Áp lực chi phí và lo ngại biến động của giá dầu
Trao đổi với phóng viên báo Tin tức và Dân tộc ngày 2/3, ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính Ngân hàng (Trường Đại học Nguyễn Trãi) cho biết, tác động hiện chủ yếu qua 3 kênh: Giá năng lượng, tỷ giá, tâm lý thị trường. Tuy nhiên, trong nguy luôn có cơ, nếu doanh nghiệp chủ động thích ứng.
Theo ông Nguyễn Quang Huy, khi khu vực Trung Đông biến động, giá dầu thường tăng do lo ngại gián đoạn nguồn cung. Điều này kéo theo chi phí vận tải, logistics (khâu trung gian để đưa hàng đến tay người tiêu dùng nhanh nhất) và sản xuất gia tăng. Nếu xu hướng kéo dài, áp lực lạm phát có thể quay lại, tác động đến mặt bằng lãi suất và tiêu dùng.
Bên cạnh đó, dòng vốn quốc tế có xu hướng tìm đến tài sản an toàn khiến USD mạnh lên trong ngắn hạn. Điều này tạo áp lực nhất định lên tỷ giá ở các thị trường mới nổi.
Chuyên gia kinh tế, TS Nguyễn Minh Phong nhận định, căng thẳng giữa Israel, Mỹ và Iran thực chất đã kéo dài nhiều năm, nhưng giai đoạn này là căng thẳng nhất khi đã xảy ra xung đột vũ trang. “Nguyên nhân của cuộc xung đột đã được giới phân tích đề cập nhiều, nhưng điều đáng chú ý, những hệ lụy kinh tế mà thế giới đang bắt đầu chứng kiến rõ rệt. Trước hết, xung đột làm gia tăng căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông, khu vực có nhiều tiềm năng kinh tế và là thị trường tiêu thụ quan trọng. Khi bất ổn gia tăng, tăng trưởng kinh tế khu vực này có nguy cơ suy giảm, kéo theo ảnh hưởng đến hoạt động thương mại quốc tế, trong đó có Việt Nam”, TS Nguyễn Minh Phong chia sẻ.
Tiếp đến, Việt Nam có thể chịu tác động từ giá dầu thế giới. Trung Đông là khu vực cung ứng dầu mỏ lớn nên khi xung đột xảy ra, hoạt động khai thác, vận chuyển và logistics có thể bị gián đoạn, đẩy giá dầu tăng cao. Điều này sẽ làm gia tăng chi phí đầu vào, tạo áp lực lạm phát không chỉ đối với Việt Nam, mà còn với nhiều nền kinh tế khác.
Một trong những rủi ro đáng lo ngại nhất khi căng thẳng tại Trung Đông tiếp tục leo thang là áp lực lạm phát. TS Nguyễn Minh Phong phân tích, xung đột địa chính trị thường kéo theo sự gia tăng của giá dầu thế giới, từ chi phí vận chuyển đến giá bán nhiên liệu. Khi giá xăng dầu tăng, chi phí đầu vào của hàng loạt ngành kinh tế như sản xuất, vận tải và dịch vụ cũng leo thang, qua đó tạo sức ép lạm phát đối với nhiều nền kinh tế, trong đó có Việt Nam.
Trong bối cảnh doanh nghiệp vẫn đang đối mặt với nhiều khó khăn và mặt bằng lãi suất có xu hướng nhích lên, nếu lạm phát gia tăng, cơ quan điều hành có thể phải cân nhắc các biện pháp chính sách tiền tệ phù hợp, thậm chí điều chỉnh lãi suất. Thực tế này tác động trực tiếp đến chi phí vốn, khả năng tiếp cận tín dụng của doanh nghiệp, đồng thời làm gia tăng áp lực chi phí trong hoạt động sản xuất kinh doanh.
Đẩy mạnh tìm kiếm các thị trường thay thế
Theo ông Nguyễn Quang Huy, doanh nghiệp nên nhìn theo từng nhóm, trong đó sự linh hoạt được coi là sống còn đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Theo đó, doanh nghiệp nhập khẩu nguyên liệu có thể đối mặt chi phí tăng do giá dầu và cước vận tải quốc tế nhích lên. Còn doanh nghiệp xuất khẩu cần theo dõi sát tỷ giá và nhu cầu từ các thị trường lớn.
“Doanh nghiệp cần chủ động đàm phán điều khoản giá linh hoạt; sử dụng công cụ phòng ngừa rủi ro tỷ giá khi cần thiết; đa dạng hóa thị trường và nguồn cung để giảm phụ thuộc. Trong bối cảnh bất định, khả năng xoay chuyển chuỗi cung ứng sẽ quyết định biên lợi nhuận”, ông Nguyễn Quang Huy khuyến nghị.
Đối với những doanh nghiệp thuần nội địa, tác động không đến ngay lập tức nhưng có độ trễ. Nếu giá nhiên liệu tăng kéo theo chi phí sinh hoạt cao hơn, sức mua của người tiêu dùng có thể bị ảnh hưởng. Do vậy, doanh nghiệp bán lẻ, dịch vụ cần kiểm soát chi phí vận hành; tối ưu tồn kho; duy trì chính sách giá hợp lý, tránh tăng giá đột ngột gây phản ứng ngược. Sự ổn định và niềm tin của người tiêu dùng là yếu tố then chốt.
