Nhóm G7 gồm Canada, Pháp, Đức, Italy, Nhật Bản, Anh và Mỹ, cùng Liên minh châu Âu (EU), thông báo sẽ phối hợp với Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) giải phóng 100 triệu thùng dầu từ các kho dự trữ chiến lược.
Động thái diễn ra trong bối cảnh giá dầu và diesel tăng mạnh do xung đột Mỹ - Israel với Iran làm gián đoạn nguồn cung từ Vùng Vịnh, trong khi các cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào cơ sở năng lượng Nga cũng gây sức ép lên thị trường.
Hamad Hussain, chuyên gia kinh tế về khí hậu và hàng hóa tại Capital Economics, nhận định với kênh Al Jazeera rằng việc Nhóm G7 giải phóng dự trữ có thể gây áp lực giảm giá, đặc biệt với diesel. Tuy nhiên, tác động sẽ không kéo dài do đây chỉ là giải pháp tạm thời trong bối cảnh nguồn cung thiếu hụt.
Theo tuyên bố chung, kế hoạch giải phóng dầu sẽ bắt đầu ngay lập tức và kéo dài trong 4 tháng. Trong 20 ngày đầu tiên, các nước sẽ đặc biệt tăng lượng diesel đưa ra thị trường và có thể tiếp tục giải phóng thêm nếu cần.
G7 cũng nhất trí phối hợp lịch bảo trì các nhà máy lọc dầu nhằm tránh tình trạng nhiều cơ sở cùng lúc dừng hoạt động, đồng thời tạm thời nâng công suất tại những nơi có thể. Các thành viên được kêu gọi không áp dụng hạn chế xuất khẩu sản phẩm năng lượng trong nội bộ nhóm.
Giá dầu Brent, chuẩn dầu thô quốc tế, từng giảm xuống dưới 100 USD/thùng sau thông báo của G7 nhưng nhanh chóng tăng trở lại khoảng 102 USD/thùng.
Giá diesel cũng đang ở mức kỷ lục. Theo Hiệp hội Ô tô Mỹ (AAA), giá diesel trung bình tại Mỹ đạt 6,50 USD/gallon (3,79 lít), tăng từ 5,61 USD một tháng trước.
Neil Atkinson, cựu lãnh đạo Bộ phận Dầu mỏ và Thị trường của IEA, cho rằng tình trạng thiếu diesel hiện nay xuất phát từ ba nguyên nhân chính.
Nguồn diesel từ Trung Đông tới châu Âu giảm mạnh, trong khi Nga gần như ngừng xuất khẩu diesel do các cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào các nhà máy lọc dầu. Trung Quốc cũng giảm xuất khẩu mặt hàng này.
Trong khi nguồn cung suy giảm, nhu cầu diesel vẫn cao, đặc biệt trong mùa thu hoạch nông nghiệp. Theo dữ liệu của JODI và OPEC, Mỹ là nước sản xuất và xuất khẩu diesel lớn nhất thế giới, với sản lượng khoảng 240,5 triệu tấn và xuất khẩu 1,26 triệu thùng/ngày. Nga đứng thứ hai về xuất khẩu, với khoảng 783.400 thùng/ngày.
Chuyên gia Atkinson cảnh báo việc G7 giải phóng nhiên liệu không giải quyết được vấn đề cốt lõi là nguồn cung dầu và các sản phẩm dầu mỏ toàn cầu vẫn thấp hơn đáng kể so với trước chiến tranh.
Giá diesel tăng cao cũng gây sức ép lên chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump. Washington từng yêu cầu Ukraine hạn chế tấn công các cơ sở diesel của Nga, đồng thời thúc giục châu Âu sử dụng kho dự trữ khẩn cấp.
Ông Trump trước đó cảnh báo có thể cấm xuất khẩu diesel của Mỹ nếu châu Âu không giải phóng nguồn dự trữ. Tuy nhiên, ngày 2/10, ông cho biết Washington sẽ không áp dụng biện pháp này.
Sau tuyên bố của G7, Trump viết trên mạng xã hội Truth Social rằng châu Âu đã đồng ý giải phóng một lượng lớn diesel dự trữ và quá trình này sẽ bắt đầu ngay lập tức. Truyền thông Mỹ đưa tin Nhà Trắng cũng đang chuẩn bị một sắc lệnh nhằm ứng phó với giá diesel cao kỷ lục tại Mỹ.
Giá diesel tăng không chỉ ảnh hưởng đến người tiêu dùng mà còn tác động trực tiếp tới sản xuất và vận tải. Nhiên liệu này được sử dụng cho xe tải, tàu hàng, máy kéo, máy gặt, thiết bị xây dựng và khai khoáng. Do đó, chi phí diesel cao có thể đẩy giá thực phẩm, vật liệu xây dựng và nhiều hàng hóa khác tăng theo.
Frederic Schneider, nghiên cứu viên tại Hội đồng Các vấn đề Toàn cầu Trung Đông, cho rằng nông dân đang chịu tác động kép khi giá diesel và phân bón cùng tăng. Nếu kéo dài, cú sốc giá diesel có thể làm gia tăng lạm phát, đồng thời thu hẹp lợi nhuận của các ngành vận tải và nông nghiệp.
Vì vậy, việc G7 tung dầu và diesel dự trữ có thể giúp giảm áp lực thị trường trong ngắn hạn, nhưng để giá năng lượng ổn định trở lại, các nước vẫn cần giải quyết những gián đoạn nguồn cung bắt nguồn từ các cuộc xung đột hiện nay.
