Sông Tiền và sông Hậu, là hai con sông lớn đã vun đắp phù sa tạo nên sự màu mỡ, trù phú cho khu vực đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL). Hằng năm, con nước về rồi con nước đi nhưng nguồn lợi từ con nước sông Tiền, sông Hậu mang lại cho con người thì vô cùng phong phú và đa dạng.
 Chăm sóc cá tra giống ở Long Phú Thuận. |
Không biết từ bao giờ, huyện Hồng Ngự và đặc biệt vùng đất cù lao xã Long Phú Thuận (Đồng Tháp) được rất nhiều người trong ngành thủy sản ưu ái suy tôn là xứ sở của cá giống, trong đó có cá tra. Đây là trung tâm cá tra giống của vùng và mỗi năm, cung cấp ra thị trường hàng tỷ con cá giống.
Nơi vòng đời cá tra bắt đầu
Buổi chiều, chuyến phà An Phú đưa khách từ thị xã Hồng Ngự về Long Phú Thuận ăm ắp khách. Nhìn từ xa, xã cù lao Long Phú Thuận như hòn ngọc xanh biếc nổi lên giữa mênh mông sông nước. Anh Nguyễn Văn Thành, P.Trưởng trạm thủy sản huyện Hồng Ngự cho biết: “Huyện Hồng Ngự cùng với Tân Châu (tỉnh An Giang), là khu vực đầu nguồn của sông Cửu Long. Nhờ vị thế tự nhiên đặc biệt này, từ những năm 1960 người dân tại đây đã hành nghề nuôi cá tra giống. Đến giai đoạn từ 1999 - 2007, Long Phú Thuận đã ngày càng nổi tiếng với nghề ương cá tra giống, đem lại cuộc sống sung túc cho đại bộ phận người dân”.
Có nguồn gốc từ vùng Thượng Lào nhưng cá tra trú ngụ và sinh sản nhiều nhất ở Biển Hồ (Campuchia). Vào khoảng tháng 6 hàng năm, cá tra từ hai vùng trên bước vào mùa sinh sản. Thời điểm này, cá mẹ đẻ trứng bắn vào bọt nước và lục bình xuôi theo dòng nước giúp đưa một lượng lớn trứng cá về vùng sông nước ĐBSCL để sinh sôi nảy nở. Chỉ kéo dài hơn một tháng, đây là thời điểm người dân xã Long Phú Thuận vào mùa đóng đáy để đánh bắt cá bột tự nhiên để nuôi hoặc bán lại cho thương lái, tạo khung cảnh náo nhiệt trên bến dưới thuyền.
 Nghề nuôi cá tra giống ở xã cù lao Long Phú Thuận góp phần đem lại sự sung túc cho nhiều hộ dân. |
“Quang cảnh đánh bắt cá bộ tự nhiên náo nhiệt như vậy chỉ diễn ra từ những năm 2000 trở về trước. Sau đó, khi nguồn lợi thiên nhiên không còn dồi dào, bà con đã nhanh chóng chuyển sang nuôi ươm nhân tạo. Với các điều kiện tự nhiên thuận lợi về nhiệt độ, nguồn nước, đất đai và đặc biệt là kinh nghiệm chăm sóc của bà con, cá tra bố mẹ ở đây luôn cho trứng nhiều hơn hẳn những nơi khác. Hiện hơn 60% người dân ở Long Phú Thuận sống bằng nghề nuôi cá tra giống và cá tra bột, góp phần cùng với cả huyện mỗi năm cung cấp cho ĐBSCL khoảng 80% lượng cá tra bột và trên 50% lượng cá giống các loại”, anh Thành nói thêm.
Nhọc nhằn nghề “bà đỡ” cá tra
Có thâm niên hơn 10 năm trong nghề, lão nông Bùi Văn Khen ở xã Long Phú Thuận được nhiều người trong nghề đánh giá là mát tay trong công việc làm “bà đỡ” cho cá tra. Nằm giữa cánh đồng lúa thoáng đãng, khu vực nuôi, ươm cá tra giống của gia đình ông có hơn 10 ao, hầm với diện tích gần 3 ha.
Ông Khen cho biết: “Sau khi được chích thuốc kích thích, 4 ngày sau cá bố mẹ bắt đầu bước vào quy trình sinh sản nhân tạo thông qua việc nặn tinh, nặn trứng, thụ tinh và đưa lên bể ấp. Sau 16 - 18 tiếng trứng nở, cá con được chuyển ra bồn chứa và đây là giai đoạn quan trọng nhất thể hiện tay nghề cao hay thấp của người làm nghề cũng như quyết định tỷ lệ hao hụt, sinh trưởng của cá thành phẩm sau này. Sau hơn nửa ngày ở trong bồn chứa, cá bột được bán hoặc cho ra ao hầm để ươm cá tra giống… “Nghề nuôi cá tra giống rất vất vả nhưng cũng khá rủi ro. Tỉ lệ sinh sản thành công chỉ từ 40 - 50% nhưng nhiều thời điểm giá cá lại sụt giảm mạnh. Thời điểm đầu năm 2012, giá cá tra giống (loại 35 - 40 con/kg), dao động trong khoảng 1.000 - 1.400 đồng/con, nhưng hiện chỉ còn ở mức 600 - 700 đồng/con, tương đương với khoảng 20.000 đồng/kg. Với giá này, theo ông Khen, người ươm giống giỏi lắm là huề vốn và hầu hết bị lỗ từ 2.000 - 3.000 đồng/kg. Theo thống kê sơ bộ của anh Thành, khoảng 2 năm gần đây và đặc biệt 9 tháng đầu năm 2012, gần 80% số hộ đã giảm quy mô nuôi hoặc bỏ nghề.
“Nghề nuôi cá sa sút nên nhiều nhân công đang làm nghề kéo lưới bắt cá tra bố mẹ bán đã chuyển sang làm cho cơ sở chế biến cá khô phồng. Nhiều cơ sở sản xuất buộc phải thu hẹp quy mô sản xuất để chờ xem tình hình có cải thiện chút nào hay không”, vừa bơm ôxy vào bể ấp, ông Khen vừa than thở.
Bài và ảnh: Lê Nghĩa
Bài 2: Tôm càng xanh phát triển mạnh trên đất ruộng
