Ngày 17/2 (tức mồng 8 Tết Giáp Thìn), tại sân vận động xã Phong Phú, huyện Tân Lạc, tỉnh Hòa Bình diễn ra Lễ hội Khai hạ dân tộc Mường năm 2024. Lễ hội năm nay được tổ chức quy mô cấp tỉnh với nhiều hoạt động văn hóa nghệ thuật, thể thao, trò chơi dân gian, ẩm thực... thu hút đông đảo du khách tham dự.
Lễ hội Khai Hạ dân tộc Mường ở Hòa Bình thường được tổ chức vào tháng Giêng Âm lịch hàng năm tại 4 vùng Mường (Bi, Vang, Thàng, Động). Lễ hội mang ý nghĩa tôn kính các vị thần linh, tưởng nhớ những người đã có công lập đất, lập mường và cầu mong vạn vật phát triển thuận lợi, mùa màng bội thu, cuộc sống ấm no, hạnh phúc.
Lễ hội Khai hạ Mường Vang (Lạc Sơn) tổ chức vào ngày mùng 4 tháng Giêng theo lịch Mường Vang tại Miếu Áng Ka và một số địa điểm khác; lễ hội Khai hạ Mường Thàng (Cao Phong) được tổ chức vào ngày mùng 6 tháng Giêng theo lịch Mường Thàng tại Miếu Cả; lễ hội Khai hạ Mường Động (Kim Bôi) được tổ chức ngày mùng 3 tháng 5 âm lịch tức ngày mùng 4 tháng tư theo lịch Mường Động tại Miếu Mường Chanh.
Ở vùng Mường Bi, huyện Tân Lạc, lễ hội Khai Hạ là dịp là dịp để bà con cầu mong một năm mới mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, cuộc sống ấm no. Lễ hội còn được gọi là lễ xuống đồng, lễ mở cửa rừng, lễ hội dân gian truyền thống lớn nhất của người Mường Hòa Bình, gắn liền với nền nông nghiệp lúa nước, mang nhiều dấu ấn của văn minh của người Việt cổ.
Năm 2022, Lễ hội Khai Hạ dân tộc Mường tỉnh Hòa Bình đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia. Lễ hội mang ý nghĩa tôn kính các vị thần linh, tưởng nhớ những người đã có công lập đất, lập mường và cầu mong vạn vật phát triển thuận lợi, mùa màng bội thu, cuộc sống ấm no, hạnh phúc…
Trải qua những thăng trầm, biến thiên của lịch sử, lễ hội đã đi sâu vào tâm thức của cộng đồng người Mường. Lễ hội Khai Hạ ở mỗi vùng Mường diễn ra vào thời gian và địa điểm khác nhau. Mỗi địa điểm diễn ra lễ hội đều gắn liền với lịch sử của các vị thần là người có công lập đất, lập Mường.
Lễ hội có nhiều hoạt động ấn tượng: Phần lễ tổ chức nghi lễ cúng thổ công, thổ địa, nghi lễ thờ cúng Thành Hoàng và rước kiệu Quốc Mẫu Hoàng Bà cùng chương trình nghệ thuật đặc sắc chào mừng lễ khai mạc với màn trình tấu chiêng Mường của hơn 500 nghệ nhân.
Phần hội với chương trình nghệ thuật đặc sắc với nhiều hoạt động văn hóa như: Thi trình diễn trang phục dân tộc Mường; thi đấu các môn thể thao dân tộc như bắn nỏ, kéo co, đẩy gậy; thi đan lát truyền thống, các trò chơi dân gian đi cà kheo, ném còn, đẩy gậy…
Lễ hội Khai Hạ dân tộc Mường tỉnh Hòa Bình là hoạt động triển khai Đề án bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc Mường và nền "Văn hóa Hòa Bình” giai đoạn 2023 – 2030 trên địa bàn tỉnh Hòa Bình. Đây là Đề án nhằm giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, quảng bá nét đẹp văn hoá truyền thống để phát triển du lịch, tạo đà phát triển kinh tế - xã hội của địa phương ngày càng vững mạnh.
Hoàng Tâm