Dù tốt nghiệp đại học với tấm bằng kĩ sư cơ khí loại ưu, từng được người dân phố cổ biết đến là một thợ cơ khí nức tiếng, nhưng bất ngờ rẽ hướng quay về cái nghiệp tổ tiên bao đời truyền lại; để giờ đây mỗi khi nhắc đến ông, người ta thường tấm tắc khen đôi bàn tay tài hoa tạo nên những mẫu đèn lồng bắt mắt, người có công truyền nghề tạo công ăn việc làm ổn định cho thế hệ trẻ và trên hết là người mở đường cho đèn lồng Hội An xuất khẩu sang thị trường nước ngoài. Ông được mọi người gọi với cái tên “kỹ sư lồng đèn” Phạm Văn Hà, chủ cơ sở sản xuất đèn lồng Hà Linh, trên đường Trần Nhân Tông, phường Cẩm Châu, TP Hội An, tỉnh Quảng Nam.
Yêu phố, giữ hồn cổ
Tốt nghệp đại học năm 1993 và có thời gian hơn ba năm làm cơ khí. Nhưng thời đó nghề cơ khí ở phố cổ kiếm sống khá bọt bèo, phố cổ toàn là nhà cổ nên không có nhà cửa sắt, cổng sắt. Bởi vậy, đồng lương ba cọc ba đồng không đủ nuôi thân.
 Ông Hà bên những chiếc đèn lồng nhiều chủng loại và đa màu sắc của mình. |
Trụ không nổi với nghề ban đầu mình chọn, 3 năm sau, ông quyết định từ bỏ, đi chu du khắp nơi từ Nam chí Bắc, từ học làm kinh doanh đến sửa chữa máy móc, dường như bất cứ thứ gì mần được ông cũng đều thử qua. “Tha hương cầu nghiệp” không được bao lâu thì ông quyết định trở về quê, miệt mài đi tìm cái nghề vừa phù hợp với mình vừa hái ra tiền nuôi sống gia đình. Cuối cùng, ông ngộ ra rằng: “Một nghề cho chín còn hơn chín nghề”.
Nghĩ là vậy, nhưng đến đâu, từ làng mộc đến làng gốm rồi làng đúc đồng, những làng nghề được xem là thịnh hành nhất ở địa phương thời bấy giờ với ông chẳng có chút đam mê, thích thú. Mệt mỏi đâm ra chán chường, suốt ngày ông tự giam mình trong căn nhà lợp tranh rách nát, bỏ bê cơm nước, suy nghĩ tìm hướng đi cho mình.
Thế rồi trong một lần tình cờ theo dõi đài và bất chợt nghe loáng thoáng thông tin giới thiệu về đèn lồng. Ông bật dậy rồi cười to như thể “mèo mù vớ cá rán”, lật đật nhổm dậy lục lọi trong kho nhà chứa ra chiếc đèn lồng thời thơ ấu mình từng được cha cầm tay hướng dẫn đan. “Thời gian đó tôi thất nghiệp, mất hết động lực, nhưng khi cầm trên tay chiếc đèn lồng khi xưa do chính tay mình làm, trong đầu liền nảy ra ý định sẽ nối nghiệp ông cha ngày trước. Ban đầu, tôi tận dụng những vật dụng sẵn có như nan tre tự tay dác thành rồi đi tìm những mẫu vải, lụa tơ tằm mua ngoài thị trường về dán, tạo nên những chiếc đèn lồng sơ khai do chính tay mình tạo ra và cung ứng cho các cửa hàng bán quà lưu niệm trong phố. Dần dần thấy khấm khá nên quyết định theo đuổi nghề cho đến hôm nay”, ông chia sẻ.
Cần mẫn, chịu khó tìm tòi cộng với tư duy sáng tạo, chỉ trong vòng hơn một năm bước vào nghề, từ một hộ sản xuất kinh doanh đèn lồng cá thể, ông đã dựng nên cơ sở sản xuất đèn lồng mang thương hiệu Hà Linh nổi tiếng đất Hội An. Là cơ sở sản xuất đèn lồng duy nhất tổ chức sản xuất theo dây chuyền, cơ sở sản xuất của ông là nơi cung ứng mặt hàng đèn lồng xuất khẩu đầu tiên và duy nhất ra nước ngoài, được nhiều du khách biết tới như một địa chỉ quen thuộc mỗi khi đến tham quan đô thị cổ Hội An.
