Theo Cơ quan Biến đổi Khí hậu Copernicus của Liên minh châu Âu (EU), nhiệt độ trung bình tại lục địa này hiện cao hơn khoảng 2,4 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp (1850 – 1900), trong khi mức tăng trung bình toàn cầu là khoảng 1,4 độ C. Các chuyên gia cho rằng nguyên nhân chủ yếu của tình trạng này vẫn là lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính do con người tạo ra từ việc đốt nhiên liệu hóa thạch. Tuy nhiên, châu Âu còn chịu tác động mạnh hơn do sự kết hợp của nhiều yếu tố khí hậu và địa lý đặc thù.
Một trong những nguyên nhân quan trọng là sự thay đổi các hình thái thời tiết. Những hệ thống áp cao kéo dài – còn gọi là “vòm nhiệt” hay “áp cao chắn” – xuất hiện thường xuyên hơn tại châu Âu trong nhiều thập niên qua. Các khối khí này giữ không khí nóng và khô ổn định trên một khu vực trong thời gian dài, khiến các đợt nắng nóng trở nên gay gắt hơn và kéo dài hơn.
Đợt nắng nóng hiện nay được cho là hình thành do khối không khí nóng từ Bắc Phi bị giữ lại dưới vùng áp cao bao phủ Tây Âu, tạo ra mức nhiệt thường chỉ xuất hiện vào giữa mùa Hè. Ngoài ra, vị trí địa lý cũng khiến châu Âu chịu tác động rõ rệt hơn từ biến đổi khí hậu. Châu lục này nằm gần Bắc Cực – khu vực đang nóng lên nhanh gấp nhiều lần mức trung bình toàn cầu. Theo Copernicus, nhiệt độ tại Bắc Cực hiện đã cao hơn khoảng 3,2 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp.
Hiện tượng băng tuyết tan tại Bắc Cực cũng tạo ra hiệu ứng dây chuyền. Khi lớp băng trắng phản xạ ánh sáng Mặt Trời biến mất, các bề mặt tối màu của đất liền và đại dương hấp thụ nhiệt nhiều hơn, khiến quá trình nóng lên càng tăng tốc.
Tại nhiều khu vực ở châu Âu, diện tích phủ tuyết vào mùa Đông cũng đang thu hẹp đáng kể. Những vùng trước đây thường xuyên có băng tuyết nay lộ ra mặt đất tối màu, góp phần hấp thụ nhiệt mạnh hơn.
Bên cạnh đó, việc cải thiện chất lượng không khí tại châu Âu từ những năm 1980 cũng được xem là một yếu tố gián tiếp làm nhiệt độ tăng nhanh hơn. Các hạt bụi khí dung từng có tác dụng phản xạ bớt bức xạ Mặt Trời, nên khi lượng bụi giảm, bề mặt Trái Đất hấp thụ nhiệt nhiều hơn.
Theo Copernicus, tốc độ tăng nhiệt nhanh nhất hiện tập trung ở Đông Âu, Đông Nam Âu và khu vực dãy Alps, với mức tăng khoảng 0,5-1 độ C mỗi thập niên trong 30 năm qua. Quần đảo Svalbard của Na Uy – nơi sinh sống của nhiều loài gấu Bắc Cực – là một trong những khu vực nóng lên nhanh nhất hành tinh, với nhiệt độ tăng tới 1,5-2 độ C mỗi thập niên. Từ năm 2022-2024, khu vực này liên tiếp ghi nhận các mùa Hè nóng kỷ lục.
