Xuất khẩu nông lâm thủy sản của Việt Nam được dự báo tiếp tục đối mặt nhiều thách thức khi kinh tế toàn cầu phục hồi chậm, xu hướng bảo hộ gia tăng và các tiêu chuẩn kỹ thuật ngày càng khắt khe. Tuy nhiên, với nền tảng tái cơ cấu sản xuất, sự chủ động của doanh nghiệp và định hướng chuyển đổi mô hình tăng trưởng, ngành nông nghiệp và môi trường đang mở ra nhiều dư địa mới để duy trì đà tăng trưởng và mục tiêu xuất khẩu 73 - 74 tỷ USD.
Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến cho biết, năm 2026 được dự báo còn nhiều khó khăn, song ngành đã có nền tảng vững chắc sau hơn 40 năm phát triển, đặc biệt là khả năng thích ứng linh hoạt với biến động thị trường. Quá trình tái cơ cấu sản xuất, nâng cao chất lượng và tổ chức lại chuỗi giá trị đã giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của nông sản Việt Nam.
Một trong những giải pháp trọng tâm là tiếp tục mở rộng và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu. Bên cạnh các thị trường truyền thống, ngành đang thúc đẩy khai thác các thị trường tiềm năng như Trung Đông, châu Phi và khu vực Nam Á. Đồng thời, việc tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (FTA) tiếp tục tạo lợi thế cạnh tranh và mở rộng không gian thị trường cho nông sản Việt Nam.
Thực tế cho thấy, quá trình xoay trục thị trường và nâng cao chất lượng sản phẩm đã mang lại kết quả tích cực. Ngay trong tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản đạt gần 6,51 tỷ USD, tăng gần 30% so với cùng kỳ năm trước, cho thấy tín hiệu phục hồi và khả năng thích ứng mạnh mẽ của ngành.
Cùng với mở rộng thị trường, việc nâng cao giá trị gia tăng thông qua chế biến sâu được xác định là động lực quan trọng để tạo dư địa tăng trưởng mới. Theo ông Nguyễn Đình Thọ, Viện Chiến lược, Chính sách Nông nghiệp và Môi trường, Việt Nam đang từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt thông qua các sản phẩm chế biến sâu. Việc chuyển từ xuất khẩu nguyên liệu thô sang sản phẩm chế biến giúp gia tăng giá trị, nâng cao hiệu quả kinh tế và vị thế của nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Ngành cà phê là một ví dụ điển hình cho xu hướng này. Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu cà phê đạt 8,92 tỷ USD, tăng gần 59% so với năm trước, không chỉ nhờ giá tăng mà còn do sự chuyển dịch mạnh sang các sản phẩm rang xay, hòa tan và sản phẩm giá trị cao. Các sản phẩm chế biến sâu giúp gia tăng đáng kể giá trị xuất khẩu, đồng thời giảm phụ thuộc vào biến động giá nguyên liệu thô.
Đầu tư vào công nghệ chế biến và xây dựng thương hiệu đang trở thành xu hướng tất yếu. Nhiều doanh nghiệp trong và ngoài nước đã tăng cường đầu tư vào các nhà máy chế biến hiện đại, phát triển sản phẩm có giá trị gia tăng cao và mở rộng thị trường xuất khẩu. Đây là bước chuyển quan trọng giúp nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo nền tảng phát triển bền vững cho ngành.
Ngành rau quả cũng ghi nhận bước phát triển tích cực. Theo ông Đinh Cao Khuê, Phó chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần thực phẩm xuất khẩu Đồng Giao, tăng trưởng của ngành không chỉ về quy mô mà còn thể hiện sự chuyển biến về chất lượng, khi doanh nghiệp ngày càng chú trọng xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn, đầu tư chế biến và đa dạng hóa sản phẩm.
Theo các chuyên gia, dư địa phát triển của ngành rau quả còn rất lớn, đặc biệt tại các thị trường có yêu cầu cao như châu Âu, Hoa Kỳ, Nhật Bản và Hàn Quốc. Việc đầu tư công nghệ chế biến giúp nâng cao chất lượng sản phẩm, kéo dài thời gian bảo quản và đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe, từ đó nâng cao giá trị xuất khẩu.
Sự chủ động của doanh nghiệp đóng vai trò ngày càng quan trọng trong quá trình mở rộng thị trường. Nhiều doanh nghiệp đã đầu tư xây dựng vùng nguyên liệu đạt tiêu chuẩn, áp dụng công nghệ số trong quản lý sản xuất, truy xuất nguồn gốc và kiểm soát chất lượng. Việc số hóa chuỗi cung ứng giúp nâng cao tính minh bạch, đáp ứng yêu cầu của thị trường quốc tế và nâng cao hiệu quả quản lý.
Song song với đó, ngành nông nghiệp và môi trường tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp phát triển. Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang đẩy mạnh xúc tiến thương mại, hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng thị trường, nâng cao năng lực đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế và thích ứng với các quy định mới của thị trường nhập khẩu.
Ở đó, khoa học công nghệ được xác định là động lực cốt lõi để nâng cao giá trị gia tăng và sức cạnh tranh. Việc ứng dụng công nghệ trong sản xuất, chế biến và quản lý chuỗi giá trị không chỉ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn góp phần giảm chi phí, nâng cao hiệu quả sản xuất và đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững.
Các chuyên gia nhận định, trong bối cảnh thị trường toàn cầu còn nhiều biến động, việc chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ dựa vào sản lượng sang dựa vào chất lượng và giá trị gia tăng là xu hướng tất yếu. Quá trình này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả xuất khẩu mà còn tạo nền tảng cho phát triển bền vững trong dài hạn.
Với định hướng tái cơ cấu sản xuất, mở rộng thị trường, đẩy mạnh chế biến sâu và ứng dụng khoa học công nghệ, ngành nông nghiệp và môi trường đang từng bước tạo dựng nền tảng vững chắc cho giai đoạn tăng trưởng mới. Việc nâng cao giá trị gia tăng, đa dạng hóa thị trường và tăng cường năng lực cạnh tranh sẽ là yếu tố then chốt để mở rộng dư địa xuất khẩu, góp phần khẳng định vai trò trụ đỡ của ngành nông nghiệp trong nền kinh tế.
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, xuất khẩu nông lâm thủy sản của Việt Nam đang chuyển dịch theo hướng tăng tỷ trọng sản phẩm chế biến và sản phẩm có giá trị gia tăng cao. Nhiều mặt hàng chủ lực như cà phê, rau quả, gỗ, thủy sản… tiếp tục khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế. Việt Nam hiện là một trong những quốc gia xuất khẩu nông sản hàng đầu thế giới, đứng đầu về hồ tiêu và hạt điều, đồng thời nằm trong nhóm dẫn đầu về cà phê, gạo.
Các tổ chức quốc tế cũng đánh giá nhu cầu thực phẩm toàn cầu tiếp tục tăng, đặc biệt đối với các sản phẩm chế biến sâu và sản phẩm bền vững. Đây là cơ hội để nông sản Việt Nam mở rộng thị trường, nâng cao giá trị gia tăng và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
