Danh nhân Ngô Thì Nhậm (1746–1803) gắn liền với những biến động sâu sắc của lịch sử dân tộc cuối thế kỷ XVIII. Sinh trưởng trong một gia đình có truyền thống học vấn, được giáo dưỡng bởi những người đi trước và sớm bộc lộ tư chất thông minh, ông đã đạt được những thành tựu đáng kể trên con đường khoa cử, trước tác và hoạt động chính trị. Ông còn có dấu ấn gắn bó sâu sắc với Quốc Tử Giám dưới triều Tây Sơn, được thể hiện qua tác phẩm Thái học môn lâu phú, cùng những tư tưởng sâu sắc về giáo dục và dùng người.
Chương trình hội thảo gồm 3 phần: lễ dâng hương, trình bày tham luận và bế mạc hội thảo. Ban Tổ chức đã nhận được 27 bài tham luận của các nhà khoa học, nhà nghiên cứu, đại diện các cơ quan nghiên cứu, cơ sở giáo dục, cơ quan quản lý di tích và hậu duệ dòng họ Ngô Thì. Các tham luận tập trung vào ba nhóm vấn đề: quê hương, gia đình và truyền thống khoa bảng của dòng họ Ngô Thì làng Tả Thanh Oai; thân thế, sự nghiệp, đóng góp của Ngô Thì Nhậm và các danh nhân dòng họ, cùng mối liên hệ với Văn Miếu - Quốc Tử Giám; công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa của dòng họ Ngô Thì từ di tích, trước tác đến giáo dục truyền thống cho các thế hệ hôm nay.
Trình bày báo cáo đề dẫn, Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám, TS. Lê Xuân Kiêu nhấn mạnh, việc nghiên cứu Ngô Thì Nhậm không nên chỉ dừng lại ở sự ngưỡng mộ tài năng mà cần nhìn nhận từ nhiều chiều cạnh, với cách tiếp cận khách quan, thận trọng và khoa học. Những vấn đề đặt ra từ cuộc đời ông, như mối quan hệ giữa tri thức và trách nhiệm, giữa tài năng cá nhân và lợi ích chung, vẫn còn nguyên ý nghĩa đối với việc xây dựng con người, phát triển giáo dục và sử dụng nhân tài hôm nay.
TS. Lê Xuân Kiêu mong muốn hội thảo không chỉ góp phần bổ sung tư liệu, làm sáng tỏ thân thế, sự nghiệp của Ngô Thì Nhậm và các danh nhân dòng họ Ngô Thì, mà còn góp phần bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa, giáo dục của dân tộc trong đời sống đương đại.
Tại hội thảo, các đại biểu tập trung thảo luận ba nội dung trọng tâm: làm rõ hơn thân thế, sự nghiệp và tầm vóc lịch sử của Ngô Thì Nhậm trong bối cảnh cuối thế kỷ XVIII; nhận diện những giá trị tiêu biểu của truyền thống hiếu học, khoa bảng dòng họ Ngô Thì và mối liên hệ với Văn Miếu - Quốc Tử Giám; đề xuất giải pháp bảo tồn, phát huy giá trị di sản gắn với nghiên cứu, kiểm kê, số hóa tư liệu, tăng cường kết nối giữa cơ quan quản lý di tích, cơ sở nghiên cứu, nhà trường, cộng đồng địa phương và hậu duệ dòng họ, đưa các giá trị lịch sử, văn hóa đến gần hơn với công chúng, nhất là thế hệ trẻ.
Dòng họ Ngô Thì làng Tả Thanh Oai là một trong những dòng họ khoa bảng tiêu biểu của Thăng Long - Hà Nội, với nhiều thế hệ nối tiếp nhau vun đắp truyền thống học vấn, trước tác và phụng sự đất nước. Hiện Văn Miếu - Quốc Tử Giám còn lưu giữ 7 bia tiến sĩ ghi danh 5 vị khoa bảng thuộc dòng họ này. Tiêu biểu là Tiến sĩ Ngô Thì Sĩ (1726 - 1780) và con trai là Tiến sĩ Ngô Thì Nhậm (1746 - 1803), một trong những trí thức tiêu biểu của Việt Nam cuối thế kỷ XVIII, từng đảm nhiệm công việc tại Quốc Tử Giám dưới triều Tây Sơn.
Hội thảo là hoạt động thiết thực hướng tới kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám, góp phần lan tỏa truyền thống hiếu học, trọng dụng nhân tài và phát huy giá trị di sản của tiền nhân trong đời sống đương đại.
