Đây là Di sản Văn hóa phi vật thể quốc gia mang đậm tín ngưỡng của người dân miền biển được tổ chức vào dịp kỷ niệm Ngày mất của Chiêu Trưng Đại vương Lê Khôi.
Lê Khôi sinh ra ở xã Lam Sơn, Thụy Nguyên (Thanh Hóa), là con thứ của vua Lê Thái Tổ. Ông tham gia nghĩa quân Lam Sơn đánh đuổi quân Minh xâm lược đầu thế kỷ XV. Ông làm quan trải qua ba đời vua là Thái Tổ, Thái Tông và Nhân Tông với nhiều đóng góp to lớn trong xây dựng và bảo vệ vương triều nhà Lê. Năm 1446, Lê Khôi phụng mệnh của vua Nhân Tông cầm quân đi đánh Chiêm Thành. Trên đường trở về, ông bị bệnh nặng và qua đời ở chân núi Long Ngâm, xã Đỉnh Bàn, huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh. Nhà vua cho lập đền thờ. Nhân dân địa phương thương tiếc và kính trọng ông, hàng năm đều tổ chức Lễ hội đền Chiêu Trưng vào ngày giỗ của ông.
Sáng 19/6, hàng nghìn lượt người dân và du khách đã đổ về đây để chiêm ngưỡng nghi lễ rước linh vị bằng đường thủy, đường bộ. Tại các xã của huyện Thạch Hà như Đỉnh Bàn, Thạch Hải, Thạch Khê, người dân thành lập các ban nghi lễ rước linh vị với nghi lễ đặc biệt vòng qua núi Nam Giới đến đền Lê Khôi. Tại huyện Lộc Hà, người dân xã Mai Phụ, Thạch Kim, Thạch Bằng rước linh vị bằng kiệu, lọng với hàng trăm chiếc thuyền, cờ hoa được hóa trang thành những binh đoàn hướng về đền Lê Khôi.
Chiều cùng ngày, sau phần rước linh vị về đền chính, lãnh đạo hai huyện Thạch Hà và Lộc Hà tổ chức nghi lễ tôn nghiêm tại đền thờ để báo công với Chiêu Trưng Đại vương Lê Khôi và cầu cho nhân dân trong vùng có cuộc sống ấm no, thời tiết mưa thuận gió hòa, người dân vùng biển đi khơi, vào lộng an toàn...
Lễ kỷ niệm lần thứ 577 năm Ngày mất Chiêu Trưng Đại vương Lê Khôi (1446 - 2023) nhằm tưởng nhớ công lao to lớn của vị tướng tài ba của dân tộc. Thông qua lễ hội để tuyên truyền, giáo dục về tinh thần yêu nước, truyền thống đấu tranh chống giặc ngoại xâm, bảo vệ Tổ quốc của nhân dân ta; góp phần duy trì lễ hội truyền thống của địa phương, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa. Trong thời gian này, tại hai huyện Thạch Hà, Lộc Hà, các giải bóng chuyền, bóng đá, lễ hội đua thuyền trên Cửa Sót đã diễn ra... cùng nhiều hoạt động văn hóa, văn nghệ, tạo sự đoàn kết trong quần chúng nhân dân.
Ông Nguyễn Bá Hà, Phó Chủ tịch UBND huyện Thạch Hà nhấn mạnh, lễ hội cùng là cơ hội để địa phương quảng bá, xúc tiến du lịch. Huyện gắn du lịch Khu di tích đền Lê Khôi, Khu du lịch sinh thái Quỳnh Viên và bãi tắm Thạch Hải, tạo chuỗi sản phẩm du lịch chất lượng cao, với quy mô không gian du lịch mở, đa dạng hóa các loại hình dịch vụ.
Huyện Lộc Hà đã tập trung đầu tư phát triển du lịch vùng biển kết nối khu biệt thự nghỉ dưỡng cao cấp Vinpearl Cửa Sót với biển Lộc Hà và đền Lê Khôi, tạo nên một không gian du lịch thu hút đông đảo du khách.