Đưa thương hiệu lồng đèn phố cổ “đi tây”
Từ khi cơ sở Hà Linh được bạn bè quốc tế biết đến, với đội ngũ nghệ nhân làm lồng đèn của ông Hà cũng ngày một cứng cáp, mẫu mã cũng ngày càng phong phú, tinh xảo.
 Cơ sở của ông Hà là nơi khách du lịch được tự tay làm nên những chiếc lồng đèn. |
Theo ông Hà, ban đầu cơ sở của ông chỉ giải quyết từ 5 đến 7 lao động, tất cả đều là những người “gạo cội” trong nghề. Đến nay, số lượng thợ tăng dần và cơ sở của ông mỗi ngày có trên 50 công nhân, ai cũng chắc tay nghề, có thể đảm nhiệm tất cả các khâu từ dác nan, đan khung đèn đến việc trang trí hoa văn cho bắt mắt, sinh động.
Anh Nguyễn Thế Phương, một nghệ nhân cho biết: “Tất cả tụi tôi ở đây đều được ông Hà cầm tay chỉ việc. Đa phần những người thợ ở đây khi đến với nghề đều là những công nhân làm thuê chứ không ai có nghề ngỗng gì. Ai mới vào ông cũng hướng dẫn tận tình, nhiều lúc thấy ông Hà bỏ bữa, tối thức khuya tranh thủ truyền dạy để tụi tôi sớm thành thạo mà thấy thương ông lắm. Nếu không có ông thì chắc giờ tôi đang lông nhông ngoài đường cũng chừng”.
Không chỉ đào tạo nghề, giúp bà con nơi đây có công ăn việc làm ổn định với thu nhập dao động trong khoảng 3 - 4 triệu đồng/tháng, ông Hà còn là người tiên phong trong việc đưa sản phẩm đèn lồng “bay” sang trời Tây. Đến nay, sản phẩm đèn lồng Hội An đã có mặt ở nhiều nước trên thế giới, thị trường lớn nhất ở châu Âu. Mỗi năm cơ sở sản xuất đèn lồng của ông cho xuất xưởng khoảng 20.000 chiếc và sắp tới con số đó sẽ còn tăng lên nhiều khi cơ sở sản xuất đèn lồng Hà Linh được nhiều nước châu Á và châu Mỹ biết tới. Ngoài ra, cơ sở của ông mỗi ngày còn đón từ 80 đến 100 du khách đến tham quan. Đến đây, du khách sẽ được hòa mình, trở thành những người thợ dán đèn lồng “tập sự”, tự tay dán nên những chiếc đèn lồng nhỏ xinh, vẽ nên những họa tiết do mình sáng tạo và được lưu giữ sản phẩm do chính mình làm ra. “Thật thú vị. Đây là lần đầu tiên tôi được tận tay dán nên một chiếc đèn nhỏ xinh thế này. Thật tuyệt. Và chủ cơ sở này cũng thật sự vui tính, hướng dẫn cho tôi rất nhiệt tình”, anh I Van, một du khách đến từ Italia, vui vẻ nói.
Nhìn về cơ ngơi đang ngày một ăn nên làm ra cùng những bước tiến mạnh mẽ trong việc quảng bá sản phẩm rất đặc trưng của văn hóa Hội An, ông Hà cho hay: “Tôi chỉ là cầu nối giúp đèn lồng Hội An đến được với bạn bè quốc tế thôi mà. Khi du khách rời Hội An cũng nhớ về đèn lồng Hội An, một vật thể văn hóa có từ hàng trăm năm qua mà người dân phố cổ vẫn gìn giữ, bảo tồn cho đến hôm nay là vui lắm rồi”.
Bài và ảnh:Dương Văn Út – Nguyễn Thanh Ba
