Quản trị AI gắn với an toàn dữ liệu và kiểm soát rủi ro
Chất vấn về quản lý, phát triển AI, đại biểu Ma Thị Thúy (Tuyên Quang) cho rằng, công nghệ này mở ra cơ hội lớn cho phát triển kinh tế và quản trị quốc gia, nhưng cũng đặt ra những vấn đề về an toàn dữ liệu, quyền riêng tư, độ tin cậy của thông tin, trách nhiệm pháp lý và nguy cơ bất bình đẳng trong tiếp cận công nghệ.
Đề nghị Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ cho biết cơ chế quản trị AI để vừa khuyến khích đổi mới sáng tạo, vừa kiểm soát rủi ro, đại biểu Ma Thị Thúy cũng yêu cầu làm rõ giải pháp bảo đảm người cao tuổi, người khuyết tật và các nhóm yếu thế không bị bỏ lại phía sau trong quá trình chuyển đổi số.
Trả lời đại biểu, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết Luật Trí tuệ nhân tạo đã được ban hành, trong đó đặc biệt chú trọng an toàn dữ liệu và kiểm soát rủi ro. Việc khai thác, sử dụng dữ liệu trong các hệ thống AI phải tuân thủ quy định pháp luật, bảo đảm an toàn thông tin; dữ liệu đưa lên các nền tảng AI cần được kiểm soát phù hợp với tính chất và mức độ nhạy cảm.
Trong quá trình xây dựng pháp luật về AI và các quy định hướng dẫn, Bộ Khoa học và Công nghệ quan tâm đến việc phân loại, đánh giá mức độ rủi ro, xây dựng khung đạo đức AI và hướng dẫn các tổ chức, doanh nghiệp, nhà phát triển trong quá trình nghiên cứu, ứng dụng công nghệ này.
Theo Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ, cần giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa bảo vệ dữ liệu, bảo đảm an toàn và thúc đẩy phát triển công nghệ. Việc ứng dụng AI có thể mang lại nhiều cơ hội cho tổ chức, doanh nghiệp, nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu kiểm soát dữ liệu và những rủi ro phát sinh trong quá trình khai thác, sử dụng.
Đối với khả năng tiếp cận AI và công nghệ số của người cao tuổi, người khuyết tật và các nhóm yếu thế, theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, cần tập trung bảo đảm ba điều kiện cơ bản. Trước hết là hạ tầng kết nối, đưa sóng viễn thông và đường truyền Internet đến người dân, đặc biệt tại khu vực vùng sâu, vùng xa.
Cùng với đó là tạo điều kiện để người dân có thiết bị phù hợp phục vụ truy cập, sử dụng dịch vụ số. Bên cạnh hạ tầng và thiết bị, cần hướng dẫn, phổ cập kiến thức, nâng cao kỹ năng số để người dân có khả năng tiếp cận và sử dụng công nghệ.
Dẫn việc triển khai "Bình dân học vụ số" như một hình thức phổ cập kiến thức, kỹ năng số, góp phần tạo sự lan tỏa trong cộng đồng, Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhấn mạnh: “Việc bảo đảm hạ tầng kết nối, thiết bị và kỹ năng sử dụng công nghệ là những điều kiện quan trọng để người cao tuổi, người khuyết tật và các nhóm yếu thế có thể tham gia, thụ hưởng những thành quả của chuyển đổi số”.
Làm chủ công nghệ lõi từ từng công đoạn
Trả lời chất vấn của đại biểu về năng lực làm chủ công nghệ lõi, nhất là công nghệ vật liệu, thiết bị bay không người lái (UAV) và robot có “nhiều loại vật liệu, linh kiện, động cơ vẫn phải nhập khẩu”, yêu cầu làm rõ năng lực nghiên cứu, chế tạo những công đoạn cốt lõi, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết cần xem xét khả năng làm chủ công nghệ cụ thể ở từng công đoạn trong quá trình nghiên cứu, phát triển và sản xuất sản phẩm.
Lấy ví dụ về chip bán dẫn phục vụ công nghệ 5G, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ cho biết Việt Nam đã có khả năng thiết kế chip nhưng công đoạn chế tạo vẫn phải thực hiện ở nước ngoài. Một sản phẩm công nghệ chiến lược thường tích hợp nhiều công đoạn, liên quan đến nhiều lĩnh vực khác nhau. Việt Nam đã làm chủ được một số công đoạn nhưng chưa thể tự thực hiện toàn bộ quy trình nghiên cứu, chế tạo, đặc biệt ở những khâu đòi hỏi năng lực về vật liệu và công nghệ chế tạo.
Bộ Khoa học và Công nghệ xác định hai hướng tiếp cận. Một là tập trung vào những công nghệ có khả năng tiếp nhận, ứng dụng và triển khai ngay, tạo đóng góp trực tiếp cho phát triển kinh tế - xã hội, như tiếp nhận chuyển giao công nghệ sản xuất vaccine để tổ chức sản xuất trong nước. Hai là đầu tư nghiên cứu, phát triển những công nghệ cần quá trình dài hạn, chưa thể làm chủ trong thời gian ngắn.
