Mở rộng không gian phát triển công nghiệp điện ảnh ở Thành phố Hồ Chí Minh

Tuy nhiên, để chuyển tiềm năng thành động lực phát triển, Thành phố cần tiếp tục mở rộng không gian cho điện ảnh, từ sáng tạo, sản xuất, phổ biến tác phẩm đến đào tạo công chúng, khai thác di sản, liên kết du lịch và kết nối quốc tế. Đây là những vấn đề được các nhà quản lý, chuyên gia, nghệ sĩ và doanh nghiệp trao đổi tại hội thảo chủ đề “Phát triển công nghiệp văn hóa và điện ảnh gắn với du lịch và bảo tồn di sản - Cơ hội phát triển của Thành phố Hồ Chí Minh, Thành phố sáng tạo điện ảnh của UNESCO”, diễn ra sáng 9/9. 

Theo Nghệ sĩ Nhân dân Nguyễn Thị Thanh Thúy, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh, danh hiệu Thành phố sáng tạo điện ảnh UNESCO là vinh dự nhưng đồng thời đặt ra trách nhiệm đối với cơ quan quản lý, cộng đồng sáng tạo và những người hoạt động nghệ thuật. Điều quan trọng không chỉ là có được danh hiệu mà phải bắt tay thực hiện các cam kết với UNESCO bằng những chương trình, giải pháp cụ thể. Trong không gian một siêu đô thị hiện nay, Thành phố Hồ Chí Minh có hệ thống di sản văn hóa vật thể, phi vật thể đa dạng, cùng nguồn tài nguyên văn hóa phong phú. Đây là chất liệu quan trọng để điện ảnh khai thác, đồng thời điện ảnh có thể trở thành phương tiện đưa di sản đến gần hơn với công chúng và quảng bá hình ảnh thành phố.

Một hướng đi đang được đặt ra là mở rộng các không gian văn hóa phục vụ cộng đồng và hoạt động sáng tạo. Nghệ sĩ Nhân dân Nguyễn Thị Thanh Thúy cho biết, Công viên cảng Nhà Rồng - Khánh Hội đang chuẩn bị khánh thành, đồng thời thành phố cũng hướng tới hình thành hệ thống không gian văn hóa dọc hai bờ sông Sài Gòn. Những không gian này không chỉ phục vụ nhu cầu hưởng thụ văn hóa của người dân mà còn có thể tạo thêm điều kiện cho các chủ thể sáng tạo tổ chức hoạt động văn hóa, nghệ thuật.

Ở góc độ nghiên cứu, Tiến sĩ Nguyễn Thị Hậu, Tổng Thư ký Hội Khoa học Lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, Thành phố và khu vực Nam Bộ với nhiều bối cảnh đô thị, điều kiện tự nhiên, xã hội có thể trở thành những “phim trường tự nhiên” cho các tác phẩm phù hợp. Bên cạnh khai thác những bối cảnh sẵn có, Thành phố cũng cần quan tâm phát triển hệ thống phim trường bài bản, tạo thêm hạ tầng cho hoạt động sản xuất.

Thực tiễn từ bộ phim lịch sử “Hộ linh tráng sĩ” cho thấy khai thác di sản cho điện ảnh là hành trình đòi hỏi nhiều nguồn lực. Bà Ngô Thị Bích Hạnh, đại diện nhà sản xuất chia sẻ, để tái hiện một thời kỳ lịch sử, đoàn phim phải nghiên cứu từ trang phục, phụ trang, kiến trúc đến lễ hội, phong tục, nghi lễ và đời sống dân gian. Có những chi tiết chỉ xuất hiện rất ngắn trên màn ảnh nhưng phía sau là cả quá trình tìm kiếm, nghiên cứu và tái hiện.

Nhà thiết kế Sĩ Hoàng cho rằng, khi đưa di sản vào điện ảnh, nguyên tắc quan trọng là phải “đúng và đẹp”. Sáng tạo không đồng nghĩa với tùy tiện thay đổi bản chất di sản, mà cần dựa trên những giá trị lịch sử, văn hóa được lưu truyền, đồng thời chuyển hóa thành ngôn ngữ thị giác phù hợp với công chúng hiện đại. Khi điện ảnh khơi gợi được sự tò mò, mong muốn tìm hiểu về quá khứ, di sản sẽ có thêm cơ hội bước từ lịch sử vào đời sống hôm nay.

Ở bình diện rộng hơn, bà Phạm Thị Thanh Hường, Trưởng Ban Văn hóa, Văn phòng UNESCO tại Việt Nam cho rằng, việc Thành phố Hồ Chí Minh tham gia mạng lưới 26 thành phố điện ảnh trên thế giới mở ra không gian kết nối đáng kể. Nguồn lực quốc tế không chỉ là tài chính mà còn bao gồm kinh nghiệm sản xuất, công nghệ, nguồn nhân lực, thị trường và các ngành công nghiệp hỗ trợ. Thành phố có thể nghiên cứu các mô hình đồng sản xuất, tạo điều kiện để một số công đoạn của sản phẩm điện ảnh quốc tế được thực hiện tại Việt Nam, qua đó thu hút nguồn lực, công nghệ và các nhóm sáng tạo quốc tế.

Mở rộng không gian phát triển công nghiệp điện ảnh vì thế không chỉ là xây dựng thêm phim trường hay gia tăng số lượng tác phẩm. Đó còn là mở rộng môi trường cho sáng tạo, khai thác có trách nhiệm nguồn lực di sản, hình thành công chúng, tạo thuận lợi cho sản xuất, kết nối điện ảnh với giáo dục, du lịch và thị trường quốc tế. Khi những mắt xích này được kết nối, danh hiệu Thành phố sáng tạo điện ảnh UNESCO mới có thể từng bước chuyển hóa thành nguồn lực phát triển cho Thành phố Hồ Chí Minh.