Mở 'cánh cửa' khai thác du lịch xanh bền vững

Ban quản lý hai vườn quốc gia đang triển khai từng bước xác lập mô hình khai thác bền vững những giá trị thiên nhiên, văn hóa để mở ra “cánh cửa” du lịch xanh bền vững.

Đảm bảo tôn trọng thiên nhiên, bảo tồn văn hóa

Xuất phát từ trạm bảo vệ rừng nằm ngay sát lòng hồ, chiếc ghe tuần tra đưa phóng viên tiến sâu vào trong vùng lõi của Vườn Quốc gia Sông Thanh. Đây là vườn quốc gia duy nhất ở Đà Nẵng, với diện tích rộng hơn 76.590 ha và cũng là một trong 10 khu rừng đặc dụng có diện tích lớn nhất Việt Nam, kết nối sinh cảnh với các khu bảo tồn khác trong hành lang đa dạng sinh học Trung Trường Sơn và liên kết sinh cảnh rừng với nước bạn Lào.

Anh Hôih Trân, một thành viên của lực lượng chuyên trách bảo vệ rừng Vườn Quốc gia Sông Thanh chia sẻ, khu vực này chỉ có những người thực hiện nhiệm vụ mới có thể tiếp cận. Trong quá trình tuần tra, có thể nhìn thấy khỉ, voọc chà vá di chuyển trên những tán cây, trong đó có cả con non, cho thấy sự đa dạng sinh học cũng như nỗ lực bảo vệ nghiêm ngặt được vườn thực hiện thời gian qua.

Ban quản lý Vườn Quốc gia Sông Thanh đang nghiên cứu để triển khai hoạt động du lịch tại đây, với mục tiêu trở thành điểm đến du lịch sinh thái đặc trưng gắn với bảo tồn đa dạng sinh học và phát huy giá trị văn hóa. Không gian khai thác du lịch được xác định ở lòng hồ Khe Vinh và ở khu vực Sông Thanh - Khe Lung. Tuy nhiên, việc khai thác du lịch ở các vườn quốc gia, trong đó có Sông Thanh đòi hỏi cần có một tầm nhìn xác định rõ mô hình vận hành, sản phẩm đặc trưng, đảm bảo tôn trọng thiên nhiên, bảo tồn văn hóa và chia sẻ lợi ích bền vững.

Theo Tiến sĩ Đặng Việt Dũng, Chủ tịch danh dự Quỹ Xúc tiến phát triển du lịch thành phố Đà Nẵng: giá trị hấp dẫn của Sông Thanh chính là chất lượng rừng, cảnh quan và môi trường. Những giá trị ấy cần được duy trì xuyên suốt quá trình đầu tư và vận hành. Mỗi tuyến tham quan, điểm nghỉ dưỡng hay hoạt động giải trí phải được xem xét trong mối quan hệ với sinh cảnh, nguồn nước và đời sống của động vật hoang dã. Do vậy, quá trình phát triển cần làm rõ khu vực được tổ chức du lịch, mức độ can thiệp, quy mô phục vụ và điều kiện vận hành. Sức chịu tải phải được đánh giá theo từng tuyến, điểm và mùa, gắn với khả năng giám sát thực tế. Đơn vị quản lý cần có ngưỡng cảnh báo và phương án giảm khách hoặc tạm dừng hoạt động khi xuất hiện tác động vượt giới hạn.

Vườn Quốc gia Bạch Mã mới đây đã được công nhận là Vườn Di sản ASEAN. Nơi đây sở hữu tài nguyên du lịch sinh thái đặc sắc, có khả năng tạo nên những sản phẩm khác biệt so với nhiều điểm đến khác trong khu vực. Cảnh quan núi rừng, hệ thống thác và suối, các tuyến đi bộ xuyên rừng, sự phong phú của hệ động thực vật và những giá trị văn hóa, lịch sử là cơ sở để phát triển các sản phẩm du lịch trải nghiệm, khám phá đa dạng sinh học, nghỉ dưỡng và giáo dục bảo tồn.

Trao đổi với phóng viên Thông tấn xã Việt Nam, Tiến sĩ Nguyễn Vũ Linh, Giám đốc Vườn quốc gia Bạch Mã nêu rõ: Nhà nước đã có chủ trương huy động nguồn lực xã hội cho phát triển du lịch sinh thái trong rừng đặc dụng trên cơ sở tuân thủ pháp luật. Cuối năm 2025, Vườn đã hoàn thành việc ký kết các hợp đồng thuê môi trường rừng tại 12 khu vực với 10 nhà đầu tư, tạo cơ sở để từng bước huy động nguồn lực ngoài ngân sách, nâng cao chất lượng dịch vụ và phát huy giá trị tài nguyên rừng một cách có kiểm soát.

Các nhà đầu tư đang phối hợp với Ban quản lý Vườn và các cơ quan, đơn vị liên quan khảo sát, lập dự án và thực hiện các thủ tục đầu tư theo quy định. Đây là giai đoạn cần được triển khai thận trọng, bảo đảm sự thống nhất giữa ý tưởng đầu tư, phương án tổ chức du lịch và các yêu cầu về quản lý, bảo vệ rừng, bảo tồn thiên nhiên, môi trường, xây dựng và an toàn cho du khách. Vườn định hướng phát triển du lịch theo hướng tăng chất lượng trải nghiệm, đẩy mạnh giáo dục môi trường, diễn giải thiên nhiên, nghiên cứu khoa học và nâng cao nhận thức cộng đồng. Ban quản lý Vườn mong muốn mỗi chuyến tham quan Bạch Mã không chỉ đem lại trải nghiệm cảnh quan mà còn giúp du khách hiểu hơn về giá trị của rừng, đa dạng sinh học và trách nhiệm chung trong bảo vệ thiên nhiên. Hướng đi phù hợp cho Bạch Mã là phát triển du lịch có chọn lọc, có kiểm soát, lấy chất lượng và tính bền vững làm trọng tâm; huy động nguồn lực xã hội nhưng không tư nhân hóa trách nhiệm bảo tồn; tạo ra giá trị kinh tế nhưng phải duy trì được giá trị tự nhiên cho các thế hệ mai sau.

