Theo Euronews, hiện nay việc một sinh viên nộp bài tập làm hoàn hảo, viết tốt, cấu trúc chặt chẽ và không có lỗi là điều diễn ra ngày càng thường xuyên tại các trường đại học và trung tâm giáo dục. Tuy nhiên, sự nghi ngờ lại nảy sinh. Liệu học sinh, sinh viên tự làm bài hay đó là sản phẩm của AI? Sự xuất hiện của các công cụ như ChatGPT đã thay đổi triệt để cách sinh viên học tập và từ đó đang làm thay đổi cách thức đánh giá họ.
Thay vì chỉ là xu hướng nhất thời, AI đã trở thành một phần của cuộc sống học thuật hàng ngày. Theo một báo cáo gần đây của Quỹ CYD, 89% sinh viên đại học Tây Ban Nha sử dụng các công cụ AI trong học tập. Hầu hết họ sử dụng nó thường xuyên, trong một số trường hợp là mỗi ngày. Từ việc giải đáp thắc mắc đến soạn thảo toàn bộ bài tập, AI đã trở thành công cụ học thuật thường trực. Sự thay đổi này tạo ra tình huống chưa từng có: bài tập được hoàn thành ngoài lớp học không còn đảm bảo rằng học sinh thực sự tiếp thu kiến thức.
Các trường đại học hiện đã nhận thức rõ về thực tế mới này. Báo cáo của Quỹ CYD cho thấy đa số trường học từng phát hiện sinh viên chèn câu trả lời do AI tạo ra, kể cả trong phòng thi.
Thách thức đặt ra rất rõ: làm sao đánh giá năng lực thật sự khi máy móc có thể tạo ra đáp án đúng chỉ trong tích tắc?
Điều đáng lo ngại hơn là nguy cơ đạo văn cùng sự khó khăn trong việc phát hiện dấu vết sử dụng AI. Không ít hệ thống nhận diện AI vẫn còn nhiều sai sót, khiến việc kiểm soát trở nên nan giải hơn.
Trước bối cảnh này, một số cơ sở giáo dục đã thay đổi phương pháp đánh giá. Mặc dù không phải tất cả các trường đại học đều đã cải tổ hệ thống của mình, nhưng ngày càng nhiều trường lựa chọn hình thức yêu cầu sinh viên chứng minh kiến thức của mình trong thời gian thực.
Kỳ thi vấn đáp, vốn gần như bị lãng quên trong nhiều năm, đang trở lại mạnh mẽ. Trong đó, sinh viên phải giải thích các khái niệm, lập luận và trả lời câu hỏi mà không có bất kỳ sự hỗ trợ nào từ bên ngoài.
Việc bảo vệ bài tập cũng ngày càng trở nên phổ biến. Chỉ nộp bài thôi là chưa đủ; sinh viên phải biện minh, giải thích và trả lời các câu hỏi về bài làm của mình. Ngoài ra, nhiều trường đại học đang tăng cường kiểm tra trực tiếp để giảm sự phụ thuộc vào bài tập làm tại nhà.
Dù tồn tại nhiều lo ngại, AI không hoàn toàn bị nhìn nhận như hiểm họa. Ngay cả sinh viên cũng thừa nhận những lợi ích mà AI mang lại: đa số cho rằng công nghệ này có thể giúp nâng cao kết quả học tập. Các trường đại học cũng đánh giá cao tiềm năng của AI trong việc cá nhân hóa hoạt động giảng dạy, hỗ trợ nghiên cứu và cải thiện khâu chuẩn bị bài học. Tuy nhiên, đằng sau bước tiến đó là những mặt trái đáng lo ngại. Sinh viên có thể trở nên lệ thuộc vào công nghệ, ít nỗ lực hoặc chỉ tiếp thu kiến thức ở mức bề mặt.
Điều đang diễn ra không chỉ đơn thuần là thay đổi cách thi cử. Nó phản ánh một bước chuyển mang tính nền tảng trong cách con người định nghĩa việc học. Suốt nhiều năm, hệ thống giáo dục coi trọng khả năng ghi nhớ và viết bài luận. Nhưng giờ đây, AI đã có thể đảm nhận nhiều nhiệm vụ như vậy. Vì thế, các kỹ năng như tư duy phản biện, trình bày ý tưởng hay xử lý vấn đề ngay tại chỗ đang trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.
| Hiện nay, nhiều bài tập đánh giá chủ yếu dựa trên sản phẩm cuối cùng gồm bài luận, báo cáo, bài thuyết trình, bài lập trình… trong khi AI có thể hỗ trợ tạo ra sản phẩm tương đối hoàn chỉnh. Do đó, Việt Nam có thể chuyển sang mô hình khi sinh viên, học sinh nộp bài nghiên cứu phải trả lời trực tiếp: Vì sao chọn vấn đề này? Dữ liệu lấy từ đâu? Nếu thay đổi một giả định thì kết quả có thay đổi không? Như vậy, AI có thể hỗ trợ quá trình làm bài, nhưng người học vẫn phải chứng minh mình hiểu và làm chủ sản phẩm. Điều này phù hợp với yêu cầu: “Tăng cường đầu tư, đổi mới, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo, bảo đảm nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng yêu cầu phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia” nêu ra trong Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. |
