Tại Lễ tưởng niệm, các đại biểu và nhân dân cùng ôn lại thân thế, sự nghiệp và những đóng góp của Anh hùng dân tộc, Danh nhân văn hóa thế giới Nguyễn Trãi.
Trong diễn văn tưởng nhớ, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hải Phòng Nguyễn Minh Hùng cho biết, Nguyễn Trãi hiệu là Ức Trai, sinh năm Canh Thân (1380) tại kinh thành Thăng Long. Thân phụ ông là Nguyễn Phi Khanh, nguyên quán ở làng Chi Ngại (nay thuộc phường Trần Hưng Đạo, thành phố Hải Phòng), sau dời đến làng Nhị Khê (nay thuộc thành phố Hà Nội); thân mẫu ông là Trần Thị Thái - con gái của quan Tư đồ Trần Nguyên Đán.
Tuổi thơ, Nguyễn Trãi sống cùng ông ngoại tại Thăng Long và Côn Sơn. Sau khi ông ngoại qua đời, ông trở về Nhị Khê sống cùng cha. Được ông ngoại và cha trực tiếp dạy dỗ, rèn luyện, Nguyễn Trãi sớm bộc lộ tài năng, đức độ và chí lớn. Năm 1400, khi mới 20 tuổi, ông thi đỗ Thái học sinh và sau đó được bổ nhiệm giữ chức Ngự sử đài chánh chưởng dưới triều nhà Hồ.
Năm 1407, trong cuộc kháng chiến chống quân Minh xâm lược, Nguyễn Trãi đến Lam Sơn tụ nghĩa, dâng Bình Ngô sách, dốc tâm huyết và một lòng giúp Lê Lợi lãnh đạo thành công cuộc kháng chiến chống quân xâm lược, giải phóng đất nước ở thế kỷ XV. Kháng chiến thắng lợi, Nguyễn Trãi viết Bình Ngô đại cáo có ý nghĩa như một bản tuyên ngôn độc lập, áng thiên cổ hùng văn tổng kết cuộc kháng chiến vĩ đại của dân tộc, khẳng định chủ quyền, nền văn hiến lâu đời và ý chí tự cường bất khuất của quốc gia Đại Việt.
Đất nước hòa bình, ông tiếp tục góp sức xây dựng nền chính trị, văn hóa, xã hội dưới triều Lê, góp phần củng cố nền độc lập, xây dựng quốc gia Đại Việt vững mạnh.
Không chỉ là một nhà quân sự, nhà chính trị tài ba, Nguyễn Trãi còn là nhà văn hóa kiệt xuất, người có công lớn đối với sự phát triển của văn học chữ Nôm, với “Quốc âm thi tập” là tập thơ Nôm sớm nhất còn lưu giữ được, một nhà tư tưởng lớn với triết lý nhân nghĩa xuyên suốt. Ông để lại cho hậu thế nhiều tác phẩm có giá trị như Quân trung từ mệnh tập, Bình Ngô đại cáo, Ức Trai thi tập, Quốc âm thi tập, Dư địa chí… Tư tưởng nhân nghĩa của ông gắn liền với nhân dân. Đối với Nguyễn Trãi, "yên dân" là cái gốc của mọi thắng lợi và nước muốn mạnh thì phải lấy dân làm gốc; ông từng đúc kết bài học "lật thuyền mới biết dân như nước". Tư tưởng ấy cho đến hôm nay vẫn vẹn nguyên giá trị, là bài học sâu sắc cho các thế hệ mai sau trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Nhân dịp kỷ niệm 600 năm ngày sinh Nguyễn Trãi (1380 - 1980), Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO) đã vinh danh ông là Danh nhân văn hóa thế giới và cùng Việt Nam tổ chức kỷ niệm danh nhân.
Di tích Côn Sơn đã gắn liền với Nguyễn Trãi, với hình ảnh vầng Sao Khuê lấp lánh trong lịch sử dân tộc. Không chỉ là mảnh đất lưu giữ những dấu ấn tuổi thơ của Nguyễn Trãi mà còn là nơi ông dựng nhà, mài mực viết nhiều tác phẩm có giá trị về sử học, văn học, triết học, quân sự, ngoại giao, để lại những di sản quý báu cho hậu thế. Côn Sơn cũng là nơi ông chọn về trí sĩ, được giao trông coi chùa Tư Phúc và góp sức tu bổ, mở rộng quy mô, đưa ngôi chùa trở thành đại danh lam thắng cảnh. Đền thờ Nguyễn Trãi - Ức Trai linh từ thuộc di tích Côn Sơn đã trở thành điểm đến của người dân cả nước để tưởng nhớ, tôn vinh Ức Trai và khắc sâu đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”. Nơi đây, mỗi độ xuân về, thu đến, có hàng chục vạn lượt du khách về tham quan, chiêm bái, tưởng nhớ và tri ân các bậc tiền nhân.
Tư tưởng và những giá trị trường tồn của chốn tổ Phật giáo Trúc Lâm tại chùa Côn Sơn và Danh nhân văn hóa Nguyễn Trãi nơi đây góp phần quan trọng để Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa thế giới ngày 12/7/2025.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Hải Phòng Nguyễn Minh Hùng nhấn mạnh, tư tưởng “yên dân”, lấy dân làm gốc của Nguyễn Trãi càng có ý nghĩa sâu sắc trong bối cảnh toàn Đảng, toàn dân ta đang ra sức thi đua thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng. Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Hải Phòng nỗ lực thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ thành phố lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030, xây dựng chính quyền địa phương hai cấp gần dân, sát dân, phục vụ nhân dân.
Thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, mỗi cấp ủy, chính quyền, cơ quan, đơn vị và mỗi người dân thành phố tiếp tục làm tốt công tác bảo tồn, phát huy giá trị Di sản thế giới Côn Sơn, Kiếp Bạc; đẩy mạnh giáo dục truyền thống lịch sử, văn hóa, nhất là cho thế hệ trẻ. Qua đó, tư tưởng nhân nghĩa, thân dân và nhân cách cao đẹp của Nguyễn Trãi tiếp tục được thấm sâu vào đời sống, góp phần xây dựng thành phố phát triển nhanh, bền vững.