Định vị du lịch chất lượng, trách nhiệm với môi trường

Điểm chung trong định hướng khai thác du lịch ở Vườn Quốc gia Bạch Mã và Sông Thanh được xác định là: bảo tồn là nền tảng, du lịch sinh thái là một phương thức phát huy giá trị tài nguyên thiên nhiên, hiệu quả kinh tế phải gắn với trách nhiệm bảo tồn và lợi ích lâu dài của cộng đồng bản địa.

Theo các chuyên gia, lợi thế lớn nhất ở hai vườn quốc gia này là độ hoang dã hiếm có, nằm trong một không gian có thị trường du lịch sôi động, với ngành du lịch được Huế và Đà Nẵng đều xác định là mũi nhọn, động lực tăng trưởng trong giai đoạn mới. Việc xây dựng sản phẩm du lịch đạt chuẩn, đủ sức hấp dẫn, mở rộng từng bước theo lộ trình phù hợp và không chạy theo số lượng khách là hướng đi quan trọng đối với hai vườn quốc gia này.

Hiện nay, Vườn Quốc gia Sông Thanh đang trong quá trình hoàn thiện Đề án phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí giai đoạn 2026 – 2030. Để có thể sớm đưa tiềm năng của Vườn Quốc gia Sông Thanh trở thành giá trị du lịch thực sự cần có lộ trình, giải pháp cụ thể để đầu tư hạ tầng dịch vụ, nhân lực, sản phẩm và năng lực tham gia của cộng đồng. Đề án đã xác định những sản phẩm du lịch chính tại đây như cắm trại dã ngoại, chòi quan sát thú rừng, chèo thuyền, thể thao mạo hiểm, khám phá văn hóa, ẩm thực của cộng đồng đồng bào Cơ Tu, Giẻ Triêng, Mơ Nông, Tà Riềng sinh sống ở khu vực vùng đệm của Vườn…

Ông Tào Quý Tâm, Phó Giám đốc Ban quản lý Vườn Quốc gia Sông Thanh thông tin, đơn vị mong muốn rừng không chỉ là nơi lưu giữ nguồn gene vô giá mà còn tạo ra sinh kế bền vững cho người dân địa phương, tự tạo ra nguồn lực tài chính để phục vụ chính công tác bảo vệ rừng. Với đề án phát triển du lịch này, Ban quản lý Vườn kỳ vọng sẽ đưa Sông Thanh trở thành một cực phát triển du lịch sinh thái xanh, điểm đến đặc trưng mang đậm bản sắc văn hóa địa phương, góp phần đa dạng hóa không gian du lịch của Đà Nẵng.

Tiến sĩ Nguyễn Vũ Linh, Giám đốc Vườn quốc gia Bạch Mã chia sẻ: Vườn không chủ trương khai thác du lịch bằng mọi giá, không xem việc thu hút được nhiều dự án đầu tư hoặc tăng nhanh lượng khách là mục tiêu duy nhất. Điều quan trọng hơn là xây dựng được mô hình du lịch có chất lượng, có trách nhiệm, tạo ra giá trị gia tăng nhưng không làm suy giảm tài nguyên rừng, không phá vỡ cảnh quan, không gây tác động tiêu cực đến các loài động vật hoang dã và sinh cảnh tự nhiên. Việc ký hợp đồng thuê môi trường rừng không đồng nghĩa với việc nhà đầu tư được tự do xây dựng công trình hoặc khai thác mọi hoạt động du lịch trong khu vực thuê. Các hoạt động đầu tư, xây dựng và kinh doanh phải tiếp tục đáp ứng đầy đủ những điều kiện, thủ tục, thẩm quyền và quy định pháp luật có liên quan; không được tự ý mở rộng diện tích, thay đổi mục tiêu, quy mô, vị trí hoặc nội dung hoạt động vượt quá phạm vi được phép.

Một số chuyên gia cho rằng, đối với Vườn Quốc gia Bạch Mã và Sông Thanh, yếu tố sức chịu tải của hệ sinh thái, an toàn của du khách và khả năng đáp ứng của hạ tầng phải được đặt lên hàng đầu. Những khu vực có giá trị bảo tồn cao, sinh cảnh nhạy cảm hoặc tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn cần được quản lý chặt chẽ, giới hạn hoạt động phù hợp, thậm chí không tổ chức khai thác du lịch nếu chưa bảo đảm các điều kiện cần thiết. Một yếu tố quan trọng cần được tính toán khi khai thác du lịch tại đây chính là diễn biến thời tiết cực đoan vào mùa mưa. Do vậy, cần gắn với năng lực dự báo, cảnh báo, giám sát và tổ chức ứng phó thiên tai, không thể vì nhu cầu kinh doanh hay mong muốn phục vụ khách mà duy trì hoạt động khi điều kiện thời tiết, giao thông hoặc hiện trạng tuyến, điểm không bảo đảm an toàn.

Không gian phát triển du lịch của thành phố Đà Nẵng và thành phố Huế đòi hỏi cần được nghiên cứu mở rộng, phát triển thêm các sản phẩm sinh thái, nghỉ dưỡng và trải nghiệm văn hóa chất lượng cao. Việc mở “cánh cửa” du lịch xanh vào các vườn quốc gia là một hướng đi phù hợp, góp phần cụ thể hóa Nghị quyết số 26-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển du lịch Việt Nam trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới.