Vốn nổi tiếng là vùng trồng mận tam hoa của tỉnh Lào Cai, giờ đây Bắc Hà có thêm đặc sản trứ danh nữa là chè hữu cơ khai thác từ rừng chè cổ thụ phân tán rải rác ở nhiều xã, nhưng tập trung nhất ở 3 xã Hoàng Thu Phố, Bản Liền, Tả Củ Tỷ, tuổi chè từ 100-200 năm.
Nằm ở độ cao trên 1.800m so với mực nước biển, khí hậu ở xã Hoàng Thu Phố gần giống với Sa Pa, thời tiết quanh năm mát mẻ, những ngày mưa lạnh, sương mù dày đặc chẳng rõ mặt người. Bởi chất đất, khí hậu phù hợp, những cây chè tuyết Shan cổ thụ ở đây có vỏ xù xì, đường kính lớn, rêu phong tạo thành quần thể chè Shan tuyết cổ thụ hàng trăm tuổi.
Cây chè Shan thân gỗ, cao 6-10m, cành thưa, lá to dài, nhiều răng cưa sâu đều, đầu lá nhọn, búp to, có nhiều long tơ trắng mịn như tuyết nên được gọi là chè Shan tuyết.
Tháng 9/2023, quần thể 105 cây chè Shan tuyết cổ thụ tại thôn Chồ Chải, xã Hoàng Thu Phố, huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai được công nhận là Cây Di sản Việt Nam
Những gốc chè cổ thụ đã sống qua nhiều thế hệ, được đồng bào dân tộc Mông nơi đây bảo vệ, giữ gìn như báu vật
Cùng với việc cải tạo những gốc chè cổ thụ, chính quyền xã còn hỗ trợ, vận động bà con mở rộng nhân giống trồng chè Shan tuyết, tạo nguồn thu ổn định, cải thiện đời sống.
Cây chè có tuổi đời hơn 100 năm ở thôn Chồ Chải xã Hoàng Thu Phố
Là giống chè mọc tự nhiên, được chăm sóc hoàn toàn hữu cơ, chè Shan tuyết đã và đang trở thành đặc sản mang lại nguồn thu cho nhiều hộ dân tại địa phương nên bà con luôn ý thức việc thu hái và chăm sóc đúng cách, không được chặt bỏ hoặc tác động làm ảnh hưởng đến diện tích vùng chè.
Những cô gái dân tộc Mông nơi đây đang “chinh phục” những cây chè cổ thụ để thu hái búp tươi.
Xã Hoàng Thu Phố hiện còn giữ được gần 10 ha chè Shan tuyết cổ thụ, với vài nghìn cây, phân bố rải rác ở các thôn: Sỉn Chồ 1, 2; Hóa Séo Chải; Bản Pấy 1; Hoàng Hạ 1, 2.
Những gốc to hơn vòng tay người ôm trông giống như rừng gỗ lớn, búp lá xanh mơn mởn
Với việc được công nhận là cây Di sản Việt Nam, Quần thể 105 cây chè Shan tuyết tại thôn Chồ Chải, xã Hoàng Thu Phố góp phần giữ gìn và phát huy gắn với phát du lịch vùng Cao Hoàng Thu Phố nói riêng và miền Cao nguyên trắng Bắc Hà
Tháng 9/2023, quần thể 105 cây chè Shan tuyết cổ thụ tại thôn Chồ Chải, xã Hoàng Thu Phố được công nhận là Cây Di sản Việt Nam.
Xã Hoàng Thu Phố hiện có gần 10ha chè Shan tuyết cổ thụ với gần 2.400 cây, phân tán chủ yếu ở các thôn Sỉn Chồ 1, Sỉn Chồ 2 và còn có ở các thôn Hóa Séo Chải, Bản Pấy 1, Hoàng Hạ 1, Hoàng Hạ 2. Những gốc chè cổ thụ đã sống qua nhiều thế hệ, được đồng bào dân tộc Mông bảo vệ, giữ gìn như báu vật.
Người dân ở Hoàng Thu Phố không rõ cây chè Shan tuyết có từ bao giờ, họ chỉ biết từ khi còn nhỏ đã được nghe kể lại “sự tích” về cây chè Shan. Trong đó có chuyện người dân nơi đây phát hiện ra búp chè non là phương thuốc quý, xua tan mệt mỏi sau những giờ lao động vất vả.
Sau này, nhận thấy cây chè Shan tuyết không chỉ có giá trị kinh tế cao, mà còn có giá trị về văn hóa, du lịch, người dân và chính quyền xã Hoàng Thu Phố đã có nhiều biện pháp để bảo tồn chè cổ thụ. Cùng với việc cải tạo những gốc chè cổ thụ, chính quyền xã còn hỗ trợ, vận động bà con mở rộng nhân giống trồng chè Shan tuyết, tạo nguồn thu ổn định, cải thiện đời sống.
Hoàng Thu Phố có nguồn thu khá ổn định từ lá chè mang lại, góp phần nâng cao đời sống cho người dân nơi đây. Cùng với xu hướng trở về với thiên nhiên, phát triển bển vững, rừng chè cổ thụ này giờ đây đã trở thành điểm du lịch nổi tiếng của du khách trong và ngoài nước khi khám phá Bắc Hà, Lào Cai.
Do chất đất, khí hậu ưu ái cây chè và người dân nơi đây nên chè Shan tuyết ở Hoàng Thu Phố rất đặc biệt, nước pha có màu xanh đậm thơm ngọt.
Bài và ảnh: An Thành Đạt