Nhân dịp này, Đại sứ Na Uy tại Việt Nam Stein Iversen và Đại sứ Thụy Sĩ tại Việt Nam Thomas Gass đã có những chia sẻ với báo chí về ý nghĩa, tác động và triển vọng của hiệp định.
Dấu mốc đưa quan hệ lên tầm cao mới
Đánh giá về ý nghĩa của hiệp định, Đại sứ Na Uy Stein Iversen cho biết phía Na Uy rất vui mừng khi hai bên cuối cùng đã đạt được thỏa thuận. Theo Đại sứ, quá trình đàm phán kéo dài cho thấy các vấn đề được trao đổi rất phức tạp, chuyên sâu, đồng thời phản ánh phạm vi hợp tác rộng lớn và cam kết của các bên đối với quan hệ song phương. Hiệp định đưa quan hệ hai bên lên một giai đoạn phát triển mới.
Hiệp định sẽ mở ra nhiều cơ hội cho doanh nghiệp Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland và Liechtenstein tiếp cận thị trường Việt Nam, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho hàng hóa Việt Nam vào thị trường các nước này.
Đại sứ Thụy Sĩ Thomas Gass nhấn mạnh Việt Nam đã ký nhiều FTA, các nước EFTA cũng có mạng lưới FTA rộng khắp, song hai bên chưa có hiệp định thương mại tự do với nhau - một khoảng trống cần được khắc phục. Dù nhiều doanh nghiệp lớn của Thụy Sĩ như Schindler, ABB, Bühler, Nestlé đã hiện diện tại Việt Nam hơn 30 năm, họ chưa có được điều kiện cạnh tranh bình đẳng như Việt Nam đã thiết lập với Liên minh châu Âu (EU).
Theo Đại sứ Thomas Gass, việc Việt Nam và các nước EFTA cùng ký kết hiệp định vào thời điểm này là thông điệp mạnh mẽ ủng hộ một thế giới có tính dự đoán cao hơn, với khuôn khổ pháp lý quốc tế làm nền tảng xây dựng niềm tin trong thương mại, trong bối cảnh quan hệ quốc tế và thương mại toàn cầu chịu tác động ngày càng lớn của cạnh tranh quyền lực.
Đại sứ Stein Iversen cho rằng hiệp định giúp người tiêu dùng hai bên tiếp cận nhiều hàng hóa, sản phẩm hơn. Với Na Uy, việc thủy sản xuất khẩu vào Việt Nam không phải chịu thuế quan có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, bởi đây là một trong những mặt hàng chủ lực trong thương mại song phương. Người tiêu dùng Việt Nam nhờ đó có thể mua cá hồi với giá thấp hơn, trong khi thủy sản Na Uy có sức cạnh tranh tốt hơn. Ở chiều ngược lại, Na Uy kỳ vọng cà phê chế biến, trái cây và nhiều sản phẩm khác của Việt Nam sẽ hiện diện phổ biến hơn trên thị trường nước này. Đại sứ khuyến khích các nhà sản xuất, xuất khẩu Việt Nam nghiên cứu kỹ nội dung hiệp định để chủ động khai thác cơ hội.
Từ góc độ Thụy Sĩ, Đại sứ Thomas Gass cho rằng các nước EFTA có thể cung cấp công nghệ giúp Việt Nam hiện thực hóa mục tiêu trở thành nền kinh tế hiện đại, công nghiệp hóa hơn, như lưới điện thông minh, công nghệ đúc áp lực, xi măng phát thải carbon thấp, qua đó nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu. Với tầng lớp trung lưu Việt Nam tăng gấp đôi trong vòng 10 năm, các doanh nghiệp dược phẩm Thụy Sĩ quan tâm đến một thị trường có điều kiện hoạt động ổn định, bảo đảm chất lượng sản phẩm và bảo vệ thành quả đổi mới sáng tạo.
