Lần đầu giới thiệu gia tài hội họa Văn Giáo tại phương Nam

Sáng 26/9, tại Bảo tàng Mỹ thuật TP Hồ Chí Minh, gia đình họa sĩ Văn Giáo phối hợp với Công ty CP Thiết kế May Living, Hội Mỹ thuật Việt Nam và Bảo tàng Mỹ thuật TP Hồ Chí Minh tổ chức triển lãm “Đất nước mùa Xuân”, nhân kỷ niệm 110 năm ngày sinh và 30 năm ngày mất của họa sĩ (1916 - 1996).

110 tác phẩm trưng bày tương ứng với 110 năm ngày sinh của ông. Cùng với các tác phẩm, triển lãm giới thiệu một tượng chân dung cố họa sĩ Văn Giáo của nhà điêu khắc Dương Đăng Cẩn và 9 tác phẩm chân dung, ký họa về ông của các họa sĩ Lê Lam, Nguyễn Sáng, Kim Bạch, Nguyễn Thụ, Phạm Xuân Thi, Trần Dần, Vi Quốc Hiệp.

Đáng chú ý, hai tác phẩm “Trên thao trường” và “Đón Bác Hồ ở đình Hồng Thái” được gia đình trao tặng Bảo tàng Mỹ thuật TP Hồ Chí Minh tại triển lãm. Theo ông Trần Minh Công, Phó Giám đốc phụ trách Bảo tàng Mỹ thuật TP Hồ Chí Minh, việc tiếp nhận hai tác phẩm là niềm vinh dự đối với bảo tàng, đồng thời thể hiện sự gắn kết giữa bảo tàng với nghệ sĩ, nhà sưu tập và gia đình nghệ sĩ trong việc lưu giữ, phát huy các giá trị nghệ thuật. Qua đó, công chúng TP Hồ Chí Minh yêu mến cố họa sĩ Văn Giáo có thêm cơ hội thưởng lãm trực tiếp tác phẩm của ông tại bảo tàng.

Để đưa 110 tác phẩm vào TP Hồ Chí Minh, gia đình đã chuẩn bị trong khoảng hai năm. Toàn bộ tranh được tháo khỏi khung, kính, bìa, đóng vào thùng chuyên dụng và vận chuyển bằng đường sắt, đường hàng không.

Đằng sau hành trình ấy là mong muốn dang dở của chính người họa sĩ. Năm 1985, cố họa sĩ Văn Giáo từng dự định đưa triển lãm “90 mùa xuân” vào TP Hồ Chí Minh nhưng chưa thực hiện được. Sau đó, ông dự định tổ chức “Đất nước mùa xuân” vào năm 2000 với ý định dâng lên Tổ quốc, nhưng qua đời năm 1996. Ba mươi năm sau ngày ông mất, mong muốn ấy được gia đình tiếp nối.

Dịp này, gia đình giới thiệu sách mỹ thuật “Văn Giáo” dày 372 trang, do Nhà xuất bản Mỹ thuật xuất bản, góp phần hệ thống hóa thêm tư liệu về hành trình sáng tác của cố họa sĩ.

Cố họa sĩ Văn Giáo có 4 năm học tại Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương. Từ cuối những năm 1930, ông xuất hiện trong đời sống mỹ thuật Hà Nội và tổ chức triển lãm cá nhân đầu tiên tại số 18 Lò Sũ, giới thiệu những tác phẩm về Hà Nội, Văn Miếu và chân dung tự họa.

“Tam quan nội Văn Miếu” (1939), hiện được lưu giữ tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, là một trong những sáng tác sớm đáng chú ý. Trong gần sáu thập kỷ sáng tác, họa sĩ Văn Giáo để lại một khối lượng tác phẩm lớn, trải rộng từ phong cảnh, di tích, đời sống con người đến cách mạng, kháng chiến và Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Bên cạnh đó, còn có thể kể đến “Phố Hàng Bè - Hà Nội” (1944), “Cẩm Phả mỏ” (1955), “Đền Voi Phục” (1957), “Đôi bờ Hiền Lương” (1957), “Hơ áo chiến sĩ” (1962), “Đất nước mùa xuân” (1963), “Đón Bác Hồ ở đình Hồng Thái” (1974), “Cầu Thê Húc” (1990) và “Cây liễu bên nhà sàn Bác Hồ” (1995).

Hình ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh là một mạch sáng tác quan trọng của cố họa sĩ Văn Giáo. Ông là một trong những họa sĩ sớm được vào Bắc Bộ Phủ để trực tiếp vẽ Bác Hồ và có khoảng 10 ngày làm việc tại đây. Những quan sát trực tiếp trở thành nguồn tư liệu cho nhiều sáng tác về Bác trong quá trình hoạt động nghệ thuật của ông.

Năm 1970, tại triển lãm “25 năm theo Đảng” - cuộc triển lãm thứ 74 của ông kể từ Cách mạng Tháng Tám, cố họa sĩ Văn Giáo đề xuất chương trình “30 năm sáng tác về Bác Hồ từ năm 1970 đến năm 2000”, cùng ý tưởng “Hồ Chí Minh, chân dung một con người”. Đề xuất này cho thấy đề tài Bác Hồ có vị trí quan trọng trong hành trình sáng tác của ông.

Với “Đất nước mùa xuân”, lần đầu tiên kể từ ngày đất nước thống nhất, một khối lượng lớn tác phẩm của cố họa sĩ Văn Giáo được giới thiệu tại phương Nam. Không chỉ đưa 110 tác phẩm trở lại với công chúng, triển lãm còn góp phần mở rộng không gian tiếp nhận đối với di sản hội họa của một họa sĩ dành gần trọn cuộc đời ghi lại đất nước, con người và thời đại bằng ngôn ngữ hội họa.

Triển lãm “Đất nước mùa xuân” diễn ra tại Bảo tàng Mỹ thuật TP Hồ Chí Minh, 97 Phó Đức Chính, phường Bến Thành, TP Hồ Chí Minh, đến ngày 6/10/2026.