Bởi khi sức mua được kết nối với năng lực sản xuất và hệ thống phân phối, thị trường hơn 100 triệu dân có thể trở thành một đòn bẩy quan trọng cho tăng trưởng bền vững.
Điểm nghẽn hiện nay là sự kết nối giữa nhà sản xuất và hệ thống phân phối. Nhiều doanh nghiệp vẫn có xu hướng sản xuất trước rồi mới tìm thị trường, trong khi các kênh phân phối yêu cầu ngày càng cao về sản lượng, chất lượng, tính ổn định của nguồn cung và khả năng đáp ứng mô hình bán hàng đa kênh. Nếu kết nối này chưa thông suốt, sức mua tăng chưa chắc chuyển thành lực kéo tương xứng đối với sản xuất trong nước.
Bà Lê Thị Hồng, chuyên viên cao cấp Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cũng chỉ ra những hạn chế tương tự từ phía hệ thống thị trường. Mạng lưới phân phối còn phân mảnh, năng lực logistics hạn chế, hạ tầng thương mại phát triển chưa đồng đều giữa các khu vực. Thương mại điện tử tăng nhanh nhưng còn phụ thuộc đáng kể vào các nền tảng nước ngoài.
Theo bà Hồng, một vấn đề khác cần thay đổi là tư duy của doanh nghiệp xuất khẩu. Một số ngành như thủy sản, dệt may, da giày có năng lực sản xuất lớn nhưng chưa thực sự coi thị trường nội địa là một thị trường chiến lược, mà thường chỉ quan tâm nhiều hơn khi xuất khẩu gặp khó khăn. Trong khi đó, thị trường trong nước có thể giúp doanh nghiệp đa dạng hóa đầu ra, xây dựng thương hiệu và tăng sức chống chịu trước những biến động bên ngoài.
Ở phía thị trường, hành vi tiêu dùng cũng đang thay đổi nhanh chóng. Bà Trần Thị Phương Lan, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà bán lẻ Việt Nam cho biết: Người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến giá trị nhận được, chất lượng, nguồn gốc, sự thuận tiện và trải nghiệm. Do đó, có thể khái quát quyết định mua hàng qua “4 chữ T” gồm tiền, tin, tiện và thích.
Theo bà Lan, sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng đang làm thay đổi vai trò của nhà bán lẻ. Nhà bán lẻ không còn chỉ là khâu cuối đưa hàng hóa đến tay người tiêu dùng mà ngày càng trở thành nguồn tín hiệu giúp doanh nghiệp nhận biết nhu cầu thị trường và điều chỉnh sản xuất. Vì vậy, cần tăng cường liên kết giữa nhà sản xuất, nhà bán lẻ, hợp tác xã, vùng nguyên liệu, ngân hàng, dịch vụ và du lịch để hình thành chuỗi cung ứng gắn kết hơn.
Thực tế tại cơ sở cho thấy đầu ra thị trường có ý nghĩa trực tiếp đối với khả năng duy trì sản xuất. Bà Lộc Thị Thoa, đại diện Tổ hợp tác sản xuất và kinh doanh chè Tán Ma Hiền Kiệt cho biết việc liên kết vùng nguyên liệu, thống nhất quy trình thu hái, chất lượng và giá bán đã giúp hoạt động sản xuất ổn định hơn. Tuy nhiên, để sản phẩm chè truyền thống mở rộng thị trường, đơn vị vẫn cần đầu tư máy móc, cơ sở chế biến, bao bì, kho bảo quản và tìm kiếm các doanh nghiệp, nhà phân phối, nền tảng thương mại điện tử có thể tạo đầu ra lâu dài.