Đối với UAV, đây là hệ thống tích hợp nhiều lĩnh vực, từ chip bán dẫn phục vụ thu phát tín hiệu, điều khiển đến cơ khí, công nghệ vật liệu và các công nghệ liên quan. Vì vậy, cần phân chia thành các nhóm vấn đề, xác định nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể và đặt hàng giải quyết từng công đoạn, từng thành phần công nghệ, thay vì đặt mục tiêu làm chủ toàn bộ hệ thống cùng lúc.
Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ khẳng định nghiên cứu, phát triển năng lực làm chủ các công nghệ nền tảng, trong đó có công nghệ vật liệu, là nội dung quan trọng trong định hướng triển khai nhiệm vụ khoa học và công nghệ thời gian tới.
Có dữ liệu, không yêu cầu người dân cung cấp thêm
Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân phát biểu. Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN
Về chuyển đổi số trong quản lý nhà nước, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết tiến độ xây dựng cơ sở dữ liệu còn chịu tác động bởi ba nguyên nhân, gồm: dữ liệu được hình thành, lưu trữ qua thời gian dài tại nhiều cơ quan, đơn vị; định mức chi phí xây dựng, số hóa chưa đồng nhất do tính chất, mức độ phức tạp của từng loại tài liệu; nguồn nhân lực phục vụ xây dựng và xử lý dữ liệu còn hạn chế.
Đối với tình trạng người dân phải đi lại nhiều lần giải quyết thủ tục hành chính, cán bộ cấp xã phải sử dụng nhiều phần mềm, Bộ trưởng Vũ Hải Quân chỉ ra năm nguyên nhân: phần mềm chưa kết nối, đồng bộ; quy trình, biểu mẫu chưa thống nhất; dữ liệu chưa đầy đủ; thiết bị, đường truyền và hỗ trợ kỹ thuật tại một số nơi chưa đáp ứng yêu cầu; năng lực tiếp cận, sử dụng công nghệ số của một bộ phận người dân và cán bộ cấp xã còn hạn chế.
Bộ Khoa học và Công nghệ đã khảo sát tại một số xã, địa phương, qua đó đã xác định gần 30 vấn đề cụ thể mà cán bộ cấp xã gặp phải, từ đó nghiên cứu giải pháp xử lý từng vấn đề và tổng quát hóa để áp dụng rộng rãi. Việc thí điểm hỗ trợ giải quyết các bài toán này dự kiến kết thúc vào tháng 12/2026; đầu năm 2027 bắt đầu nhân rộng. Bộ Khoa học và Công nghệ cũng tiếp tục khảo sát công việc thực tế của cán bộ cấp xã để xây dựng chương trình hướng dẫn, bồi dưỡng kiến thức và kỹ năng chuyển đổi số.
Tham gia trả lời về trách nhiệm xây dựng, kết nối dữ liệu, Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an cho biết theo Kế hoạch 02 của Ban Chỉ đạo Trung ương, đã hoàn thành kết nối 9/12 cơ sở dữ liệu trọng yếu và 80/104 cơ sở dữ liệu chuyên ngành theo Nghị quyết 11 của Chính phủ.
Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư đã kết nối với 17 bộ, ngành và 34 địa phương, phục vụ 2,77 tỷ lượt tra cứu, xác thực thông tin, ước tính tiết kiệm gần 8.500 tỷ đồng cho ngân sách nhà nước. Ứng dụng VNeID có hơn 86,4 triệu tài khoản định danh điện tử của công dân với 85 tiện ích. Từ ngày 29/5, Bộ Công an tiếp nhận vận hành Cổng dịch vụ công quốc gia, đã kết nối 16/16 bộ, ngành và 34/34 địa phương, tiếp nhận gần 35 triệu hồ sơ.
Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết, Bộ Công an đang thành lập các tổ công tác phối hợp, hỗ trợ các bộ, ngành, địa phương làm sạch dữ liệu, bảo đảm an ninh, an toàn hệ thống trước khi kết nối về Trung tâm Dữ liệu quốc gia. Dự kiến đến quý II/2027, toàn bộ hệ thống dữ liệu sẽ được hoàn thiện.
Nguyên tắc quản lý, khai thác dữ liệu được Bộ trưởng Lương Tam Quang nhấn mạnh là “khai một lần, dùng nhiều lần”; đã có dữ liệu thì không yêu cầu người dân cung cấp thêm; dữ liệu phải được chia sẻ, dùng chung, bảo đảm chính xác, toàn vẹn, bảo mật, an toàn và minh bạch.
“Với vai trò cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Bộ Công an sẽ đôn đốc, quản trị tiến độ, từng bước chuyển sang quản trị kết quả gắn với sản phẩm và hiệu quả thực tế, đồng thời bảo đảm an ninh, an toàn trong quá trình phát triển”, Bộ trưởng Lương Tam Quang nhấn mạnh.
