ cũng thúc đẩy phát triển các lò phản ứng vi mô phục vụ căn cứ quân sự trên Trái Đất. Đây là các lò phản ứng nhỏ gọn, có công suất từ 1 đến 20 MWe, phù hợp với những khu vực khó tiếp cận nguồn điện truyền thống.
Dù vậy, thực tế cho thấy hiện chưa có lò phản ứng vi mô nào vận hành thương mại trên thế giới. Điều này khiến mục tiêu triển khai công nghệ tương tự trong không gian trở nên đặc biệt thách thức. Ông Harrison nhận định tiến độ đề ra là rất tham vọng, bởi ngay cả việc vận hành thành công trên Trái Đất trước năm 2028 cũng đã không đơn giản.
Lợi thế chiến lược
Nếu thành công, Mỹ có thể vượt xa các đối thủ như Trung Quốc và Nga trong cuộc đua không gian. Hai quốc gia này cũng đang lên kế hoạch triển khai lò phản ứng hạt nhân trên Mặt Trăng, nhưng mục tiêu hiện tại là năm 2036.
Việc sử dụng năng lượng hạt nhân được xem là chìa khóa để duy trì căn cứ lâu dài trên Mặt Trăng. Do chu kỳ ngày - đêm kéo dài 14 ngày Trái Đất, năng lượng mặt trời khó đảm bảo hoạt động liên tục, trong khi hệ thống hạt nhân có thể cung cấp điện ổn định bất kể điều kiện ánh sáng hay nhiệt độ.
Ngoài ra, công nghệ này cũng mở đường cho các sứ mệnh không gian rộng hơn, bao gồm hành trình tới sao Hỏa, điều mà các hệ thống năng lượng hiện tại chưa thể đáp ứng hiệu quả.
Việc triển khai thành công lò phản ứng hạt nhân trên Trái Đất, quỹ đạo và Mặt Trăng sẽ trở thành bước ngoặt mang tính nền tảng, quyết định khả năng mở rộng hiện diện của loài người trong không gian trong nhiều thập kỷ tới.
