Theo sử sách ghi lại, vào thế kỷ XV, dưới thời vua Lê Thánh Tông có công chúa nước Lào phiên âm tiếng Việt là Nhồi Hoa đã theo lệnh vua cha đem hàng trăm con voi sang và giúp huấn luyện đàn voi cho Đại Việt đánh giặc ngoại xâm. Sau khi hoàn thành sứ mệnh, trên đường trở về không may công chúa Nhồi Hoa lâm bệnh và qua đời tại khu vực đồi Đền. Ghi nhận công lao to lớn của công chúa, vua Lê Thánh Tông đã cho xây dựng khu lăng mộ và lập đền thờ công chúa ngay tại đó. Đền được xây dựng vào thời Hậu Lê. Tại đền còn lưu giữ nhiều hiện vật là các sắc phong, đồ thờ thời Nguyễn. Di tích trở thành địa danh văn hóa, tâm linh của nhân dân trong vùng và đã được công nhận là Di tích lịch sử cấp tỉnh vào năm 2007.
Hàng năm nhân dân trong vùng tổ chức lễ hội truyền thống vào ngày 3/3 âm lịch với những hoạt động tế lễ, sinh hoạt văn hóa nghệ thuật truyền thống đặc trưng các dân tộc Việt - Lào.
Phát biểu tại lễ khai mạc, bà Khamphao Ernthavanh, Đại sứ đặc mệnh toàn quyền nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào tại Việt Nam thay mặt Đảng, Nhà nước và nhân dân Lào bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc tới chính quyền tỉnh Ninh Bình, đặc biệt là nhân dân phường Tây Hoa Lư đã gìn giữ, bảo tồn và tổ chức lễ tưởng niệm hằng năm, giúp nơi đây trở thành một địa điểm linh thiêng gắn bó lâu dài với địa phương. Lào hoàn toàn ủng hộ đề xuất của tỉnh Ninh Bình về việc công nhận Đền thờ Công chúa Nhồi Hoa là di tích cấp quốc gia và xây dựng thành khu văn hóa du lịch Việt - Lào.
Đây sẽ là biểu tượng cho mối quan hệ đoàn kết, gắn bó, góp phần thu hút du khách và tăng cường hơn nữa mối quan hệ hữu nghị vĩ đại, đoàn kết đặc biệt, hợp tác toàn diện và gắn kết chiến lược giữa hai Đảng, hai Nhà nước và nhân dân hai nước Lào - Việt Nam. Trong thời gian tới, Đại sứ quán Lào tại Việt Nam sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ hơn nữa với tỉnh Ninh Bình để thúc đẩy các thủ tục công nhận Đền thờ Công chúa Nhồi Hoa là di tích quốc gia của Việt Nam.
Thay mặt UBND tỉnh Ninh Bình, ông Đặng Thanh Sơn, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Ninh Bình khẳng định: Việc tổ chức Lễ hội truyền thống Đền thờ Công chúa Nhồi Hoa năm 2026 thể hiện rõ trách nhiệm của tỉnh Ninh Bình trong việc bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hóa dân tộc. Lễ hội không chỉ làm sâu sắc thêm những giá trị lịch sử của di tích mà còn là nhịp cầu thắt chặt tình hữu nghị vĩ đại, đoàn kết đặc biệt giữa hai quốc gia Việt Nam - Lào.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh ghi nhận và biểu dương sự nỗ lực, tinh thần trách nhiệm, đoàn kết, sáng tạo của cấp ủy, chính quyền địa phương và Nhân dân phường Tây Hoa Lư trong việc gìn giữ, bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hóa trên địa bàn. Những giá trị tốt đẹp của di tích và Lễ hội hôm nay sẽ tiếp tục được gìn giữ, lan tỏa, góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, đồng thời vun đắp tình hữu nghị Việt Nam - Lào mãi mãi xanh tươi, đời đời bền vững. Trong thời gian tới, tỉnh Ninh Bình cam kết tiếp tục chỉ đạo sâu sát công tác bảo tồn, tôn tạo di tích Đền thờ Công chúa Nhồi Hoa, hướng tới mục tiêu phát triển du lịch văn hóa, tâm linh bền vững.
Lễ hội diễn ra với nhiều hoạt động ý nghĩa như: Lễ rước kiệu cung nghinh bài vị Đức Thánh Quý Minh Đại Vương từ đền Hạ lên đền Thượng; tế lễ cổ truyền; chương trình văn nghệ truyền thống đặc sắc hai nước Việt - Lào…