Với những mô hình sản xuất quy mô nhỏ, phát triển thị trường vì thế không chỉ nhằm bán thêm sản phẩm. Đầu ra ổn định còn tạo động lực để người dân duy trì vùng nguyên liệu, mở rộng sản xuất, tạo việc làm và gìn giữ sinh kế gắn với đặc trưng địa phương. Từ một sản phẩm cụ thể, yêu cầu đặt ra là hình thành được chuỗi giá trị từ nguyên liệu, sản xuất, chế biến đến phân phối và tiêu dùng.
Ở tầm chính sách, ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước nhấn mạnh: Thị trường nội địa không chỉ là nơi tiêu thụ hàng hóa, mà phải trở thành không gian để doanh nghiệp Việt nâng cao năng lực sản xuất, xây dựng thương hiệu, củng cố chuỗi cung ứng và tăng sức chống chịu. Vì vậy, muốn tạo được nền tảng đó, cần tiếp tục hiện đại hóa hệ thống phân phối, phát triển hạ tầng thương mại, thúc đẩy thương mại điện tử và giảm chi phí trung gian. Việc mở rộng các kênh phân phối hiện đại, kết nối hàng hóa với du lịch và phát triển các phương thức bán hàng mới sẽ giúp doanh nghiệp tiếp cận người tiêu dùng thuận lợi hơn, đồng thời rút ngắn khoảng cách giữa sản xuất và thị trường.
Đây cũng là hướng đi dài hạn Bộ Công Thương đang triển khai thông qua Chương trình phát triển thị trường trong nước giai đoạn 2025-2027, chiến lược phát triển thị trường nội địa đến năm 2030, tầm nhìn 2045 và các chương trình kết nối doanh nghiệp Việt với hệ thống phân phối. Cùng với đó là thúc đẩy chuyển đổi số, thương mại điện tử, phát triển hạ tầng thương mại và nâng cao năng lực logistics.
Đặc biệt, trong ngắn hạn cần tiếp tục các chương trình xúc tiến thương mại nội địa, kích cầu có trọng tâm, kết nối cung - cầu giữa các địa phương, gắn tiêu dùng với du lịch và sản phẩm đặc trưng vùng miền. Về lâu dài, hàng Việt cần chinh phục người tiêu dùng bằng chất lượng, mẫu mã, giá cả và khả năng đáp ứng nhu cầu, thay vì chỉ dựa vào vận động ưu tiên sử dụng hàng Việt.
Ngoài ra, nhiều ý kiến cũng đề xuất cần hình thành một “liên minh kích cầu” với sự tham gia của Nhà nước, ngân hàng, nhà sản xuất, nhà phân phối, nhà bán lẻ và doanh nghiệp du lịch. Theo đó, kích cầu cần được tổ chức đồng bộ, đủ sức tạo thêm đơn hàng cho doanh nghiệp, thúc đẩy sản xuất và kéo theo sự phát triển của các ngành dịch vụ liên quan, thay vì chỉ dừng ở những đợt khuyến mại ngắn hạn.
Điều quan trọng là tạo được một vòng tuần hoàn; trong đó tiêu dùng kéo sản xuất, sản xuất thúc đẩy đầu tư, đầu tư tạo thêm việc làm và thu nhập, còn thu nhập lại quay trở lại thị trường thông qua sức mua. Muốn vậy, sức mua tăng phải đi cùng với khả năng đáp ứng của doanh nghiệp trong nước và một hệ thống phân phối đủ hiệu quả để đưa hàng Việt đến người tiêu dùng.
Đây cũng là điều quyết định chất lượng tăng trưởng của thị trường nội địa bởi không chỉ cần tăng sức mua mà phải bảo đảm sức mua được chuyển hóa thành giá trị và phần giá trị đó quay trở lại nhiều hơn với doanh nghiệp, nhà sản xuất trong nước. Đặc biệt, khi mối liên kết từ sản xuất đến phân phối và tiêu dùng được khơi thông, thị trường nội địa sẽ không chỉ là đầu ra của nền kinh tế, mà trở thành một động lực tăng trưởng có chiều sâu và bền vững.
