Năm quả tên lửa đạn đạo của Nga đã đánh trúng thủ đô Kiev của Ukraine vào khoảng 22 giờ ngày 12/10, gây ra những tiếng nổ lớn. Theo các phóng viên của tờ Kyiv Independent có mặt tại hiện trường, còi báo động không kích và cảnh báo trên điện thoại chỉ vang lên sau khi cuộc tấn công bắt đầu.
Vụ việc xảy ra trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump được cho là đã cảnh báo có thể đình chỉ chia sẻ tình báo với Ukraine nếu Kiev không ngừng các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng của Nga.
Ukraine dựa vào thông tin tình báo từ Mỹ để phát hiện, theo dõi các vụ phóng tên lửa của Nga và những mối đe dọa đường không khác. Vì vậy, việc không nhận được cảnh báo kịp thời trước đòn tấn công mới nhất đã làm dấy lên nghi vấn liệu Washington có thực sự ngừng cung cấp thông tin tình báo cho Kiev hay không.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã chỉ trích cuộc tấn công tên lửa, đồng thời cho biết Ukraine “không nhận được cảnh báo sớm từ các đối tác về cuộc tấn công này”. Ông nhấn mạnh thông tin tình báo về các vụ phóng tên lửa đạn đạo có ý nghĩa sống còn, bởi cảnh báo sớm có thể giúp người dân kịp thời tìm nơi trú ẩn.
Tuy nhiên, Ngoại trưởng Ukraine Andrii Sybiha ngày 13/10 khẳng định hoạt động hợp tác tình báo với Mỹ vẫn tiếp diễn. “Đúng vậy, chúng tôi vẫn tiếp tục hợp tác này”, ông nói tại một diễn đàn an ninh ở Warsaw, Ba Lan.
Nhiều nguồn tin Ukraine và Mỹ nói với Kyiv Independent rằng Washington chưa đưa ra quyết định chấm dứt chia sẻ tình báo. Theo các nguồn tin này, vụ việc có thể bắt nguồn từ sự cố trong quá trình phát hiện hoặc truyền đạt thông tin về vụ phóng tên lửa, khiến Kiev không được cảnh báo đúng lúc.
Một quan chức cấp cao Ukraine am hiểu vấn đề cho biết giới lãnh đạo quân đội nước này đã liên hệ với các đối tác Mỹ sau vụ tấn công để tìm hiểu nguyên nhân.
“Phía Mỹ nói rằng họ không ngừng chia sẻ thông tin, nhưng họ cũng không cảnh báo chúng tôi về cuộc tấn công”, quan chức này nói, đồng thời cho rằng lời giải thích của Mỹ về việc không phát hiện được vụ phóng là chưa thuyết phục.
Quan chức Ukraine còn đặt nghi vấn liệu sự việc có phải là một phép thử nhằm đánh giá phản ứng của Kiev hay không. Theo người này, giới lãnh đạo quân đội Ukraine đã cảnh báo các quan chức cấp cao rằng nếu những sự cố tương tự lặp lại, Kiev có thể phải xem xét khả năng Washington sử dụng hoạt động hỗ trợ tình báo làm công cụ gây sức ép.
Tuy nhiên, hiện chưa có bằng chứng cho thấy việc không nhận được cảnh báo lần này là kết quả của một quyết định có chủ ý nhằm giữ lại thông tin tình báo từ phía Mỹ.
Vì sao tên lửa không được phát hiện kịp thời?
Theo ông Fabian Hoffmann, chuyên gia nghiên cứu cấp cao tại Viện Nghiên cứu Quốc phòng Na Uy, việc phát hiện các vụ phóng tên lửa đạn đạo chủ yếu dựa vào mạng lưới vệ tinh trinh sát hồng ngoại hiện đại. Các vệ tinh này nhận diện những biến đổi nhiệt lớn phát sinh khi tên lửa được phóng đi.
Hệ thống nhìn chung có độ tin cậy rất cao nhưng không hoàn hảo. Ông Hoffmann cho biết một số điều kiện môi trường, chẳng hạn lớp mây dày bất thường ở độ cao lớn, có thể ảnh hưởng đến khả năng hoạt động của hệ thống. Những sự cố kỹ thuật, sai sót của con người hoặc các tình huống bất thường khác cũng có thể khiến quá trình phát hiện bị gián đoạn.
Không quân Ukraine xác nhận các hệ thống radar chỉ phát hiện tên lửa khi cuộc tấn công vào Kiev đã diễn ra, đồng thời cho biết lực lượng này không nhận được thông tin về các vụ phóng từ lãnh thổ Nga. Cơ quan này đang phối hợp với các đối tác để xác định nguyên nhân.
Tư lệnh Không quân Ukraine, Yurii Ihnat cho biết những thông tin tình báo được chia sẻ với Kiev không chỉ đến từ Mỹ mà còn từ các nước NATO khác. Các dữ liệu này bao gồm hoạt động của máy bay quân sự chiến lược tại căn cứ, chuyển động của tàu trên biển Đen và biển Caspi, cũng như thông tin về các vụ phóng tên lửa đạn đạo.
Ông Ihnat thừa nhận đã có những thời điểm thông tin không được chuyển đến kịp thời và đây không phải lần đầu xảy ra tình trạng tương tự. Theo ông, nếu nguyên nhân lần này là sự cố kỹ thuật, các chuyên gia cần phối hợp để khắc phục.
Trong khi đó, trang tin Nga EADaily dẫn lại các nguồn tin và kênh theo dõi tại Ukraine cho biết cảnh báo không kích được phát đi sau khi tiếng nổ xuất hiện tại Kiev. Tuy nhiên, chính EADaily cũng lưu ý chưa có thông tin chính thức xác nhận Mỹ đã ngừng chuyển giao dữ liệu tình báo cho Ukraine.
Cố vấn của Tổng thống Zelensky, ông Serhii Beskrestnov, người được biết đến với biệt danh “Flash”, cũng kêu gọi không vội đưa ra kết luận về việc Washington đã đình chỉ hợp tác.. Ông cho biết việc các cơ quan tình báo của đối tác không phát hiện được vụ phóng tên lửa S-400 của Nga từng xảy ra trước đây.
Những vụ tấn công vào Kiev mà cảnh báo không kích được phát đi muộn không phải chưa từng xuất hiện kể từ khi xung đột Nga - Ukraine bùng phát năm 2022. Trong nhiều trường hợp, tốc độ rất cao của tên lửa đạn đạo khiến các hệ thống radar chỉ phát hiện được mục tiêu khi tên lửa đã tiến gần khu vực bị tấn công.