Theo chuyên gia này, các tập đoàn, doanh nghiệp quy mô lớn thường có lợi thế về vốn và công cụ quản trị rủi ro. Tuy nhiên, quy mô lớn cũng đồng nghĩa với mức độ phơi nhiễm cao hơn trước biến động toàn cầu. Vì vậy, các doanh nghiệp lớn cần rà soát lại cấu trúc nợ, đặc biệt nợ ngoại tệ; cân nhắc tiến độ đầu tư mới nếu dựa trên giả định giá hàng hóa thấp; duy trì dự phòng thanh khoản đủ mạnh. Lịch sử cho thấy, những doanh nghiệp lớn có hệ thống quản trị rủi ro bài bản thường không chỉ vượt qua khủng hoảng mà còn gia tăng thị phần sau biến động.
Đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME), việc giữ dòng tiền là ưu tiên Trong bối cảnh hiện nay, điều quan trọng không phải là mở rộng nhanh mà là bảo toàn dòng tiền; tránh sử dụng đòn bẩy cao; duy trì quỹ dự phòng tối thiểu 3 - 6 tháng chi phí vận hành.
Với hộ kinh doanh, tác động chủ yếu đến từ chi phí đầu vào (xăng dầu, vận chuyển) và sức mua địa phương. Giải pháp phù hợp gồm tối ưu nguồn cung gần, giảm phụ thuộc vận chuyển xa; linh hoạt điều chỉnh sản lượng theo nhu cầu thực tế; tận dụng nền tảng số để mở rộng kênh bán hàng. Trong bối cảnh bất định, sự linh hoạt vi mô đôi khi là lợi thế lớn.
Trước những biến động trên tuyến vận tải qua Biển Đỏ, khu vực đang bị ảnh hưởng vì chiến sự tại Iran, Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) dự báo giá cả các mặt hàng tiêu dùng, giá nhiên liệu, giá dầu thế giới sẽ có biến động theo chiều hướng gia tăng trong thời gian tới, gây ra tác động tiêu cực gián tiếp và đa chiều đến hoạt động sản xuất, xuất nhập khẩu của Việt Nam nói chung cũng như với khu vực Trung Đông nói riêng.
Đối với dịch vụ logistics, giá nhiên liệu tăng sẽ đẩy giá cước vận tải biển, vận tải hàng hóa đường không tiếp tục gia tăng; đồng thời, ảnh hưởng tới tuyến vận tải hàng hóa cho các nước tại vùng Vịnh.
Hiện, nhiều quốc gia khu vực Trung Đông đã hạn chế hoặc đóng cửa không phận do an ninh chiến sự, dẫn tới việc các chuyến bay vận tải và chở hàng phải chuyển hướng, kéo dài thời gian bay và gây tăng chi phí hiệu quả logistics. Việc vận chuyển qua eo biển Hormuz gần như đình trệ sau các cuộc không kích nhằm vào Iran của Mỹ và Israel.
Phía Bộ Công Thương đề nghị các Hiệp hội ngành hàng xuất nhập khẩu, Hiệp hội hoạt động trong lĩnh vực logistics theo dõi sát diễn biến tình hình, thường xuyên trao đổi với các Cơ quan quản lý Nhà nước có liên quan, thông tin cập nhật đến các hội viên để chủ động kế hoạch sản xuất, phương án tổ chức xuất nhập khẩu và vận tải hàng hóa.
Trong đó, cần đa dạng nguồn cung ứng hàng hóa cũng như tìm kiếm các thị trường khác có nguồn cầu tương tự để lựa chọn phương án thay thế, giảm thiểu ảnh hưởng khi hoạt động xuất khẩu hàng hóa sang Israel, Iran và khu vực Trung Đông gặp khó khăn, lâu dài có phương án chủ động ứng phó với sự cố tương tự trong tương lai. Bên cạn đó, khi đàm phán, ký kết các hợp đồng mua bán cần quan tâm và chú trọng tới hợp đồng (hoặc điều khoản) về logistics, vận chuyển, giao hàng và bảo hiểm, nhằm bảo vệ doanh nghiệp trước rủi ro và tổn thất khi có sự cố.
Bộ Công Thương cũng lưu ý các doanh nghiệp cần đảm bảo rằng các hợp đồng vận chuyển có điều khoản về tình huống bất khả kháng, bồi thường và phân chia chi phí khi hàng hóa gặp rủi ro; đồng thời cần mua bảo hiểm đầy đủ cho hàng hóa để phòng ngừa rủi ro và giảm tổn thất khi phát sinh sự cố tại thị trường nhập khẩu; thường xuyên, chủ động phân tích, phối hợp trao đổi thông tin với các bộ, ngành có liên quan về số liệu xuất nhập khẩu hàng hóa; tình hình biến động địa chính trị có ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất kinh doanh, xuất nhập khẩu và vận tải của doanh nghiệp Việt Nam; tình hình vận tải hàng hóa, giá cước, chi phí, phụ phí... nhằm thống nhất phương án ứng phó đối với các tình huống tương tự trong tương lai....
