Ukraine từ lâu được mệnh danh là "vựa lúa mì của châu Âu" nhờ sở hữu loại đất đen màu mỡ đặc biệt gọi là chernozem. Đây chính là yếu tố giúp Ukraine trở thành một trong những quốc gia sản xuất và xuất khẩu ngũ cốc hàng đầu thế giới.
Tuy nhiên, gần 4 năm rưỡi giao tranh ác liệt đã khiến phần lớn diện tích đất nông nghiệp trứ danh này bị ô nhiễm.
Đại học Jan Evangelista Purkyne (UJEP) ở CH Séc đang nghiên cứu liệu giống cỏ miscanthus (cỏ chè vè) khổng lồ có thể loại bỏ các chất ô nhiễm như sản phẩm dầu mỏ, thuốc nổ và các nguyên tố vi lượng khỏi đất hay không.
Cỏ chè vè có nguồn gốc từ Đông Á nhưng được trồng khắp châu Âu để lấy sinh khối hoặc sử dụng nhằm sưởi ấm. Mặc dù phải mất nhiều năm để làm sạch đất, nhưng các nhà khoa học cho biết kết quả ban đầu rất khả quan.
Nhà sinh vật học Ember Morrissey tại Đại học Tây Virginia (Mỹ) chia sẻ rằng cỏ chè vè đã chứng minh khả năng phát triển trên đất bị thoái hóa và ô nhiễm đồng thời tạo ra hệ thống rễ rộng lớn có thể tích lũy kim loại cũng như phục hồi chất hữu cơ trong đất.
Trong khi bộ rễ giữ lại các chất ô nhiễm, phần sinh khối trên mặt đất của cây vốn có thể cao tới 4 m, hầu như không bị nhiễm bẩn.
"Cỏ chè vè cũng chuyển tới 40% lượng vật chất hữu cơ tạo ra từ quá trình quang hợp xuống đất thông qua hệ rễ, cao hơn nhiều so với các loại cây trồng nông nghiệp khác", ông Josef Trogl tại UJEP cho biết.
Cỏ chè vè với khả năng quang hợp nhanh tương tự như ngô hoặc mía, có thể giữ lại carbon trong đất, giúp đất phục hồi.
Dự án trồng cỏ chè vè này đã được UJEP thực hiện từ năm 2023 và là một phần của chương trình Khoa học vì Hòa bình và An ninh của NATO, được thiết kế để ngăn chặn “tác động môi trường từ các hoạt động quân sự”. Dự án do NATO tài trợ, trị giá 346.000 euro, được thực hiện với sự hợp tác của các đối tác Canada, Croatia, Kazakhstan, Ukraina và Mỹ, dự kiến sẽ duy trì đến năm 2027.
Một nhóm do giáo sư Valentina Pidlisnyuk tại UJEP dẫn đầu, hiện đang trồng cỏ chè vè ở Vorzel gần Bucha, vùng ngoại ô Kiev.
Ông Pidlisnyuk cho biết tính đến nay, kết quả các phân tích đã phản ánh tác động tích cực của cỏ chè vè đến thông số sinh học của đất và khả năng hấp thụ carbon.