Ở chiều ngược lại, Đại sứ Thomas Gass mong muốn các sản phẩm chất lượng của Việt Nam, trong đó có nông sản được sản xuất theo hướng bền vững, tiếp cận thị trường Thụy Sĩ thuận lợi, không bị cản trở bởi các rào cản và thuế quan không cần thiết. Thụy Sĩ kỳ vọng thương mại song phương tiếp tục tăng trưởng nhờ hiệp định mới.
Nhiều lĩnh vực hợp tác tiềm năng, thúc đẩy chuyển dịch xanh
Theo Đại sứ Na Uy, hàng hải là lĩnh vực nổi bật khi các doanh nghiệp đóng tàu Na Uy đã đầu tư đáng kể và xây dựng cơ sở tại Việt Nam. Nuôi trồng thủy sản biển cũng là lĩnh vực hợp tác quan trọng, với khả năng kết hợp chuyên môn của Việt Nam và nguồn vốn đầu tư của Na Uy trên toàn chuỗi giá trị. Na Uy đặc biệt quan tâm đến năng lượng tái tạo; gần đây một đoàn sáu doanh nghiệp Na Uy đã tới Việt Nam tìm hiểu cơ hội trong lĩnh vực này. Hiện có khoảng 14 doanh nghiệp Na Uy đang kinh doanh tại Việt Nam, nhiều doanh nghiệp đã mở rộng hoặc xây dựng kế hoạch tăng vốn đầu tư.
Đại sứ Thụy Sĩ Thomas Gass cho biết hiệp định bảo hộ đầu tư giữa Thụy Sĩ và Việt Nam đã có từ những năm 1990, cần được cập nhật để tăng cường bảo vệ các khoản đầu tư. Ông dẫn ví dụ về một tập đoàn cà phê lớn của Thụy Sĩ đang chế biến khoảng 25% sản lượng cà phê Việt Nam thành sản phẩm tinh chế, giá trị gia tăng cao để xuất khẩu; doanh nghiệp Thụy Sĩ tham gia xây dựng cảng container; quan tâm đến tua-bin khí LNG, lưới điện thông minh, máy biến áp; hay vận hành các phòng thí nghiệm kiểm định chất lượng, đầu tư sản xuất hương liệu phục vụ toàn khu vực Đông Nam Á. Đại sứ cũng nhấn mạnh lĩnh vực dịch vụ, khi các doanh nghiệp Thụy Sĩ đang phát triển tại Việt Nam những phần mềm bảo mật ngân hàng tinh vi, kết hợp công nghệ với năng lực của đội ngũ kỹ sư Việt Nam.
Về chuyển giao công nghệ, Đại sứ Na Uy Stein Iversen nêu ví dụ phần mái sân vận động bóng đá lớn đang được xây dựng tại Việt Nam được nâng lên bằng hệ thống kích thủy lực cỡ lớn của một doanh nghiệp Thụy Sĩ; công nghệ này cũng được ứng dụng tại các dự án sân bay ở Phú Quốc và Thành phố Hồ Chí Minh. Nhiều bệnh viện, trường đại học Việt Nam đang hợp tác với các hãng dược phẩm hàng đầu Thụy Sĩ phát triển giải pháp điều trị ung thư. Một doanh nghiệp Thụy Sĩ thuộc nhóm hàng đầu thế giới về thiết bị trợ thính cũng đang sản xuất tại Thành phố Hồ Chí Minh để phục vụ toàn thị trường châu Á. Đại sứ kỳ vọng hiệp định góp phần đẩy nhanh quy trình phê duyệt các giải pháp dược phẩm mới để sớm mang lại lợi ích cho người dân.
Theo Đại sứ Stein Iversen, hiệp định tạo ra sự ổn định và khả năng dự đoán, thể hiện cam kết lâu dài của các bên, là tín hiệu mạnh mẽ đối với nhà đầu tư. Na Uy thường xuyên nhận được các đề nghị tìm hiểu thị trường từ nhà đầu tư và kỳ vọng số lượng này sẽ tăng khi hiệp định được ký kết.
Đại sứ Na Uy tại Việt Nam Stein Iversen chia sẻ với báo chí về ý nghĩa, tác động và triển vọng của hiệp định FTA Việt Nam - EFTA.
Đại sứ Na Uy cho biết bên cạnh FTA, quan hệ Đối tác chiến lược xanh là một trụ cột và dấu mốc quan trọng trong quan hệ hai nước năm nay. Quan hệ Đối tác chiến lược xanh đưa ra định hướng chính trị và khuôn khổ cho lộ trình hợp tác, còn FTA tạo cơ sở pháp lý và quy định cho hoạt động thương mại, đầu tư. Các lĩnh vực như điện gió ngoài khơi, vận tải biển phát thải thấp, nuôi trồng thủy sản biển, kinh tế tuần hoàn, bảo vệ rừng đều được đề cập cụ thể với lộ trình triển khai rõ ràng. Năm 2026 cũng đánh dấu 55 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Na Uy - Việt Nam; bốn nước EFTA cùng kỷ niệm dấu mốc này vào ngày 18/10, thời điểm hiệp định được ký kết.
Đại sứ Thụy Sĩ Thomas Gass chúc mừng Việt Nam đã tiếp tục khẳng định tại Đại hội XIV của Đảng các mục tiêu phát triển bền vững và chuyển dịch xanh, trong đó có mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Theo Đại sứ, đây là mục tiêu lớn trong bối cảnh một số quốc gia đang cân nhắc lại tầm quan trọng của đầu tư cho phát triển bền vững. Do chi phí sản xuất các sản phẩm thân thiện môi trường có thể cao hơn, Việt Nam cần tiếp cận những thị trường có sức mua lớn. Các nước EFTA có sức mua bình quân cao hơn đáng kể so với nhiều thị trường khác, vì vậy việc bổ sung EFTA vào mạng lưới FTA sẽ giúp Việt Nam kiên định với định hướng phát triển bền vững. Hợp tác giữa các trường đại học hai nước cũng mở ra nhiều cơ hội về nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và phát triển nhân lực phục vụ chuyển dịch xanh.
Đại sứ Thomas Gass nêu hai điểm chính về chuỗi cung ứng. Thứ nhất, thông qua công nghệ của EFTA, đặc biệt là Thụy Sĩ, sản phẩm Việt Nam xuất khẩu sang Mỹ, châu Âu và các thị trường khác có thể tích hợp hàm lượng công nghệ cao, tạo ra giá trị riêng của Việt Nam. Thứ hai, người tiêu dùng EFTA ngày càng quan tâm tới sản phẩm bền vững, được sản xuất tại các khu công nghiệp bảo đảm quyền lợi người lao động, có hệ thống tái sử dụng nước và tái chế hiệu quả, và sẵn sàng chi trả cho những sản phẩm đáp ứng tiêu chí này.
Đại sứ Stein Iversen nhấn mạnh nuôi trồng thủy sản là ví dụ tiêu biểu về chuỗi giá trị toàn diện, từ thức ăn, con giống, thiết bị đến chuyên môn kỹ thuật và dịch vụ. Hiện các viện nghiên cứu hai nước đang hợp tác chặt chẽ cùng các nhà đầu tư, doanh nghiệp thương mại; hiệp định sẽ tạo thêm động lực nhờ khuôn khổ pháp lý rõ ràng. Kinh tế tuần hoàn và công nghiệp hàng hải cũng có tiềm năng tương tự.
Hỗ trợ doanh nghiệp, sớm triển khai hiệp định
Đại sứ Na Uy khuyến nghị doanh nghiệp nghiên cứu kỹ toàn bộ hiệp định đồng thời cho rằng trách nhiệm phổ biến thông tin thuộc về cả các cơ quan phía Na Uy và đối tác Việt Nam, nhất là để hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ vốn có ít nguồn lực. Theo Đại sứ, các yêu cầu kỹ thuật, tiêu chuẩn không nên bị xem là rào cản mà là công cụ giúp ngành xuất khẩu nâng cao năng lực cạnh tranh.
Đại sứ Thụy Sĩ cho biết trong 15 năm qua, Thụy Sĩ đã triển khai các chương trình hợp tác phát triển kinh tế, gồm đào tạo đàm phán và hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thị trường phức tạp hơn, và sẽ tiếp tục các chương trình này. Ông cho rằng không nên đặt toàn bộ trách nhiệm tiếp cận thị trường châu Âu và EFTA lên vai doanh nghiệp vừa và nhỏ; các doanh nghiệp lớn của Việt Nam đã có quan hệ, mạng lưới tại các thị trường này có thể hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ bằng cách tích hợp họ vào chuỗi giá trị của mình.
Theo Đại sứ Stein Iversen, hiệp định sẽ có hiệu lực sau ba tháng kể từ khi Việt Nam và ít nhất một trong bốn thành viên EFTA hoàn tất phê chuẩn. Phía Na Uy sẽ trình Quốc hội xem xét, thông qua và Đại sứ không có lý do để cho rằng hiệp định sẽ không được phê chuẩn đúng quy trình.
Đại sứ Thomas Gass cho biết với Thụy Sĩ, điều quan trọng trước hết là Quốc hội phê chuẩn văn bản hiệp định. Theo thể chế dân chủ trực tiếp của Thụy Sĩ, nếu có đủ số công dân yêu cầu, hiệp định có thể được đưa ra trưng cầu dân ý. Thụy Sĩ từng áp dụng quy trình tương tự với FTA với Indonesia và hiệp định đã được người dân thông qua, vì vậy phía Thụy Sĩ tự tin với tiến trình hiện nay.
Cả hai Đại sứ cùng nhấn mạnh không nên chờ hoàn tất phê chuẩn mới bắt đầu chuẩn bị; các bên cần chủ động phổ biến thông tin, truyền thông và chuẩn bị điều kiện thực thi hiệp định ngay từ bây giờ.
Về định hướng quan hệ trong thập niên tới, Đại sứ Thomas Gass cho rằng tăng cường hợp tác giữa các trường đại học hai nước là hướng đi rất quan trọng nhằm đào tạo nguồn nhân lực cho nền kinh tế hiện đại, có hàm lượng công nghệ cao. Thụy Sĩ, quốc gia nhiều năm đứng đầu Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu, mong muốn đưa thêm các giải pháp đổi mới sáng tạo vào nền kinh tế Việt Nam để sản phẩm Việt Nam đủ sức cạnh tranh bằng chất lượng, hiệu quả và tính bền vững.
Đồng tình với nhận định về quá trình chuyển đổi từ hợp tác phát triển sang quan hệ đối tác, Đại sứ Stein Iversen cho biết ngay trong ngày 18/10, một biên bản ghi nhớ hợp tác sẽ được ký giữa một trường đại học Na Uy và một trường đại học Việt Nam tại Đà Nẵng. Hợp tác tương tự cũng đang được triển khai với các trường đại học tại Thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội và nhiều địa phương khác; sinh viên hai nước sẽ trở thành những nhà lãnh đạo tương lai mang theo hiểu biết về cả hai quốc gia. Theo Đại sứ, hợp tác giáo dục có thể mở đường cho những lĩnh vực mới hiện chưa thể hình dung, như trí tuệ nhân tạo từng chưa phải chủ đề phổ biến cách đây 10 năm. Dù vậy, hàng hải, kinh tế biển, nuôi trồng thủy sản và kinh tế tuần hoàn vẫn sẽ là các trụ cột hợp tác.
“Tôi rất lạc quan về tương lai hợp tác giữa hai nước và tin rằng còn rất nhiều cơ hội đang chờ phía trước”, Đại sứ Na Uy nhấn mạnh.
